IT'S XIAOTIME!

Naglilingkod sa Diyos at sa Bayan sa pagtuturo ng Kasaysayan

Month: January, 2013

XIAOTIME, 10 January 2013: AUSTRONESIAN, Ang Tunay na Pinagmulan ng mga Pilipino

Broadcast of Xiaotime news segment earlier, 10 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Si Xiao habang tinatanaw ang isang simbolong Austronesyano, ang Bangang Manunggul.

Si Xiao habang tinatanaw ang isang simbolong Austronesyano, ang Bangang Manunggul.

10 January 2013, Thursday:  http://www.youtube.com/watch?v=gpEVoAL15ng

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Tinuruan tayo noong elementarya pa tayo na ang mga Pilipino ay nagmula sa mga Ita, Indones at Malay.  Ito ang tinatawag na “waves of migrations theory” ng arkeologong si Henry Otley Beyer.

Henry Otley Beyer

Henry Otley Beyer

Ngunit nang pumasok ako sa UP, nalaman ko na hindi na pala ito pinaniniwalaan ng mga eksperto noong 1970s pa lamang!!!  Ha!  Deka-dekadang naituro pero hindi na pala totoo?  Isang teorya na sinimulan ni antropologong si Felipe Landa Jocano ang nagsasabi na may mga taong nag-evolve na mula rito.

Si Felipe Landa Jocano na pinagigitnaan nina Bernadette Sembrano at Xiao Chua.

Si Felipe Landa Jocano na pinagigitnaan nina Bernadette Sembrano at Xiao Chua.

Isang buto ng talukap at isang buto ng panga ng isang homo sapiens sapiens ang natagpuan sa Tabon Cave sa Palawan at sinasabing nabuhay mga 28,000 – 7,000/5,000 taon bago si Kristo—Ang “Tabon Man,” ang pinakamatandang labi ng tao na natagpuan noon.

Si Xiao habang pinagmamasdan ang talukap ng Babaeng Tabon.

Si Xiao habang pinagmamasdan ang talukap ng Babaeng Tabon.

Ngunit sa pagsusuri ng mga eksperto, hindi naman pala ito lalaki kundi isang babae!  Ngunit, tatlong taon lamang ang nakalilipas, natagpuan ni Dr. Armand Mijares sa Kweba ng Callao, Cagayan ang isang isang buto ng paa na mas matanda pa sa taong Tabon.  Ang tinatawag na Taong Callao ay nabuhay 67,000 years ago!

Si Xiao Chua kasama ni Dr. Armand Mijares.

Si Xiao Chua kasama ni Dr. Armand Mijares.

Ang ikatlong metatarsal na buto sa paa na natagpuan sa Yungib ng Callao.

Ang ikatlong metatarsal na buto sa paa na natagpuan sa Yungib ng Callao.

Ngunit, ang pinagmulan ng kasalukuyang lahing Pilipino ay ang tinatawag ng mga eksperto na mga Austronesians.  Austronesian? Huh? What’s that Pokemón???  Ang salita ay nagmula sa salitang Latin na auster, south winds, at ng Griyegong nêsos, isla.  May dalawang teorya kung saan ba nagmula ang mga Austronesians.

Si Xiao Chua kasama ang dalawa sa mga may magkaibang pananaw sa pinagmulan ng Austronesyano:  Sina Wilhelm Solheim, II at Peter Bellwood.

Si Xiao Chua kasama ang dalawa sa mga may magkaibang pananaw sa pinagmulan ng Austronesyano: Sina Wilhelm Solheim, II at Peter Bellwood.

Ayon kay Wilhelm Solheim, II, ang ama ng Arkeolohiya sa Timog Silangang Asya, ang mga Austronesians, na tinawag niyang “Nusantao” ay nanggaling sa mga isla sa lugar ng Sulu at Celebes!  Sila ay kumalat sa Timog Silangang Asya sa pamamagitan ng mga network ng pangangalakal, kasalan at migrasyon ng mga tao.

11 nanggaling sa mga isla sa lugar ng Sulu at Celebes

Siya ay hinamon naman ni Peter Bellwood ng Australia National University.  Para sa kanya, ang mga Austronesians ay nagmula sa Timog Tsina at Taiwan at noong mga 5,000 bago si Kristo ay nagsipagtungo sa Pilipinas.

Paglalarawan ng teorya ni Peter Bellwood.

Paglalarawan ng teorya ni Peter Bellwood.

Anuman ang ating paniwalaan, makikita na ang Pilipinas ay isa sa mga pinakaunang Austronesians, at tayo ang nagsimula ng isa sa pinakahalagang imbensyon sa kasaysayan ng pandaragat—Ang outrigger canoe o ang mga bangkang may katig.

Caracoa--warship ng mga sinaunang mga Pilipino.  May katig.

Caracoa–warship ng mga sinaunang mga Pilipino. May katig.

Naging sopistikado ang ating kultura sa paglalayag, hinangaan sa tulin at tibay ang ating mga bangka, at naging posible ang pagkalat ng mga Austronesians sa iba pang mga bahagi ng daigdig, sa Timog Silangang Asya, Oceania, New Zealand, Hawaii, mula Madagascar sa Timog Africa, hanggang sa Rapa Nui o Easter Island sa Timog America!

Dunia Melayu:  Ang Lawak ng Mundong Austronesyano mula Madagascar hanggang Easter Island.

Dunia Melayu: Ang Lawak ng Mundong Austronesyano mula Madagascar hanggang Easter Island.

Ang laki ng lahi natin!!!  Kaya nga kung titingnan ang mga natagpuang sinaunang jade na hikaw o lingling-o sa Pilipinas, Vietnam at Borneo, halos magkakatulad ang disenyo ng mga ito!

19 Vietnam at Borneo, halos magkakatulad ang disenyo ng mga ito

Gayundin, dahil iisa ang pamilya ng wika, sa kabila ng 171 na mga wika sa Pilipinas, may pagkakahalintulad ang ating mga salita, halimbawa ang bahay sa Tagalog ay kogneyt ng bale sa Pampanga, balay sa Visayas, at balay din sa Bahasa.  Ang mga Austronesians din ang nagpaunlad ng pagtatanim ng palay at ng rice terracing.  Naniniwala din tayo sa mga kaluluwa at anito na naglalayag pakabilang-buhay at naglilibing sa banga tulad ng makikita sa isang banga na natagpuan sa Manunggul Cave, Palawan.  Pinapakita ang kulturang ito sa likod ng isanlibong piso.

Mga Austronesian Cultural Landmarks:  Payo o hagdang-hagdang palayan, Langgal o Bahay Austronesyano at Disenyo ng Bangang Manunggul sa likuran ng isanlibong piso.

Mga Austronesian Cultural Landmarks: Payo o hagdang-hagdang palayan, Langgal o Bahay Austronesyano at Disenyo ng Bangang Manunggul sa likuran ng isanlibong piso.

Kaya nga kung nakikita natin na parang walang pagkakaisa ang mga tao at kultura sa Pilipinas, alalahanin natin na nagmula lahat tayo sa mga Austronesians, kaya pwedeng-pwedeng magkaisa.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiao Time.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 4 January 2013)

XIAO TIME, 9 January 2013: DIWANG KATUTUBO SA PANATA SA NAZARENO

Broadcast of Xiaotime news segment earlier, 9 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Ang andas ng Poong Hesus Nazareno na pinagkakaguluhan ng mga debote.

Ang andas ng Poong Hesus Nazareno na pinagkakaguluhan ng mga deboto.

9 January 2013, Wednesday:  http://www.youtube.com/watch?v=SvFFBFn0aQE

(Hindi ko po pag-aari ang mga larawan, walang pagnanais na lumabag sa copyright at dispensa sa mga larawang hindi na mabatid kung sino ang kumuha.)

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Para sa ilang obispo mismo ng Simbahang Katoliko, panatisismo, kahibangan ang lahat!  Ang kaguluhan ng milyong katao upang makapagpunas ng panyo sa prusisyon ng Mahal na Poong Hesus Nazareno na nagaganap ngayon mismo sa Traslacion tungong Quiapo, January 9.  Ngunit mas mauunawaan natin ito kung titingnan natin ang ating sariling kultura at kasaysayan.  Nang dumating ang mga mananakop na Espanyol, bakit ganoon na lamang ang pagyakap natin sa Katolisismo?  Uto-uto ba ang ating mga ninuno?  Liwanagin natin.  Liban sa tinanggap na totoo ng mga Pilipino ang katotohanan ng Ebanghelyo ni Kristo, nakita rin nila na ang Katolisismo ay kakikitaan ng pagkakahalintulad sa dati nilang pananampalataya sa Bathala at mga anito.

16 at ang mga panyong ipinampupunas ay paghahati-hatian

Ang pagpunas ng panyo sa Nazareno upang kumuha ng kapangyarihan, maging ang paghawak at pagdala sa maysakit ng orihinal na kamay nito ay maihahalintulad sa praktis tuwing Biyernes Santos, kapag ibinaba si Kristo sa krus at ihinihiga upang maging Santo Intierro, lilinisin at pupunasan ang poon, at ang mga panyong ipinampupunas ay paghahati-hatian at ipamamahagi upang maging anting-anting na may potensya o bisa.

Santo Entierro ng Parokya ng Santo Rosario sa Angeles, Pampanga, na tinatawag na "Apu Mamakalulu"

Santo Entierro ng Parokya ng Santo Rosario sa Angeles, Pampanga, na tinatawag na “Apu Mamakalulu”

Ang ginagawa sa patay na Hesukristo ay tila ginagawa rin natin noon sa mga sinaunang namatay.  Mayroong tala ng isang ritwal sa Cordillera, kung saan ang isang taong namatay ay iniuupo sa isang sangadi o sangachil at pinauusukan.  Lalabas ang kanyang mga huling katas at iniipon ito sa isang plato sa ilalim ng sangadi upang ipahid sa mga naiwan.

Isang namatay sa Cordillera.  Mula sa Kasaysayan:  The Story of the Filipino People.

Isang namatay sa Cordillera. Mula sa Kasaysayan: The Story of the Filipino People.

Anumang kapangyarihan ng namatay ay naisasalin sa ganitong paraan sa mga buhay.  Sa Visayas, ang bisa, potensya, anting-anting at kapangyarihan ay tinatawag na GAHUM.  Hindi lamang medalyon o punongkahoy ang anting-anting, marami sa mga ito ay tela.

17 at ipamamahagi upang maging anting-anting na may potensya o bisa

Biswal ang Pilipino dahil hindi naman tayo palabasa bago dumating ang mga Espanyol, nagsasaysay sa pamamagitan ng sining at mga estatwa ng mga anito ng mga ninuno, kaya ang paggalang sa anito ay nailipat sa imahe ng itim na Nazareno.

