Uncategorized | IT'S XIAOTIME!

January 20, 2013

TARLAC, TARLAC: Capital of the Philippine Republic, 1899 (To Celebrate Tarlac City Fiesta, 20 January 2013)

Published by Tarlac Star Monitor: http://tarlacstarmonitor.com/tarlac-star-monitor-vol-5-no-5/tarlac-tarlac-capital-of-the-philippine-republic-1899-to-celebrate-tarlac-city-fiesta-20-january-2012/

The Tarlac Church, site of the 1899 Philippine Revolutionary Congress (Lino Dizon Collection http://www.oocities.org/balen_net/cabecera.htm)

TARLAC, TARLAC: Capital of the Philippine Republic, 1899[1]

Michael Charleston “Xiao” B. Chua[2]

Department of History, De La Salle University Manila

I grew up in a time when television news reporting in the Philippines was Manila-centric and I felt that our province was insignificant, despite a Tarlaqueño president, because it was rarely cited in TV Patrol and I even felt that when Ernie Baron gives the thypoon warnings, all Central Luzon provinces would be warned but not even Tarlac has a storm signal. Even history textbooks seldom mention significant events in Tarlac despite it being one of the first eight provinces who joined the Philippine Revolution in 1896.

Years later as a student of history, while doing research at the UP Main Library, I stumbled over a very old booklet by a Tarlac school teacher, Mrs. Aquilina de Santos entitled Tarlak’s Historic Heritage.[3] It outlines the legacy of the province in the national history, specifically when it became seat of the Philippine Republic under Gen. Emilio Aguinaldo from 21 June to 12 November, 1899. I also read the scholarly work of our foremost historian Lino Dizon on the Tarlac Revolutionary Congress.[4] In their writings, and other historical documents I learned that if there was TV Patrol back then, Tarlac could have dominated the news because as capital of the republic, a few significant things happened here that our national textbooks seem to reduce in a sentence or a footnote.

After the fall of Aguinaldo’s capital, Malolos, Bulacan, to the Americans, the Philippine Revolutionary Congress reconvened on 14 July 1899. Seats for provinces not represented have to be filled in by Luzon people, a number of them Tarlaqueños, such as: Don Jose Espinosa (Tayabas), Servillano Aquino (Samar), Marciano Barrera and Luis Navarro (Leyte), Alfonso Ramos (Palaos Islands), Capt. Lazaro Tañedo (Zamboanga), Gavino Calma (Romblon), and Francisco Makabulos (Cebu).

The Altar-Mayor of the Tarlac Cathedral with the prominent statue of Apung Basti (San Sebastian). 1930s. (Lino Dizon Collection http://www.oocities.org/balen_net/cabecera.htm)

Ten days after the convening of the Congress, an article appeared in the revolutionary paper La Independencia criticizing the Tarlac Revolutionary Congress. The article entitled “Algo Para Congreso” (Something for Congress), signed by PARALITICO, pointed out that the Congress was a failure. No less than Apolinario Mabini, Sublime Paralytic and Brains of the Revolution, wrote the article in Rosales, Pangasinan on 19 July 1899. He pointed out that the Congress, as convened in Tarlac, was not even a representative of the people; that the elections for Congress should not have been held because the Aguinaldo government was fighting a war; and that a declaration of principles is much more suitable in a revolution instead of using a constitution copied from French and South American Republics, which were made in times of peace.

Yet, despite Mabini’s criticism and the Philippine-American War at the background, the Congress enacted laws. By doing so, according to University of the Philippines constitutional historian Sulpicio Guevarra, they “marvelously succeeded in producing order out of chaos.” The Tarlac Revolutionary Congress convened in San Sebastian Cathedral in Tarlac, Tarlac. This humble sanctuary became a witness to the First Philippine Republic realizing its fullest potential as a government, despite limiting circumstances.

Some significant decrees issued in Tarlac were the prescription of fees for civil and canonical marriages (28 June), the prohibition of merchant vessels flying the American flag from territories held by the Philippine Republic (24 July), the provision for the registration of foreigners (31 July), the organization of the Supreme Court and the inferior courts (15 September), and the promulgation of the General Orders of the Army (12 November). The latter was even issued a day after the fall of the Aguinaldo government.

Another one of the early decrees of Aguinaldo in Tarlac was that on the establishment of the Bureau of Paper Money, 30 June 1899. In the printing press of Zacarias Fajardo the first paper money were printed—the one peso denomination, followed later by the five-peso denomination. Paper bills of two, five and twenty pesos were also printed. For the coins, a maestranza or mint was established on the building of the Smith, Bell, & Co., at a property owned by Don Mauricio Ilagan in Gerona, Tarlac.

Another one of the early decrees of Aguinaldo in Tarlac was the clemency granted to the Spanish prisoners who defended the Baler Church, 30 June 1899. Fifty Spanish soldiers, popularly known in Spain as “Los Ultimos de Filipinos,” made their last stand inside Baler Church. Filipinos held constant siege of the church, yet despite deaths, diseases, starvation and loneliness, the Spaniards held out for 337 days. On 2 June 1899, the 33 surviving Spanish troops surrendered, Filipinos received them shouting, “Amigos, amigos!” Aguinaldo recognized the bravery of these men, and decreed that they should not be treated as enemies but as brothers. They were issued safe conduct passes and were allowed to go back to their Madre España. The event, which manifested the bravery of the Spaniards, the benevolence of the Filipinos, and the enduring friendship between two sovereign nations more than a former colonizer and colonized, is being celebrated today as Philippine-Spanish Friendship Day on the date of the Aguinaldo Proclamation from Tarlac.