Bullol, representasyon ng anito sa Ifugao.  Kuha ni Neil Oshima.

Bullol, representasyon ng anito sa Ifugao. Kuha ni Neil Oshima.

Gayundin, para sa Pinoy, mas marami, mas masaya!  Kaya kahit na isang buong taon naman maaaring makita at lapitan sa loob ng simbahan ang mga orihinal na bahagi ng imahen ng Nazareno, sama-sama pa rin ang mga namamanata upang humiling ng mga himala sa Nazareno, kasama na ang ang mga usi, at ang mga epal na pulitiko.

23 Gayundin, para sa Pinoy, mas marami, mas masaya

Mula sa labas, aakalain mong magulo at hibang ang prusisyon ng Nazareno, pansinin mabuti na kahit milyong katao na nagkakagulo wala halos lubhang nasasaktan liban sa mga baguhan na nasasagasaan o nababalya.  Pansinin maging kapag may nahimatay, maayos na umaalon ang mga ito papunta sa tabi ng kalsada at mga mediko.

31 Pansinin maging kapag may nahimatay

Ito ay dahil may sariling kultura at wika ang mga namamasan na dapat munang matutunan kung ikaw ay sasama sa prusisyon.  Ayon kay Dr. Lars Raymund Ubaldo, historyador at deboto, ang tawag sa paghila ng lubid ay “andas” mula sa salitang andar.  Iniiwasan din ang tinatawag na pag-“otso” ng lubid.  Delikado ito at maaaring maipit ang mga deboto.  Kapag laging tagilid ang tali andas, pangitain daw ito ng mahirap na buhay.

36 Iniiwasan din ang tinatawag na pag-“otso” ng lubid

Bottomline, ang lipunang Pilipino ay parang pista ng Quiapo—magulo nga at mahirap, ngunit masaya at may kaayusan pa rin, at sa huli mga “survivors” pa rin.

22 ang pananampataya ng maraming Pinoy sa partikular na imaheng ito

Kaya sana bago natin tingnan ang mga kultura natin at apihin ito bilang kabobohan, tumingin muna tayo sa lente ng ating sariling kultura at pananaw.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 4 January 2013)

30 Imbes na ituro sa atin na magtiis at magtimpi kahit inaapi tulad ni Kristo

XIAO TIME, 9 January 2014: KASAYSAYAN NG POONG NAZARENO

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute historical docu-commentaries by historian Xiao Chua, 9 January 2014, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Nuestro Padre Jesus Nazareno del Quiapo.  Kuha ni Xiao Chua, 15 Marso 2008.

Nuestro Padre Jesus Nazareno del Quiapo. Kuha ni Xiao Chua, 15 Marso 2008.

9 January 2014, Thursday:  http://www.youtube.com/watch?v=mYVrnWf0sus

(Hindi ko po pag-aari ang mga larawan, walang pagnanais na lumabag sa copyright at dispensa sa mga larawang hindi na mabatid kung sino ang kumuha.)

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!   Ngayon ang araw ng malaking prusisyon ng Mahal na Poong Hesus Nazareno na dinadayo ng milyong-milyong tao sa Quiapo, Maynila, January 9!  Ito ang petsa sapagkat ito ang pagtatapos ng siyam na araw na pananalangin o novena para sa Hesus Nazareno na nagsisimula ng December 31.  Ito ang paliwanag kaya mayroon ding prusisyon ang Nazareno ng bagong taon.  Ang imahe ay dala ng mga Espanyol sa pamamagitan ng kanilang mga Galyon galing Mexico noong 1606 at nanahan sa Parokya ni San Juan Bautista sa may Luneta de Bagumbayan kung nasaan ngayon yung cascade sa may Daang Orosa at Burgos.  Matapos ang ika-400 na taong selebrasyon ng pagdating ng mga Rekoleto noong 2007, umisip ng paraan para mas maraming tao ang makilahok.

Ang mga deboto sa pagsisimula ng Traslacion noong 2012 sa harap ng Quirino Grandstand, Rizal Park, Luneta.

Ang mga deboto sa pagsisimula ng Traslacion noong 2012 sa harap ng Quirino Grandstand, Rizal Park, Luneta.

Dinadala ito sa Luneta para sa pahalik, tsaka sisimulan ang prusisyon mula sa Luneta upang ibalik sa Quiapo.  Ikinokonekta ito ngayon sa paglilipat o traslación ng poon mula sa Simbahan sa Luneta [tapos sa Simbahang Rekoleto para kay San Nicolas de Tolentino sa Intramuros noong 1608] patungo sa Simbahan sa Quiapo noong 1787.

Lumang simbahan ng San Juan Bautista sa Quiapo.

Lumang simbahan ng San Juan Bautista sa Quiapo.

Iba-iba ang teorya kung bakit itim ang kulay ng imahe ni Hesus na nagbubuhay ng krus patungo sa kanyang kamatayan.  May ilan na ikinokonekta ito sa alamat ng sunog nanangyari sa galyon at sa ilang beses na pagkasunog ng simbahan.  Ngunit malamang sa malamang, maitim na kahoy talaga ang ginamit dito ng Mehikanong iskultor, na diumano ay nais na magmukhang katulad niya ang mahal na poon kaiba sa mga laging imahe ng Panginoong Hesukristo na maputi ang kulay at mukhang Espanyol.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Espanyol, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Espanyol, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Amerikano, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Manyila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Amerikano, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Hapones, 1943, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Manyila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Hapones, 1943, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Manyila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo matapos ang digmaan, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo matapos ang digmaan.

Makikita sa mga larawan na ito na maayos naman ang prusisyon noong panahon ng mga Espanyol at mga Amerikano ngunit matapos ang digmaan, sa paghirap raw ng buhay, dumami ang mga namamanata hanggang umabot sa milyong katao ang pumapasan sa poon na tinatawag na andas, mula sa Español na andar.  Anuman, para sa ilang obispo mismo ng Simbahang Katoliko, panatisismo, kahibangan ang lahat ng ito.

19 para sa ilang obispo mismo

Bakit kaya malalim pa rin ang pananampataya ng maraming Pinoy sa partikular na imaheng ito.  Una, dahil sa kulay nito.  Isang Kristong kamukha natin, nagpapasan ng krus at nasa hilahil katulad natin, isang Panginoon na nakakaunawa ng paghihirap ng tao.

Pasyong Mahal

Pasyong Mahal

Pangalawa, maging ang mga rebolusyunaryo ayon sa historyador na si Reynaldo Ileto sa kanyang Pasyon and Revolution, ay kumukuha ng lakas mula sa buhay ng Poong Nazareno na inaawit nila tuwing mahal na araw.  Imbes na ituro sa atin na magtiis at magtimpi kahit inaapi tulad ni Kristo, at sa langit naman ang kabayaran ng lahat ng ito, nakita natin ang kwento ng bayan sa kwento ng Nazareno.  Kung si Kristo ay nabuhay, namatay at nabuhay na mag-uli, ang bayan na dati ay malaya, sinakop at inapi ay magkakaroon muli ng kalayaan.  Ang kwento ng liwanag-dilim-liwanag.

Ang kopya ni Xiao Chua ng Pasyon and Revolution ni Reynaldo Ileto.

Ang kopya ni Xiao Chua ng Pasyon and Revolution ni Reynaldo Ileto.

Mag-ama?  Si Reynaldo Ileto, awtor ng Pasyon and Revolution, at si Xiao Chua, 2006.

Mag-ama? Si Reynaldo Ileto, awtor ng Pasyon and Revolution, at si Xiao Chua, 2006.

[Kaya naman kahit ako ay Protestante na, hindi nawawala ang respeto ko sa debosyon sa Nazareno—dahil sa pag-asang ibinigay nito sa mga bayaning nagpalaya sa atin, at dahil sa pag-asang ibinigay nito sa aking inang si Vilma na noong bata ako ay pinagsuot ako tuwing Biyernes ng damit ng Nazareno upang dalhin sa Simbahan sa panalanging hindi mangyari ang inaasahan kong pagkamatay sa edad na anim dahil sa kakaibiang hugis ng aking ulo.]

Si Xiao Chua nakasuot ng barong pula noong ipinapanata sa Poong Nazareno ng kanyang inang si Vilma Chua tuwing Biyernes upang mailayo sa kamatayan.  Mula sa Sinupang Xiao Chua.

Si Xiao Chua nakasuot ng barong pula noong ipinapanata sa Poong Nazareno ng kanyang inang si Vilma Chua tuwing Biyernes upang mailayo sa kamatayan. Mula sa Sinupang Xiao Chua.

[Isa ang aking ina sa milyong-milyong dinamayan ng kanilang sariling pananampalataya].  Anumang ritwal ang ginagawa natin, kung sa tingin natin nakatutulong ito upang maging mas mabuting tao, go!  Ngunit, tulad nga ng paalala sa atin ng banal na kasulatan, “Ang pananampalatayang walang gawa ay patay na pananampalataya.”  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, Lungsod Quezon, 4 January 2013)

XIAOTIME, 7 January 2013: TANDANG SORA, Ina ng Katipunan, Ina ng Bayan

Broadcast of Xiaotime news segment earlier, 7 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Aktwal na larawan ni Melchora Aquino, a.k.a. Melchora Aquino.  Reyna Elena siya noon, o di ba?  ANG GANDA NG LOLAH MO!

Aktwal na larawan ni Melchora Aquino, a.k.a. Melchora Aquino. Reyna Elena siya noon, o di ba? ANG GANDA NG LOLAH MO!

7 January 2013, Monday:  http://www.youtube.com/watch?v=C-G__onpN74

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Maligayang kaarawan noong Biyernes sa aking mahal na ito na si Charlemagne John Chua, Kok-Chin for short, na madalas akong suportahan sa pamamagitan ng panonood ng lahat ng aking TV interviews.  Salamat sa suporta tito.  Noong isang linggo rin, sa huling araw ng taong 2012, sumakabilang buhay naman ang Heswitang pari na si Padre James Reuter, S. J. sa edad na 96.

Fr. James Reuter, S.J.

Fr. James Reuter, S.J.

Kilala natin siya bilang nakatatanda na naging masigasig sa pagpapakalat ng mabuting balita ng Katolisismo sa pamamagitan ng teatro at media.  Gayundin, nakibaka rin siya laban sa diktadura at nagkaroon ng malaking papel sa People Power Revolution noong 1986 bilang tagapag-ugnay ng mga rebelde sa pamamagitan ng radyo.  Kahit na Amerikano, pinili na maging Pilipino at sumama sa bayan upang maglingkod.  Kahapon naman ang 201 taong kaarawan ng isa pang bayaning nakatatanda.  January 6, 2013, isinilang sa Banlat, ngayon ay Lungsod Quezon si Melchora Aquino.  Huh?  Who’s that Pokemon???  Siya ba yung nanay ni Rizal??? Hindi po.

Likhang-sining sa dating libingan ni Tandang Sora.  Gawa ni Florante “Boy” Beltran Caedo.  Nasa Himalayang Pilipino sa Lungsod Quezon.

Likhang-sining sa dating libingan ni Tandang Sora. Gawa ni Florante “Boy” Beltran Caedo. Nasa Himalayang Pilipino sa Lungsod Quezon.

Si Melchora Aquino ang bayaning mas kilala natin bilang si Tandang Sora, anak ng mayamang mga magsasaka.  Si Melchora habang lumalaki ay laging naiimbita upang maging Reyna Elena ng Santacruzan na kadalasan kinatatampukan ng pinakamaganda sa isang lugar, malambing magsalita, mahilig umawit, at palakiabigan nag-oorganisa ng mga pabasa ng Pasyon ni Hesukristo tuwing mahal na araw.  Pinakasalan niya si Fulgencio Ramos na naging cabesa de barangay, kaya nakilala na rin siya sa tawag na Kabesang Melchora.  Ngunit maagang nabalo at naiwan sa kanya ang pag-aalaga sa anim na anak at ang mga negosyo at bukirin ng asawa.   Noong Agosto 1896, 84 taong gulang na siya at nag-eenjoy sa bunga ng kanyang kasipagan, sumiklab ang himagsikan ng Katipunan ng mga Anak ng Bayan kung saan kasama ang kanyang anak na si Juan.  Hindi pinagkait ang tahanan mga reboluyunaryo.  Ipinabukas ang kamalig ng kanyang maraming palay, nagpakatay ng mga hayup at ipinakain sa mga tao.

Unang Bugso ng Himagsikan sa obra ni Rody Herrera na nagwagi ng ikalawang gantimpala sa 1963 Bonifacio Centennial National Art Contest (Nasa City Hall ng Lungsod ng Maynila).

Unang Bugso ng Himagsikan sa obra ni Rody Herrera na nagwagi ng ikalawang gantimpala sa 1963 Bonifacio Centennial National Art Contest (Nasa City Hall ng Lungsod ng Maynila).

Noong August 24, 1896, ang limang daang tao noong nakaraang araw ay nadagdagan at naging isang libo!!!  At doon sa kanyang bahay sa Sitio Gulod, Barrio Banlat, hinalal ang Supremo Andres Bonifacio na Pangulo ng Pamahalaang Rebolusyunaryo at sinimulan na ang himagsikan.  Malapit sa kaniyang tahanan, napaatras ni Bonifacio ang pwersa ni Tinyente Ros na isang Espanyol.  Sa payo ng Supremo, tumakas at tinahak sa maulang panahon ang daan patungong Novaliches ngunit sa Pasong Putik sa nasabing lugar siya ay naaresto, kinulong ng magdamag sa bahay ng kabesa, at di naglaon ay ikinulong ang matanda sa Bilibid.  Ipinatapon siya sa Guam at nakabalik na lamang noong 1903, sa edad na 91.  Tinanggihan niya ang alok na bayad sa kanya ng mga Amerikano dahil sa kanyang pagsisilbi sa himagsikan.  Noong February 20, 1919, ang Ina ng Katipunan, ang Ina ng Bayan, ay namahinga na sa gulang na 107.

Mausoleo delos Veteranos de la Revolution sa Cementerio del Norte, La Loma, Lungsod ng Maynila.  Unang pinaglibingan kay Tandang Sora.  Kuha ni Dennis Villegas.

Mausoleo delos Veteranos de la Revolution sa Cementerio del Norte, La Loma, Lungsod ng Maynila. Unang pinaglibingan kay Tandang Sora. Kuha ni Dennis Villegas.

Inilibing siya sa La Loma Cemetery, matapos sa Himlayang Pilipino, at noong nakaraang taon para sa kanyang bicentenary inilipat ang kanyang mga labi sa Tandang Sora Shrine sa kanyang tahanan sa Lungsod Quezon.

Ang paglilipat sa bangkay ni Tandang Sora noong isang taon, Enero 2012 mula sa Himlayang Pilipino.

Ang paglilipat sa bangkay ni Tandang Sora noong isang taon, Enero 2012 mula sa Himlayang Pilipino.  Kuha ng Philippine Daily Inquirer.

Simple lang ang aral ng buhay nina Padre Reuter at Tandang Sora, mga lolo at lolang bayani, na walang pinipiling edad ang pagmamahal sa bayan.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 4 January 2013)

Ang bagong libingan ni Tandang Sora sa Banlat.

Ang bagong libingan ni Tandang Sora sa Banlat.

THE NAZARENO INTERVIEWS: Prof. Michael Charleston Chua and Dr. Lars Raymund Ubaldo on Quiapo Culture and the Black Nazarene, 2006

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Espanyol, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Espanyol, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Amerikano, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Manyila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Amerikano, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Hapones, 1943, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Manyila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Hapones, 1943, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Manyila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo matapos ang digmaan, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo matapos ang digmaan, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

HISTORICAL PERSPECTIVES FROM INTERVIEWS by Gina Lorraine De Chavez Lindo and Rania Dellomos Ortaliz (2006, March) for Quiapo…Take One!  A study on how the media portrayed Quiapo, and how close these portrayals are to reality.  Thesis for B.A. Communications Research, UP Diliman  (Interview encoded by Ayshia Fernando Kunting from the original MS)

As featured by KC Santos in http://loqal.ph/nation-and-world/2012/01/09/the-feast-of-the-black-nazarene-is-a-display-of-the-filipinos-unique-religious-devotion/

Watch Susan Enriquez and Mariz Umali’s interview with Xiao Chua, January 4, 2013 (Kape at Balita):   http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=3D7NamVO7Ak

Watch Howie Severino’s interview with Xiao Chua during the feast of the Black Nazarene 2012 (News To Go):  http://www.youtube.com/watch?v=g885kTPp4qM

Watch RPN-9’s interview with Xiao Chua during the feast of the Black Nazarene 2008:  http://www.youtube.com/watch?v=7QhqWGZ04Po

Watch and read Xiao Time segment with Xiao Chua on the history of the Black Nazarene:  https://xiaochua.net/2013/01/09/xiaotime-8-january-2013-saysay-ng-poong-nazareno/

Watch and read Xiao Time segment with Xiao Chua on the indigenous beliefs and practices reflected in the devotion to the Black Nazarene:  https://xiaochua.net/2013/01/09/xiaotime-9-january-2013-diwang-katutubo-sa-panata-sa-nazareno/

Si Xiao Chua nakasuot ng barong pula noong ipinapanata sa Poong Nazareno ng kanyang inang si Vilma Chua tuwing Biyernes upang mailayo sa kamatayan.  Mula sa Sinupang Xiao Chua.

Si Xiao Chua nakasuot ng barong pula noong ipinapanata sa Poong Nazareno ng kanyang inang si Vilma Chua tuwing Biyernes upang mailayo sa kamatayan. Mula sa Sinupang Xiao Chua.

Prof. Michael  Charleston “Xiao” Chua, Department of History, University of the Philippines Diliman (in 2006, currently Assistant Professor at the Department of History, De La Salle University Manila)

HISTORY AND CULTURE

Pag expositions, yan ang binabalita. Yan ang pinapakita sa mga expositions, kasi yan yung pagkakakilanlan, kasi we have different cultures. It’s just that kaya tayo nagkaroon ng maling perception about our culture eh. Kasi yung mga west, sinabi nila sa tin, kayo, ano, uncivilized, mga barbaro kayo. Yun ang sinasabi nila sa tin. They are speaking about us at ang yardstick nila ay yung kanilang kultura. Kasi pag sinabi mong sibilisasyon, kailangan cities, Roma, Babylonia, Gresya, Athens, kasi “civitas,” cities, so pag sinabi mong walang sibilisasyon ang ano, western na pagtingin yon. Of course I’m not saying na paraiso ang buhay noon ng mga tao. Maganda pa rin ngayon kasi may washing machine tayo, di na kailangan maglaba, may TV. Pero if you know your history, you cannot say na wala tayong kabihasnan. It’s better to term it kabihasnan, kasi pag sibilisasyon, maghahanap ka talaga ng cities. Pero may kabihasnan tayo, ang knowledge natin sa ano, hindi mapapantayan, sa paglalayag. Kasi pamana yan eh. Galing tayo sa iisang ano Hawaiian Islands, Pacific Islands, Indonesia, Austronesian lahat yan eh. Kasama natin sila so elaborate ang culture natin… Sinasabi din nila na wala tayong form of government, meron, hindi nga lang centralized, pero meron. Yung society nga natin noon eh, although may alipin, may datu, may kung anu-ano pa, umiikot yan. May social mobility. Di katulad sa ibang bansa, pag mahirap, mahirap ka forever. May social mobility sa tin eh. Yung alipin, pwedeng lumaya yun eh. Ganoon, which drives me to the point na, dapat alam natin na nung panahon ng ating mga ninuno… yung pamana ng mga Austronesian na mga ninuno natin, isa doon ay yung paniniwala sa mga kaluluwa. At yung paniniwala sa kaluluwa ay yung ikaw ay composed ng dalawang bagay. Ang tao ay composed ng dalawang bagay. Yung una ay yung katawan, yung nahahawakan at yung pangalawa ay yung kaluluwa. Yung kaluluwa mo dapat malinis ang kalooban mo, kasi hindi ka pagpapalain ng anito, magagalit sayo. So, titingnan mo yun. Yun ang tunay na Piipino, malinis ang kalooban. Kasi naimpluwensyahan na tayo ng maraming bagay, corruption, yung politics ng West, nadala natin dito kaya tayo nagkakaganito. All we have to do is look back. Tingnan natin ulit yung sarili natin sa lens of history at makikita natin kung sino talaga tayo. Pag yun nainternalize ng mga Pilipino at naituro sa mga kabataan. Wala na kong pag-asa sa mga pulitiko ngayon. Ituro yan sa mga bata, yang kulturang yan at mas… pag nainternalize natin yon, magkakaroon tayo ng ganun eh, na ang Pilipino talagang malinis ang kalooban, dakila yan. May mga nagta-try naman. Sa media, tina-try naman yan. Pinoy Ako is great for me ha, it’s a great morale booster. That song by PBB it’s a great morale booster. Yung pagkapanalo ng maraming ano, it’s a great morale booster. Sana nga ito na yun, malapit na ang panahon ng bagong Pilipino. Pero magagawa natin yan, lalo pa kung titingnan natin ang kasaysayan.

HISTORY OF SOCIAL SYMBOLS

I think si Krzysztof Gawlikowski, sumulat sya ng Nation a Mythical Being. So yung nation, yung concept ng nation parang relihiyon, ‘no. Kasi diba, kunwari yung relihiyon, alam nyo yung totem pole ng mga Canadians, yung malaking totem pole tapos may mga mukha mukha dun, that is the central social figure of their worship so doon sila gumagawa. Around that totem pole, gumagawa kayo ng ano, nagsasayaw kayo, yung mga ritual and everything. Dun yun ginagawa sa simbolong yun. Ngayon, anong kaibahan ng relihiyon sa nasyon na konsepto? Kung flag ceremony, nakapaligid yung mga estudyante sa flag, diba, tapos aawit ng bayang magiliw. Parang rallying point kasi yan eh, yung social symbol at saka identity. Pag sinabi mong totem pole, may ano yun, tribo yun sa Canada. Pagka flag pole, kapag flag ng Pilipinas, ah Pilipinas yan. Pag yung nakita mo stars and stripes, United States yun. Alam mo yun. Identity rin kasi yung social symbols at ganoon din sa Quiapo. I want to believe it’s a microcosm of our country, na dun naghalo lahat eh. So kung ang social symbol mo ay simbahan, you’re an ardent Catholic. Kung mahilig ka sa manghuhula, yung mga amulets, at ang papel ng kasaysayan nadedefine mo lalo yun kung maglu-look back ka sa nakaraan. Mas mabibigyan mo ng kahulugan kung bakit ganoon nalang katindi yung pagmamahal ng mga Pilipino sa Nazareno. Nakaugat sa kultura yan. Naaalala nyo yung mga anito. Yung mga anito, bago dumating ang mga Espanyol, yung yung mga tagabantay, spirito yan ng kanilang namayapang kamag-anak, at yun yung parang mediator nila sa spirit world. Parang yun yung kakausapin mo para bantayan kayo. Ngayon, kaya madaling natanggap ng mga Pilipino yung Katolisismo kasi may kapalit yung anito eh, kasi yung Kristo na may estatwa dyan, nakikita nila anito yun. Kaya mahal natin yung Nazareno, anito yun eh. Diba parang ganoon, so pagka yung anito dati, pinunaspunasan mo, may bisa yun, anting anting yung panyo. Sa Quiapo ngayon, di ba pag pista ng Quiapo, nagpapakamatay mga tao para maipunas yung panyo dun sa mga imahen kasi ganon yun, nakaugat sa kultura natin yun. Kung alam mo yung kasaysayan mas mapapahalagahan mo ngayon kung bakit yung nananaig. Bakit yung mga amulets, kasi nga noon pa man, may anting anting tayo. Yung hikaw mo, yung pulseras mo, yung singsing mo, anting anting yan. Yan ang entry point ng mga kaluluwa dahil naniniwala yung ma Austronesians na yung kaluluwa mo, pwedeng lumabas sa yo. Pag tulog ka, lumalabas yan sayo at naglalakbay. Yung panaginip mo, naglalakbya ka noon. Yun ang anting anting. Kung alam mo yon, maisasakonekto mo sa kultura, nakaugat sa Pilipino talaga siya. Hindi ba sabi yung Catholicism, Spanish contribution yan satin? Oo pero inadopt natin as our own kasi nakapasok sa atin, sa kultura natin. Yung Kristo atin na yan ngayon eh. Hindi na Kastila yan, hindi na European yan. Yung Kristo ginawa na nating sa atin. Kaya matindi ang faith ng mga Pilipino sa Diyos. Pagka tungkol sa Diyos, naaantig yan. Yung EDSA example nga lang di ba? Tingnan mo yung picture ng EDSA 1 na may Birheng Maria isipin mo ngayon na meron pang pangalawang picture, yun yung nangyayari sa Quiapo, hindi ba pareho? Masaya ang mga tao, may fiesta, malaking fiesta. Frantic kung minsan pero ganun eh. Pilipino talaga kasi may ugat sa atin yung ganong klaseng behavior, yung ganoong klaseng pagsuporta o pananalig sa simbulo.

Maaari. Ganoon din naman sa history, nothing’s constant but change. It will change. Kung dati, ang anting anting pagano, nagkaroon ng Folk Catholicism na sa atin lang sa Pilipinas. Eh ngayon yung anting anting, Kristiyano na rin. So nag-iiba talaga. Depende yan sa tao kung anong gagawin niya. Sa susunod baka iba naman ang kahulugan ng pananampalataya sa Nazareno. Dati siguro ang ibig sabihin nito pagka tumitingin sila sa Nazareno, lalo na yung mga naaapi, eh sana makalaya na tayo sa mga umaapi sa atin. Pwede yun eh, pwedeng iniisip yun nina Andres Bonifacio o ng mga iba pang Katipunero tulad ng sinasabi ni Ileto, pero ngayon iba na ang kahulugan non. Bakit pumupunta ang mga tao sa Nazareno, naghihirap sila. Kung hindi man naghihirap sa karamdaman, sa susunod kaya ano na ang majority na pangangailangan. So nag-iiba ang kahulugan ng mga simbolo na ito. Kung dati yung Kristo para sa mga Kastila, yun ang magpapasunod sa mga Pilipino, eh nakita ng Pilipino yung sarili niya sa Kristo na naghihirap na parang babangon din.

HISTORY OF QUIAPO

Quiapo. Tulad ng naibigay ko sa inyo, at galing ito sa isang libro na tinatawag na The Streets of Manila, na nilabas ng Philippine Historical Association (PHA), Quiapo means yung dahon siya, yung halaman. Water lily na ang pangalan ay kiapo din. Tapos si Dr. Guerrero, sinabi niya na dati maraming kiapo dun, kaya Quiapo ang tawag. Tapos, dyan nilagay yung simbahan ni St. John the Baptist, kasi yun talaga yung pangalan ng simbahan, yun talaga ang patron, si St. John the Baptist pero may nagdala ng isang Mexican icon kasi gawa ng Mexican icon itong poon eh. Yung Nazareno ay gawa ng isang Mexican ano, either iwinawangis niya yung sarili niya dun sa Nazareno o inaasar nya yung mga Kastila na nagpagawa sa kanya non. Kaya ang ginamit niya, dark wood; kaya maitim yung Nazareno. Pinares niya sa kulay niya. Dinala sa Pilipinas, dinala sa Quiapo. Maraming Intsik na nag-rebellion dun. Nasunog nga yung simbahan. Isa sa mga teorya rin kung bakit itim yung Nazareno kasi daw naligtas sa sunog, miraculously. Quiapo, parang yung Recto, naging center of trade yan di ba. Yung Plaza Miranda naman, hindi yan sikat for the, as gathering place before the war, World War 2, pero after WW2, the whole Manila was devastated. Yung Quiapo, yung Plaza Miranda Quiapo, medyo ano, medyo hindi masyadong nasira. I think the Plaza Miranda, hindi masyadong nasira yun. So from then on, doon ni-launch ang mga rallies, yung mga political rallies. Tapos nung panahon pa nga ni Magsaysay, sabi nyang ganoon, pag tinatanong siya about policy, may isa-suggest sa kanya na policy para sa mga Pilipino, sasabihin niya, ang tanong niya sa sarili nya, ang tanong nya sa mga tao, can we defend this at Plaza Miranda? Nung panahon na yon ganon na naging kahalaga. It’s a venue for public forum, na dapat yung policies na ibibigay mo sa tao, dapat you can defend it at Plaza Miranda. So dyan na ang mga political rallies and so on hanggang of course, nang mangyari yung Plaza Miranda Bombing, August 21, 1971. Political rally ng Partido Liberal. And then after that mukhang may ginamit na yung Plaza Miranda pero magsi-shift na yan sa ibang mga lugar, lalo na nung matatapos na si Marcos, Ugarte Field, and then eventually sa EDSA. Sabi nga nila the coming of Plaza Miranda as a venue for public forum started with an assassination and ended with an assassination. Kasi nga merong nagtangka na mag-bomb kay Manuel Roxas. I think hinagisan sya ng granada pero naibato yung granada ng isang guard niya. So postwar, and then of course yung nangyari sa Plaza Miranda.

HISTORY, CULTURE AND BELIEFS IN QUIAPO

Ang basa ko dyan, alhough hindi ako knowledgeable masyado, madali lang naman siyang sabihin na naging melting pot siya ng mga tao, kasi nga naging center of trade, kasi nga dumami yung tao sa Quiapo, sa Plaza Miranda, naging sentro siya ng trade so of course these people na pumupunta dun, nay ano yan, dala-dala na kultura. So kunwari yung mga Intsik, di ba maraming Intsik doon, dala-dala nila yung kultura ng… yung pagiging merchants nila. Of course napunta na rin dyan yung mga poor so nandyan na yung  subculture na anting-anting yung paniniwala sa mga anting-anting, yung mga herbs. Di nila kaya yung doctor so kukunsukta sila doon, marami silang ginagawang milagro kaya kailangan nila ng pamparegla, mga ganoong bagay. So iba ibang tao ang nagpunta. Of course nung dumating pa yung mga Muslim noong 1970s. Kasi doon sila, nagkaroon nga ng war di ba, yung MNLF wars, ni-relocate yung ibang Muslim dyan sa Quiapo ni Imelda, and then she built the Golden Mosque. Tapos, ang nangyari doon, lalong naging diverse. Hindi nalang nandyan yung symbol of the established church with the Basilica Minore de Nazareno. Hindi lang yun pati yung Folk Catholicism nandyan because of the anting-antings and the manghuhula, and then nandyan yung Muslim. Of course dala rin nila yung, their kind of trade. Di lang Intsik, may Muslim pa, so dvd dvd, diba, so naging ganoon. Micrcosm nga siya ng Philippine society, unfortunately ang ano nito, naging parang oddity siya, sa media. Parang ang media, pagka prinesent niya ang Quiapo, kakaiba, kakaiba ito. Either this is a place of solid Philippine religious faith or a picture of crime, criminality, a picture of something weird sa media. But if I go to Quiapo, there’s nothing weird with it. Siguro weird dun, lots of people with different backgrounds, different socializations, iba ibang pinagmulan living in harmony, in a way. Of course there’s criminality, hindi maiiwasan yun, may kahirapan, yes, pero it demonstrates na Muslims, Christians, can live, can co-exist. Hindi pinapakita ng media yun. Ang pinapakita ng media, eto pirates, eto na si Edu Manzano o si Bong Revilla noon, susugod na sa Quiapo. Spotlight nanaman siya pagka nandyan na ang January 9. Human interest story ito, frantic people, na parang sinasabi mo na, wow, kakaiba ang Pinoy, parang di Pinoy, parang weird. Pero hindi eh, it’s rooted, it’s rooted in the Filipino culture na maging ganoon ang pananampalataya, pananalig. So, iba, parang nagiging oddity siya, well in fact I want to think na that, it’s a microcosm of the Philippines. May mayaman, may mahirap at ito yung, isang normal na lugar.

QUIAPO PORTRAYAL

You highlight what is Filipino, di yung pagiging weird nito. Kasi you can see anting antings in Sariaya, even in Tarlac meron sa harapan ng simbahan. It’s not all that weird. I saw pamparegla in Novaliches church. There are lots of, basta kasi parang nandun yung Pilipinas eh. Parang kung gusto mo ng appreciation, na kung foreigner ka, gusto mong maamoy ang Pilipinas dun ka dapat dalhin. Taste, hear, smell, feel, sight, nandun. Yan ang magandang i-ano, what is Filipino in Quiapo. Actually, pwede syang gawing example ng co-habitation, para sa kin. Of course may crime, crime happens everywhere. It couldn’t be a perfect place. Okay lang ang Quiapo, it’s not all a bad place. At palilitawin mo yung kultura, may kultura yung Quiapo.Hindi lang yung pag pinapakita sa TV ganoon lang, tapos western pa yung pagtingin, parang weird reiligiously, or may tawag dun, exotic di ba. May culture yun, yung pagpasan nga may lenggwahe pa pala yun, may language siya na kakaiba pero may culture at magandang i-explore yang Quiapo as a cultural place. Tama nga naman yung ginawa ng Young Presidents Organization, nung dinala nila yung mga delegates ng Asia Pacific Australia Conference nung December, kung saan nga na-experience ko na nag-tour guide kami sa Quiapo. Tama yun, I mean hindi pa naisip na dalhin ang mga CEOs dun, nadedelikaduhan pa sila pero actually Plaza Miranda, pinapakita lang na peaceful ang mga Pilipino dahil gusto nito ng public forum, issues, pinakita ito noon. Why Plaza Miranda bombing is such a tragedy, bakit na-emphasize ito as tragedy, why because we Filipinos are not really violent. Kasi siguro kung maraming violence dun, mapapansin ba yung bombing on August 21, hindi, eh ang dami dami nang bombing di ba. Kaya natatak yun kasi hindi talaga tayo ganoon. So yun ang mensahe ng Quiapo sa atin, pananampalataya sa Diyos, pakikiisa sa kapwa, pakikisama, makikita dyan. Yon, tsaka yung pagmamahal natin sa kapayapaan.

Nuestro Padre Jesus Nazareno del Quiapo.  Kuha ni Xiao Chua, 15 Marso 2008.

Nuestro Padre Jesus Nazareno del Quiapo. Kuha ni Xiao Chua, 15 Marso 2008.

Looban ng Simbahan ng Quiapo bago ang digmaan.

Looban ng Simbahan ng Quiapo bago ang digmaan.

Lumang simbahan ng San Juan Bautista sa Quiapo.

Lumang simbahan ng San Juan Bautista sa Quiapo.

Dr. Lars Raymund Ubaldo, Department of History, De La Salle University Manila

HISTORY AND CULTURE

Isang kasaysayan kung pinag-aralan nyo ito ay isang salaysay hinggil sa nakaraan na may saysay para sa isang grupo ng tao. Ganon ka-importante iyon. Doon nanggagaling ang salitang kasaysayan. Saysay. Salaysay ko kung tinanong mo kung ano ang kahulugan ng kasaysayan. Ang kasaysayan ay isang salaysay na may saysay para sa isang tiyak na grupo ng tao. Ito ay binubuo ng tatlong pangunahing elemento; iyong tao na siyang taga-likha ng kasaysayan. Iyong panahon kung kailan umiiral ang kasaysayan at iyong lugar na kung saan umiiral ang kasaysayan.

Ah… ang kultura ay isang pagbibigay hugis na kasaysayan at bibigyan ito ng hugis… shape ang kasaysayan.

Kung titingnan mo sa pangkabuuan na pananaw ang Pilipinas, ang kasaysayan ng Pilipinas ay pwede mong maunawaan sa isang paraan sa pamamagitan ng pag-unawa ng kultura ng mga Pilipino. Kung paano nabubuhay ang mga Pilipino noon at ngayon. Ano yung kanilang mga pananamit, kinakain, pananampalataya, pulitika, ekonomiya, lahat yan ay bahagi ng… bahagi ng kalinangan… bahagi ng kultura… ah yung kultura pala… kasi may Filipino term tayo for kultura sa atin, kalinangan… sa atin linang… linang ay… linilinang mo pinapagyaman katulad ng lupa. Ang lupa ay nililinang, tinatamaan… at ikaw ay nakakaani mula sa paglinang nito. So yun ang kalinangan.

Mas mauunawaan mo ang kasaysayan kung batid mo ang kultura.

SOCIAL SYMBOLS

Kapag sinabi mong social symbols ito ang nagbibigay ng kaisahan sa isang lipunan. May mga simbolo ang isang lipunan sa kanilang nililikha, pwedeng ito ay likas o kaya natural symbols. Pwede ito ay nililikha ng lipunan mismo. At yung pagpapakahulugan sa mga symbols na iyon ay dapat nag-aagree ang buong community o ng buong society para magkaroon ito ng significance. So iyon ay social symbols… yan ang pagkaunawa ko sa mga social symbols… pwedeng yan ay isang tao… pwede yan ay isang monumento. Pwedeng yan ay isang kasaysayang pasalita tulad ng mga epekto. Simbolo ito. Mga social symbols ito na nagbibigay… pwede itong pagkain… pwedeng ito ay permanente. Pwedeng ito ay ephemeral ah, pwedeng pansamantala… pwedeng pangmatagalan. Siguro pwede maging social symbol… Manny Pacquiao. Pwede nating tingnan si Manny Pacquaio na panandalian siguro. Hindi pa natin masabi kung panandalian o pangmatagalan. Siguro, yun ang social symbol. Ah yung mga social symbols na ito ay pwede nating magamit na pagpapaliwanag kung paano dumaloy ang kasaysayan. Kung paano dumaloy ang kasaysayan. So yun…

MEANING OF SOCIAL SYMBOLS

Sabi ko nga sayo, may mga madaling magbago, mawala, madaling mapalitan, mayroong nanatili dyan. Pero yung pakahulugan sa mga social symbols ay pwedeng magbago depende sa henerasyon. Depende sa kasarian. Depende sa uring pinagmula. Depende sa edukasyon na nakuha ng isang tao sa lipunan o depende sa kanilang kabuhayan, sa kanilang ekonomiya. Siguro dapat mong paghambingin, ano ang itinuturing mong mga social symbols ng mga taga-squatters area at ano ang itinuturing na social symbols ng mga taga-Dasmariñas o mga taga-Corinthian Gardens. So may pagkakaiba yon. Hindi mo pwede sabihin na panlahat ang isang social symbol. Meron ding nagiging panlahat na social symbol ng mga Filipino. Pero sa kabuuan maraming mga factors na pwedeng iconsider—uri, henerasyon, edukasyon, ideolohiya… ideolohiya iba-iba. Relihiyon at ethnicity… etnisidad… na kabilang sa lipunan. Halimbawa, ang mga Ifugao. Meron silang sarili na mga social symbols na pwedeng hindi maunawaan ng mga Tagalog. Pero kung Filipino ang pag-uusapan natin, meron marahil tayong makukuhang mga social symbols. Nabanggit ko kanina si Manny Pacquaio. Si Manny Pacquaio maaari siguro nating sabihin na iba-iba pa rin ang pakahulugan. But Manny Pacquaio pwede pa rin natin siyang iconsider na social symbol.

HISTORY OF SOCIAL SYMBOLS

Ang kaalaman ko tungkol sa kasaysayan ng Quaipo ang batay sa aking pag-oobserba at pagbabasa, ito ang kasaysayan ng Quaipo. Ang Quaipo na alam ko ay iyong Quaipo nasa Simbahan. Ayan siguro ang pwede kong ibahagi sa iyo. Hindi ko man dapat pwedeng sabihin sayo, isang personal na bagay sa akin ang Quaipo dahil isa ako sa mga deboto ng Nazareno. So ang kaalaman ko ay batay sa karanasan ko mismo. So makikita mo… Interested ka ba sa history ng Quaipo? Yung simbahan? Marami eh. Pahiramin nalang kita ng novenario, aklat para sa Quiapo. Yun ang alam ko sa kasaysayan ng Quaipo, yung simbahan bilang shrine. Bilang dambana para sa Nazareno.

HISTORY, CULTURE AND BELIEFS IN QUIAPO

Maraming hati ang panahon ng Quiapo. Ang Quiapo noong una ay isang arabal ng Maynila kung babasahin mo yung kay Dr. Luisa Camagay, yung kanyang libro sa Kasaysayang Panlipunan ng Maynila. Makulay ang paglalarawan sa Quiapo. Sapagkat ito’y isang arabal. Ibig sabihin labas ito ng Intramuros. Pero noon ito ay sentro na rin ng mga mangangalakal at marami sa mga… pagdating ng mga 19th century marami sa mga elite ay titira sa Quiapo. Yung Quiapo area na yan sa kabila makikita mo yung mga bahay ng mga Paterno, Nakpil. Napuntahan nyo yung bahay ni Gregoria de Jesus? Ininterview nyo si Dr. Mina Ramirez?

Si Zialcita ng Ateneo dahil isa siya sa may karanasan. Sa mga descendants ng Nakpil na ito. Meron siyang mga isinusulat din tungkol sa Quiapo. Anthropologist yan. .Marami nang mga mangangalakal dito dahil ang katabi kasi nito ay Sta. Cruz. Hindi naman kasi sila hiwalay sa isa’t isa. Sta. Cruz bago yang kabila ay Sampaloc na malapit sa Pasig. Ang Quiapo din ay dinadaanan ng Pasig River. Yung importante sa may Quiapo, actually pwede mong itrace yung sa may likod ng City Hall ang Quiapo, yung tinatawag nilang Arroceros. Arroceros kasi dyan. Ang Quiapo din ay may mga bodega. Connected din ang Quiapo, yung kabilang Quiapo, connected ito sa Sta. Cruz. Sa Sta. Cruz mo naman makikita yung mga santero, platero mga gumagawa ng santo, mga silverworks, mga canvas, yung iba mga gumagawa ng marmol, ngayon may mga natitira pa, yung mga santero nawala. Napalitan yan. Yung pag-ikot mo sa Quiapo, yung mga Evangelista dyan, nagbago talaga. 70’s dadating magkakaroon ng mga Muslim dyan. I-aano ni Marcos. Itatayo yung tawag nilang Golden Mosque. Pero karamihan ang titira sa Quiapo ay mga Maranao. So yung mga Maranao yung mga una dyan. Hanggang ngayon naman makikita mo yung mga old houses. Lakarin mo yan hanggang doon sa may San Sebastian, makikita mo na noong 50s, pagkatapos ng War… before the war pala, ginawa itong mga paupahan o aksesorya. So kulturang popular. Marami nang larawan ang Quiapo, yung kay Domingo Landicho di ba? Alam mo yung short novel na yon, Bulaklak ng Maynila. Napanood mo yung kay Angelu? Ano pa ba ang Quiapo? Yung mga films ni Erap. Yung ninong kong nazareno, Ramon Busabos. Ang kwento nito either Quiapo o Tondo eh. So Quiapo at Tondo. Ano pa ba? Maynila sa kabuuan yung kay Edgardo Reyes. Si Rizal din, makulay ang paglalarawan niya sa Quiapo. 19th century may mga perya sa Quiapo, matatandaan mosa El Fili yung perya sa Quiapo. Nandoon si Mr. Leeds, nagmamagic. So pasensya ka na marami akong naaalala tungkol sa Quiapo. Yung katabi ng Quiapo, yung Escolta paglabas mo. Magkakakonekta eh. Ang Quiapo ay hindi mo pwedeng ilarawan bilang Quiapo lamang. Dapat ilarawan mo pati yung mga katabing distrito nito kasi connected naman iyong mga iyon sa isa’t isa. Sta. Cruz, Escolta, Binondo, nandoon, Chinatown at yung Carriedo. So yung ganoong sitwasyon ng Quiapo, pabago-bago yan. From 19th century napakasigla—walang araw, walang gabi. Kasi buhay ang buhay. Buhay ang buhay sa Quiapo. Buhay ang tao sa Quiapo. So nabanggit ko, 70s, may mga aksesorya, mga paupahan, mga boarding houses, mga lumang bahay, nandyan din. Sa may dulo ng Quiapo sa may Arlegui. Nagsimula dyan yung mga universities. Pagdating ng after the war, although before the war may mga universities na, ang dami-daming mga schools sa Quiapo, ang MLQU sa may dulo yung Quiapo. Yung may ano dyan parang pinakasentro. Napakaimportante na naging simbolo ng Maynila ang Quiapo. Nandoon ang cultural, simbolong pang-ekonomiko, simbolong panlipunan dahil nandyan lahat… pangkabuhayan… yan ang ating Quiapo, pero mas magiging organized yung paggawa nyo sa Quiapo kung babasahin nyo yung mga librong yan. Yung kay Dr. Camagay. Mayroon ding mga pag-aaral sa Manila Studies. Siguro may makukuha kayo sa UP Manila. So yun ang Quiapo. Maraming kwento sa Quiapo—mayaman, mahirap, may kwento sa Quiapo. Hoodlum at relihiyoso may kwento sa Quiapo. Artista o hindi may kwento sa Quiapo. Ordinaryong tao, estudyante may kwento sa Quiapo. Eventually, matatransform na iyong Quiapo sa portrayal ng media, na magulo. Kasi 70s nandyan ang mga mandurukot, mga holdaper, mga night club, kahit yung mga torohan makikita mo. Makikita yung popular culture sa portrayal ng films. Ang Quiapo ay ganyan pero gayunpaman, ang tingin ko hindi mo pwedeng sabihin na kilala mo ang Maynila kung hindi ka pa nakapasok ng Quiapo. So dapat ang unang paraan ng pagkilala ng Maynila ay ang pagpasok sa Quiapo. Isang importanteng district ng Maynila ang Quiapo. Sa 70s importante ang Quiapo dahil sa Plaza Miranda dahil sasabihin nilang magulo ang Quiapo. Noong 70s dito ginawa yung mga rally. So simbolo din ng freedom ang Quiapo, Plaza Miranda. Ito ay isang malayang… kahit hanggang ngayon naman hindi pinapayagan magrally sa Mendiola. Nagsasagawa sila ng pagkilos sa Plaza Miranda. So hanggang ngayon ganon pa din. Iyong Simbahan ng Quiapo bilang isang istruktura. Likha ni Nakpil dahil si Nakpil ay isang batang Quiapo. Ang iba pang mga istrukturang makikita ay yung nasa may R. Hidalgo at dyan sa may Arlegui. Siguro, suyurin mo yan, baybayin mo yan, andyan pa rin yung mga matatandang bahay. Doon sa pinakadulo, nandoon yung mga bahay ng mga Tuazon yung ninuno ni First Gentleman Arroyo. Palabas ng Legarda, kaya yung mga streets dyan, dyan ipinangalan. Maraming streets yan, Concepcion, Avila, Paterno, P. Paterno, Nakpil… so, una, tingnan mo muna yung mga streets. Sino itong mga ito at bakit ipinangalan yung mga kalsada dyan. Ang pangalan sa mga kalsadang yan ay may kaugnayan sa kasaysayan ng Quiapo. Yung mga Paterno dyan. Yung mga Hidalgo. Simbolo tulad ng Nazareno. Napakatagal na ng Nazareno. Tinatanong ko rin yung mga deboto kung bakit sila ganoon , di kasi nauunawaan. Akala nila mob, magulo. Pero nung pinag-aralan ko yung sistema ng pamamanata ang tawag nila doon ay PUMAPASAN doon sa lubid. Ang sistema ng pagpasan, systematic yan eh. May mga terms kaya lang ang problema ngayon maraming mga bagito. May mga namamanata na hindi naiintindihan. May rules yan eh. May mga terms yan. Pagpasan ng lubid kasi dati ANDAS yan eh, ang tawag nila doon. Ngayon, kahit yung lubid ang tawag nila ay Pasan. Pasan, ilagay sa balikat. Kapag HILA ilagay sa bewang. So dapat alam mo yan. Kapag namanata ka, dapat alam mo yan. May tinatawag silang umootso ang lubid. Dapat bibitawan mo yung lubid kasi maluwag yung lubid. Kasi titingnan mo yung mga nasa andas kasi sila ang nagsasabi ng direksyon. Ngayon kasi may mga aksidente dahil may mga bata. Hindi mo… yung lalim ba ng debosyon kasi. Yung mga nainterview kong mga matatanda, mga bente anyos nang pumapasan. Ako, sampung taon. Yung iba bente anyos na, ang tatanda na. Kasi pinapaliwanag nila, bawal ang nakainom, eh ngayon hindi lang nakainom siguro yung iba nakashabu pa! Hindi kasi nila alam yung sistema kasi pag sasalang ka doon. Hindi ka pwedeng sumalang nang lumalakad. So hintayin mo silang makalakad. Ngayon sa kagustuhan nilang makasalang, kaya tuloy hindi makausad. Ang paniniwala nila dyan, halimbawa, yung Nazareno sa personal na buhay mo, pwedeng sa bansang Pilipinas, may mga ganun sila eh. Maganda kung mabilis nailabas ang anda, ang karosa ng Nazareno. Maganda ang takbo ng buhay sa pangkalahatan. Ngayon kung magkaroon ng aksidente, yan ay titingnan din, pwedeng magkaroon ng kaso ng Pilipinas. Ganyan ang kahulugan ng kaso nyan. Kung nagkaroon ng aksidente, disgrasya, pwedeng yan ay parang omen, pangitain, senyal tungkol sa magiging buhay ng mga Pilipino, buhay ng bansa, ng Pilipinas. Yung huling prusisyon, hindi daw magandang pangitain dahil may namatay, at isa panaputol ang krus ng Nazareno. Dapat sana na-witness nyo. Yun nga sobrang tagal at yung ano nga ng tao dyan sobrang malalim yung kanilang debosyon. Hindi ano, pwedeng sabihin, actually parang buhay na halimbawa ng nananampalatayang Pilipino. I would answer na hindi ito yung Christian na mauunawaan din ng mga pari kung minsan dahil kinokondena nila dahil magulo, kasi nagkakasakitan na, kung minsan may namamatay di ba. Kinokondena nila. Pero para sa akin naman, sa sarili ko, kung wala itong Nazareno marami nang mga Filipino ang hindi na Katoliko. Parang ito yung sa Anthropology na mga movement na katulad ng mga Charismatic movement na mga revival… parang Anthropology of religion. Parang ito yung mga nagrereaffirm sa faith ng tao, nagrereaffirm sa kultura. Hindi mo pwedeng sagkaan. Hindi mo pwedeng pahintuin yung ganyang mga practices ng Pilipino. Dapat intindihin mo siya sa broader context hindi mo pwedeng sabihin na hindi yon umaayon sa teolohiya, hindi yan umaayon sa rites and rituals ng Catholicism. Di mo naman pwedeng sabihin yun. Iyong Catholicism naman ng Espanya na kanyang dinala dito ay hindi na iyong pure. So hindi mo pwedeng sabihin na may pure na Catholicism. So ganoon ko tinitingnan yung debosyon sa Nazareno. So andun din lahat, mga anting-anting, yung mga halamang gamot. Yan ang continuity ng kulturang Pilipino kaya lang parang sa Quiapo. Kaya nga pag hindi naiintindihan ng mga estudyante ko ang sinasabi ko pinapupunta ko sa Quiapo. Bumili kayo doon ng bunga ng ikmo at ng apog para maintindihan mo yung nganga. Dahil hanggang ngayon doon mo lang makikita. Kung di nila alam yung gugo na sinasabi ko pumunta sila sa Quiapo para makita nila yung bark ng gugo na ginagamit na shampoo. Yung mga ganun, kasi yan ang buhay at nagbabago at nagpapatuloy ang mga elemento ng kulturang Pilipino. Dyan mo makikita, magpapatuloy pero paano natin ipapaliwanag yung pagnganganga. Yung betel nut chewing, matagal nang panahon yan. Noon pa, sa lahat ng epics. Merong notes ng pagnganganga. So nandoon pa.

Hindi yan yung Katolisismong sinasabi ng mga pari, bakit sila nagpapahid sa poon, bakit sila humahalik sa poon? Bakit sila kumukuha ng bulaklak, natuyong bulaklak. Meron nga bulak na pinapanglinis, kasi binibihisan yan eh, pinupunasan, nilalagyan ng pabango. Bakit mga ganoon, kasi may mga pakahulugan sila doon. Ang Nazareno ay simbolo ng potensya, yung labas katulad din ng anting anting o kaya katulad din siguro ng pagkaunawa ko kaya nandoon sa complex na iyon ang lahat ng mga bagay, sa pagpapatuloy ng kulturang Pilipino, yan ang Quiapo.

MEDIA PORTRAYAL

Ay syempre, unang-una sa perspektiba ng kasaysayan… ano ang Quiapo, yung mga period. So either define mga bahagi ng kasaysayan ng Quiapo at sa pamamagitan nito, maiintindihan mo kung ano yung Quiapo na pinag-uusapan natin. Aside from that, pwedeng i-focus sa napakaraming aspect sa debosyon ng Nazareno, pwedeng iyong kultura na nakapalibot doon. Pwede ring tingnan yung kontemporaryong pananaw, ito ay isang pagpapakita lamang kahit sa isang maliit na paraan ang merong harmonious relationship yung mga Muslim at yung mga Kristyano. Maybe hindi iyon nakikita kaya akala nila pag pumunta sila magulo. Kaya takot ang mga Kristiyano. Isa ngang magandang picture ang natatandaan ko, I think na-publish ito sa Inquirer. Isang fiesta ng Quiapo 2001 yata o 2002. yung Quiapo, yung imahe ng Nazareno, yung andas kinuhanan siya na andoon sa background ang Golden Mosque.

Oo alam mo ang media madaling mag-editorialize ‘no. sa halip na ipresent nila kung ano talaga yung natural na event ay nag-eeditorialize sila. Pero medyo meron pa ring matapat na paglalarawan. Yung mga nobela, medyo matapat na paglalarawan ng buhay sa Quiapo, yung ilang pelikula, so yun siguro.

XIAOTIME, 4 January 2013: 2012 SA KASAYSAYAN, 2012 SA KASAYSAYAN, Pagkapasa ng Reproductive Health Bill

Broadcast of Xiaotime news segment yesterday, 4 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Si Mercy Manlutac, isang health worker sa Tarlac habang nagtuturo ng Reproductive Health sa isang mag-asawa sa Balibago I, Tarlac, Tarlac noong Dekada 1990. Inialay niya ang kanyang buong buhay sa paglilingkod sa bayan. Video grab mula sa Health Worker: Bayani ng Family Planning/ Maternal and Child Health ng Department of Health at ng Japan International Cooperation Agency.

Si Mercy Manlutac, isang health worker sa Tarlac habang nagtuturo ng Reproductive Health sa isang mag-asawa sa Balibago I, Tarlac, Tarlac noong Dekada 1990. Inialay niya ang kanyang buong buhay sa paglilingkod sa bayan. Video grab mula sa Health Worker: Bayani ng Family Planning/ Maternal and Child Health ng Department of Health at ng Japan International Cooperation Agency.

4 January 2013, Friday:  http://www.youtube.com/watch?v=amA1pYzXOXs

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Makasaysayan ang taong nagdaan dahil matapos ang 14 na taon na pagkakatengga, naipasa na ang batas para sa Reproductive Health o Responsible Parenthood.

Ang Camara de Representantes (Mababang Kapulungan ng Kongreso ng Pilipinas), habang pinagbobotohan ang RH Bill, December 17, 2012.

Ang Camara de Representantes (Mababang Kapulungan ng Kongreso ng Pilipinas), habang pinagbobotohan ang RH Bill, December 17, 2012.

Tagumpay ito ng Administrasyong Aquino na ginamit ng tama ang kanyang kapangyarihan upang hikayatin ang dalawang sangay ng Kongreso na magpasa ng isang batas na pinaniniwalaan ng tinatayang pito sa sampung Pilipino na makabubuti.

Pagsasaya ng mga lola sa pagkapasa ng RH Bill.

Pagsasaya ng mga lola sa pagkapasa ng RH Bill.

Gagawin nitong compulsory sa mga lokal na pamahalaan na bigyan ng pagpipilian ang mga mag-asawa kung ano ang hiyang na birth control sa kanila at bibigyan ng nararapat na edukasyon ang bawat mga bata sa bawat baitang ukol sa pagprotekta ng kanilang sekswalidad.  Aminin natin, kung may angkop na kaalaman ang isang bata kung paano alagaan ang kanyang pangangatawan, mas naiiwasan ang mga panlilinlang na nagbubunga ng maagang karanasan sa sex.  Kailangan ring pakinggan ang mga hindi masyadong nasasama sa usapan na sector sa debateng ito na siyang pinakanaaapektuhan:  Ang mga babaeng mahirap na Katoliko, marami sa kanila ang nagpapalaglag na kapag hindi na nila kayang alagaan ang isa pang anak.

08 marami sa kanila ang nagpapalaglag na kapag hindi na nila kayang alagaan ang isa pang anak

Naniniwala ako na mas mababawasan ang abortion kung may tamang kaalaman ang mga mahihirap.  Dekada 1950s pa lamang, isyu na ang population control, family planning at contraception sa Pilipinas.  Naipasa noong 1971 ang Republic Act 6365 o ang Population Act na lalong pinalakas ni Pangulong Ferdinand E. Marcos nang ipataw niya ang Batas Militar sa pamamagitan ng mga Barangay Family Planning Program.

Mula sa "Compassion and Commitment"

Mula sa “Compassion and Commitment”

Muling sumigla ang programa sa panahon ni Pangulong Fidel V. Ramos noong 1992 at ipinaubaya niya ito kay Department of Health Secretary Juan Flavier, naaalala niyo?  Let’s DOH it!

Juan Flavier, obra ng Portraits by Lopez

Juan Flavier, obra ng Portraits by Lopez

Naaalala ko kung paanong ang tita kong health worker na si Mercy Manlutac ay nagkaroon ng todo suporta mula sa pamahalaan nang ipatupad ito sa isang baryo sa Tarlac.  Ngunit sa maraming panahon, ang naging matinding kalaban ng Family Planning Program ay ang Simbahang Katoliko.

Ang mga obispo ng Simbahang Katoliko buhat-buhat ang mga labi ni Jaime Cardinal Sin, 2005.  Ang mahal na Pangulong Gloria Macapagal Arroyo ang naka-itim.

Ang mga obispo ng Simbahang Katoliko buhat-buhat ang mga labi ni Jaime Cardinal Sin, 2005. Ang mahal na Pangulong Gloria Macapagal Arroyo ang naka-itim.

Para sa simbahan, nagsisimula ang buhay ng tao sa pagiging punla pa lamang nito ng lalaki.  Kaya sa Encyclical na Humanae Vitae o “Ukol sa Buhay ng Tao” ni Papa Paul VI, bawal ang kontrasepsyon sapagkat ito ay tila abortion.  Walang katapusang debate kung tama ang kaisipang ito.  Pero para sa akin, may malaking punto ang simbahan na dapat pakinggan.

Papa Paul VI, awtor ng Humanae Vitae.  Humingi siya ng tulong sa isang pilosopo upang isulat ang encyclical na ito, si Karol Cardinal Wojtyla na sumulat ng aklat na "Love and Responsibility."  Siya ang magiging John Paul II.

Papa Paul VI, awtor ng Humanae Vitae. Humingi siya ng tulong sa isang pilosopo upang isulat ang encyclical na ito, si Karol Cardinal Wojtyla na sumulat ng aklat na “Love and Responsibility.” Siya ang magiging John Paul II.

Huwag nating ituring ang sex bilang pangkaraniwang bagay lamang kundi isang sagradong pagbibigayan ng mag-asawa sa isa’t isa sa tamang panahon at tamang lugar.  At kung sobrang population control naman ang gagawin natin, matutulad tayo sa mga bansa sa Europa at Canada, kumokonti ang mga working adults na sumusuporta sa kanilang lumalaking bilang ng matatanda.  Maaaring bumagsak ang pension system kaya sila na mismo ang kumukuha ng migrante.  Kaya harinawa ang Reproductive Health ay magturo sa bayan na mag-anak lamang tayo ng kayang palakihin at pakainin.  Ituro din na huwag naman na hindi na mag-anak.  Harinawa ituro rin sa mga paaralan ang tamang attitude at values sa sekswalidad, at ipaalam sa kabataan ang consequences ng mga bagay na kanilang pinapasok.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(McDo Philcoa, 27 December 2012)

XIAOTIME, 3 January 2013: 2012 SA KASAYSAYAN, Pagbabalik-tanaw sa mga Aral ng Impeachment Trial ni CJ Corona

Broadcast of Xiaotime news segment earlier, 3 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Ang Dating Punong Mahistrado Renato Coronado Corona

Ang Dating Punong Mahistrado Renato Coronado Corona

3 January 2013, Thursday:  http://www.youtube.com/watch?v=dnK1ygIFJy0

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Sa unang hati ng taong 2012, inihatid sa inyo ng PTV Telebisyon ng Bayan ang buo at kumpletong mga pangyayari sa Impeachment Trial ni Chief Justice Renato C. Corona sa Senado sa isang makasaysayang coverage na pinamagatang “Ang Paglilitis:  Katarungan Para sa Bayan.”

Ilan lamang sa mga bumubuo at mga regular na mga resource persons ng ANG PAGLILITIS:  Katarungan Para sa Bayan ng PTV.

Ilan lamang sa mga bumubuo at mga regular na mga resource persons ng ANG PAGLILITIS: Katarungan Para sa Bayan ng PTV.

Sa bawat araw ng paglilitis at sa bawat forum na isinagawa, kahit pa sabihing istasyon ito ng pamahalaan na nagsakdal sa Chief Justice, nasubaybayan ko kung paanong naging patas at parehas ang PTV sa pagbibigay ng lubos na panahon kapwa sa prosekusyon at depensa na ipahayag ang kanilang panig.

Si Xiao Chua, isang simpleng guro, nagkaroon ng karangalan na makasama sa isang panayam si Kong. Erin Tanada kasama pa ang mga hinahangaang mga newscaster na sina Kathy San Gabriel at Atty. Marc Castrodes, sa Senado, May 28, 2012

Si Xiao Chua, isang simpleng guro, nagkaroon ng karangalan na makasama sa isang panayam si Kong. Erin Tanada kasama pa ang mga hinahangaang mga newscaster na sina Kathy San Gabriel at Atty. Marc Castrodes, sa Senado, May 28, 2012

Karangalan ko ang makapaag-ambag ng ilang pagkakataon sa coverage na ito.  Muntik pa akong makasama sa tinatawag na Coronavela dahil tila naging mukha akong “nawawalang anak” ni CJ.  Biro lang po.

Ang nawawalang anak.  Mula sa fb page ni Kathy San Gabriel

Ang nawawalang anak. Mula sa fb page ni Kathy San Gabriel

Alam niyo na ang mga nangyari, ang nais ko sanang balikan ay kung ano sa palagay ko ang naging aral sa atin ng lahat ng ito:  Una, isang pamana ng nangyari kay CJ Corona ay nalaman natin na ang Statement of Assets, Liabilities and Net Woth o SALN ay hindi isang basurang papel kundi isang sagradong dokumento na salamin ng katapatan sa bayan ng bawat kawani.  Nagbigay ito ng positibong mensahe sa kabataan na kung naparusahan dahil sa kakulangan sa SALN ang simpleng Clerk of Court, maaari ring parusahan sa itinuturing na simpleng pagkakamaling ito ang isang mahistrado.

Si CJ Corona habang nasa witness stand, 22 May 2012.

Si CJ Corona habang nasa witness stand, 22 May 2012.

Pangalawa, huli man at magaling, ang paglalantad at pag-amin ng kakulangan sa kanyang SALN ni CJ Corona at ang pagbuyo niya na gumaya ang iba ang nagbigay ng mensahe na mas maging accountable ang ating mga lingkod bayan dahil mas babantayan na ng  mamamayan ang kanilang mga SALN.

Ang pagbabati ng mga magkakamag-anak na Corona at Basa ay kumatawan sa pag-asa ng paghilom matapos ang paglilitis.

Ang pagbabati ng mga magkakamag-anak na Corona at Basa ay kumatawan sa pag-asa ng paghilom matapos ang paglilitis.

Pangatlo, tao rin ang mga mahistrado.  Magiging intersante sa mga sikolohista ang mahabang talumpati at naging asta ni CJ Corona sa kanyang testimonya na para sa marami ay isang malaking pagkakalat.  Ngunit dahil din dito, wala na sigurong CJ sa kasaysayan na mas nakilala natin ang pagkatao kundi ang napatalsik na hurado.  Nakita natin siya bilang isang taong nasaktan, isang pamilyadong tao, na tila nambu-bully dahil sa kanyang buong buhay pakiramdam niya ay na-bully rin siya.  Hindi ito ang katapusan kay CJ Corona.  Wish ko na mag-ala Nixon siya, isang Post-CJ role na maaaring isang dating taga-loob lamang ang epektibong makagawa, ang pagtulong sa pagreporma ng hudikatura.

Ang mga Senador-Hurado ng Impeachment Court

Ang mga Senador-Hurado ng Impeachment Court

Pang-apat, unti-unting nagmamature ang ating demokrasya.  Bilib ako sa mga bumoto ng Guilty ngunit bilib din ako sa mga senador na bumoto ng Not Guilty kahit hindi ito popular.  Sa Pinoy, kailangan na bongga ang maging katibayan ng maturity na ito.  Sa impeachment nila ito nakita, sa maraming pagkakataon nagningning ang kanilang mga senador bilang mga hurado.   Matapos ang impeachment, hindi lang maiwasan na may mga nagpapasaway.

Pangulo ng Senado Juan Ponce Enrile

Pangulo ng Senado Juan Ponce Enrile

Ang abogado ng depensa na si dating hurado Serafin R. Cuevas

Ang abogado ng depensa na si dating hurado Serafin R. Cuevas

Ilan pang leksyon:  Wala sa edad ang pagiging matinik at ma-utak; at huwag na huwag gagalitin ang isang babae.

Ombudsman Conchita Carpio Morales

Ombudsman Conchita Carpio Morales

Hindi mo alam ang maari niyang gawin.  Matapos ipataw ang hatol nitong Mayo, mula sa mga kainan sa The Fort hanggang sa mga trasysikelan sa Krus na Ligas, narinig kong nag-uusap ang bayan ukol sa impeachment.  Sa isang natatanging sandali, anuman ang ating panig, nagkaisa tayong manood at nag-usap ukol sa ating bayan.

R

Masasayang ang tagumpay natin kung titigil na lamang tayo sa impeachment ni CJ Corona.  Patuloy tayong magmatyag.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiao Time.

(McDo Philcoa, 27 December 2012)

Additional lessons:

Ang dating Pangulong Arroyo habang nagtatangkang umalis ng bansa at ang Punong Mahistrado Corona matapos ang kanyang "walk-out"

Ang dating Pangulong Arroyo habang nagtatangkang umalis ng bansa at ang Punong Mahistrado Corona matapos ang kanyang “walk-out”

“Kapag ang tao ay nagipit, sa wheelchair kakapit.” – adapted

Si Xiao at si Atty. Dennis Manalo

Si Xiao at si Atty. Dennis Manalo

Hindi ibig sabihin natalo ka, hindi ka na magaling na abogado.

Atty. Ma. Cecilia "Macel" Belizario Jimenez

Atty. Ma. Cecilia “Macel” Belizario Jimenez

Hindi lamang ang paglilitis ang pinapanood ng bayan sa Impeachment Trial.

XIAOTIME, 2 January 2013: 2012 SA KASAYSAYAN, Pagbalik-tanaw sa alaala ni Comedy King Dolphy

Broadcast of Xiaotime news segment earlier, 2 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Hari ng Komedya, Dolphy

Hari ng Komedya, Dolphy

2 January 2013, Wednesday:  http://www.youtube.com/watch?v=HcxhDsc2hEA

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Sa loob ng tatlong araw magbabalik-tanaw tayo sa tatlo sa pinakamalalaking istorya ng taong 2012.  Isa sa mga pangyayaring ikinalungkot natin nitong nagdaang taon ay ang pagpanaw ni Rodolfo Vera Quizon, Mang Dolphy, noong July 10, 2012.

Si Xiao Chua habang nagpupugay sa harap ng kabaong ni Dolphy, 11 July 2012 sa Dolphy Theater, ABS-CBN, Quezon City.

Si Xiao Chua habang nagpupugay sa harap ng kabaong ni Dolphy, 11 July 2012 sa Dolphy Theater, ABS-CBN, Quezon City.

Ngunit bakit kaya pumila at nakiramay ang bayan sa pagyao ng isang komedyante lamang.  Hindi naman siya presidente o pulitiko.  May mga nagsasabi nga na hindi naman nararapat na parangalan si Dolphy ng pamalahaan na maging Pambansang Alagad ng Sining dahil aktor lamang siya na hindi naman lumikha ng mga orihinal na kwento o nagdirehe ng mga dakilang pelikula.

Ginawaran ng Pangulong Noynoy Aquino kay Dolphy ang Grand Collar of the Order of the Golden Heart noong 2010.

Ginawaran ng Pangulong Noynoy Aquino kay Dolphy ang Grand Collar of the Order of the Golden Heart noong 2010.

Mapapansin na marami sa ating mga National Artists for Film ay mga director ng pelikula dahil sila lamang ang talagang lumilikha.  Ilang araw matapos mamatay ni Dolphy, nag-usap kami ng historyador na si Zeus Salazar at nagtugma kami sa aming naisip.  Pumatok si Dolphy sa bayan sapagkat tila sinalamin niya ang template ng sinaunang bayani.  Ang sinaunang bayani, lalo na ang mga bagani o mga mandirigma, ay mga ordinaryong tao na nagbibigay ng serbisyo sa bayan, nagbibigay ng dangal at ginhawa, mababa ang loob at hindi hiwalay sa mga tao o sa bayan.  Kung titingnan ang kwento ng buhay ni Dolphy, siya ay isinilang sa Tondo noong 1928, sinilangan din nina Andres Bonifacio, Macario Sakay, Ka Amado V. Hernandez at iba pang mga bayani.

12 naranasan niyang maging maralita

Siya ay mula sa bayan at kasama ng bayan, naranasan niyang maging maralita, nagtinda sa sinehan, nag-ekstra-ekstra sa pelikula at nang maging mananayaw na entertainer sa Hongkong noong 1950s, naging bahagi ng maaagang phenomenon ng OFW, nagbibigay ng ginhawa sa bayan.

Si Dolphy habang nagsasayaw, isang OFW sa Hongkong noong Dekada 1950s.  Mula sa Dolphy:  Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Si Dolphy habang nagsasayaw, isang OFW sa Hongkong noong Dekada 1950s. Mula sa Dolphy: Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Kaya naman kahit sa kanyang kasikatan, hindi naging suplado sa tao.  Naging saksi rin siya sa kasaysayan ng bansa.  Tinedyer lamang siya noon nang pahirapan ng mga Hapones sa pagtatrabaho kahit payat at sakitin.

Dolphy, aktor sa radyo.  Mula sa Dolphy:  Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Dolphy, aktor sa radyo. Mula sa Dolphy: Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Naranasan ang magtanghal sa mga teatro, sa radio, sa pelikula at nakita ang pagsilang ng telebisyon.  Patuloy na nakibaka sa buhay sa kabila ng pagbabago-bago ng uso.

Si John Puruntong at ang kanyang pamilya sa John & Marsha.  Mula sa Dolphy:  Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Si John Puruntong at ang kanyang pamilya sa John & Marsha. Mula sa Dolphy: Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Ang kanyang mga palabas sa telebisyon bilang si John Puruntong at si Kevin Cosme na may bahay sa tabi ng riles ang siyang sumalamin sa buhay ng mga maralita—mahirap ngunit masaya at nagmamahalan ang pamilya.

Si Kevin at si Azon sa Home Along Da Riles.

Si Kevin at si Azon sa Home Along Da Riles.

Namatay man ang sitcom, hindi kinalimutan.  Tulad ng mga bayani sa epiko, hindi siya perpekto at nagkukulang rin bilang tao.  Ayon nga sa sosyologong si Randy David, “Natuto si Dolphy na magmasid at bumuo ng isang pilosopiya sa buhay na batay sa pag-ako ng pananagutan at kababaang-loob.  Sa rurok ng tagumpay hindi siya nag-ilusyon.  Sa sahig ng kabiguan, hindi siya naglupasay.  Hindi niya ikinubli ang kaniyang mga himutok at pag-iyak.  Tahimik at laging ma-respeto, naging likas para sa kanya ang magbigay ng kaligayahan at pagkalinga.  …Kung mauunawaan natin si Dolphy, mauunawaan din natin ang ating mga sarili.”

Laging turo ni Dolphy, pagmamahalan sa pamilya.  Mula sa Dolphy:  Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Laging turo ni Dolphy, pagmamahalan sa pamilya. Mula sa Dolphy: Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Sa ganang akin, ang hindi natin dapat kalimutan, na sa kabila ng kahirapan sa bayan, kapag kinailangan ng bituing titingalain na abot-kamay din at magbibigay ng ginhawa ng tuwa at luha, laging nariyan si Mang Dolphy.  Itinuturo ang pagmamahalan sa isa’t isa.  Siya ay higit pa sa isang National Artist.

Panchito at Dolphy.  Mula sa Dolphy:  Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Panchito at Dolphy. Mula sa Dolphy: Hindi Ko Ito Narating ng Mag-isa, sariling talambuhay ni Dolphy na inedit ni Bibeth Orteza.

Isa siyang bayani.  At kung Mang Dolphy ka sa iyong kapwa, ikaw rin ay isang bayani.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(McDo Philcoa, 28 December 2012)

Ang bagong restore na larawan ni Dolphy na obra-maestra ni Federico Alciaz.  Nakalagak ngayon sa Pambansang Sinupan ng Sining ng Pambansang Museo ng Pilipinas.  Pagmamay-ari ng Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan (GSIS), sa kagandahang loob ni Direktor Ryan Palad.

Ang bagong restore na larawan ni Dolphy na obra-maestra ni Federico Alciaz. Nakalagak ngayon sa Pambansang Sinupan ng Sining ng Pambansang Museo ng Pilipinas. Pagmamay-ari ng Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan (GSIS), sa kagandahang loob ni Direktor Ryan Palad.