Not only was the Philippine Republic the first democratic republic in Asia, we also had the first Filipino University in Tarlac. The Philippine Revolution of 1896 interrupted the schooling of most young Filipinos, many of them working in the Philippine government. This can be attributed as the reason why education was top priority by the First Philippine Republic despite the fact that the times were difficult. As mandated in a decree dated 19 October 1898, the Universidad Cientifico-Literaria de Filipinas (Scientific and Literary University of the Philippines) was established in Malolos, Bulacan. When Malolos fell to the Americans, the schools have to close down. As mandated in a decree dated 9 August 1899, the university, together with the Burgos Institute (secondary school), was re-established in Tarlac. The Tarlac Convent beside the San Sebastian Cathedral was used as the school building. But because of the hostilities around Tarlac, all these plans were disrupted once again. On 29 September 1899, the first and last graduation rites for the Literary University were held, the diplomas signed by Aguinaldo himself.

On 23 September 1899, the Imprenta Nacional (owned by Tarlaqueño Zacarias Fajardo) came out with the booklet Reseña Veridica de la Revolucion Filipina with Emilio Aguinaldo as its titular author. An English version, the True Version of the Philippine Revolution, was also published translated by Marciano Rivera and corrected by a certain Mr. Duncan, probably for American readers. Aside from being the very first work on the Philippine Revolution ever published, the work also condemned the atrocities of American expeditionary forces in the Philippines. For Carlos P. Romulo, this added significance to an already important work because it presaged My Lai and other atrocities committed by American Forces during the Vietnam War by over half a century.

On 23 October 1899, the ex-communicated Filipino priest, Fr. Gregorio Aglipay, convened the Filipino clergy in Paniqui, Tarlac (the site is now part of Anao town) to affirm their common struggle against the Archbishop of Manila, Bernardino Nozaleda, and their common stand that the Holy See in the Vatican should recognize their petitions. They came out with the Constitutiones Provisionales de la Iglesia Filipina(Provisional Ordinances of the Philippine Church), which “provided temporary regulations for the church in the Philippines due to the exigencies of war.” This gave the impression that the document is a constitution for a new church. Some even mistake the event as the founding of the new church, which, by this time, was still yet to happen until Aglipay and Isabelo de los Reyes would severe their ties from Rome and establish the Iglesia Filipina Independiente commonly known as the Aglipayan Church.

Tarlac is the terrain where so many battles were fought between the Philippine Army and the superior American Forces. Yet despite the war that was being fought, it was socially alive during the brief stint there of the First Philippine Republic. Fiestas and dinners drew crowds. One such function happened on 2 November 1899, a formal banquet was held at the Teatro de Tarlac hosted by the Asamblea de Mujeresspearheaded by the president’s wife, First Lady Hilaria del Rosario Aguinaldo.

But these would all be over in days time. By 11 November 1899, Gen. Arthur Macarthur was entering Tarlac Province. But the Filipinos won’t let him through without a fight. The 300 to 400 troops under the command of Gen. Makabulos, backed-up by Gen. Servillano Aquino’s brigade, tried to stop the Americans along the Bamban-Concepcion road. But Macarthur’s 3,000 strong army was too much for them. When night came, the Americans already had Bamban, Capas and Concepcion.

The next day, Gen. Macarthur and his troops entered Tarlac town, drenched in rain. They have captured the seat of government, but Aguinaldo and his men were nowhere in sight. They had fled. In a few days, the Philippine Army would be disbanded. For Nick Joaquin, this was the collapse of the Filipino nation, “The Republic had fallen.”

The Philippine Republic in Tarlac was not a mere footnote in history, for in that brief stint of the Aguinaldo government in the province, so many things were tried to be accomplished despite the limiting circumstances of the war. Economic and educational institutions were raised up to be the foundation of government. In Tarlac, the republic showed the world that we Filipinos could govern ourselves at that early stage. Tarlac, therefore, is as historically significant as Malolos, Bulacan. It is part of the story of our development as a nation, and our government as it is today.

Xiao Chua in front of Apung Basti at the Tarlac Cathedral, November 2011

Therefore, it is vital that young Tarlaqueños, as future leaders of our province, should be made aware of their own historic heritage. As much as they learn the history of our country, our continent and our world in schools, so must be that they learn their province’s local history. To know our past is to know ourselves. It tells us who we are, how we were and how did we become what we are today. It also gives us a sense of direction for the future. Screw people who think that life is all about the money; history gives us a sense of pride, and a sense of identity, that in no way we would feel the emptiness of non-belonging.

[1] Expurgated and edited version of an undergraduate paper, “A FOOTNOTE IN HISTORY, Tarlac: Seat of Government of the Philippine Republic, 1899,” originally for Kasaysayan (History) 111 under Dr. Ricardo Trota José in the University of the the Philippines at Diliman. Presented at the 4th Philippine-Spanish Friendship Day Conference Workshop at the Aurora State College of Technology (ASCOT), Baler, Aurora on 29 July 2006. It was published as a commentary in the third issue (December 2005) of Alaya: The Kapampangan Resesarch Journal of The Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies, Holy Angel University, Angeles City.

[2] Mr. Xiao Chua, 29, is currently an Assistant Professor at the De La Salle University Manila and Ph.D. Anthropology student at the University of the Philippines, Diliman, where he also finished his MA and BA in History. He is a native of Tarlac City.

[3] Mrs. Aquilina de Santos, Tarlak’s Historic Heritage (Manila: Benipayo Press & Photo-Engravers, 1933).

[4] Lino Lenon Dizon, Francisco Makabulos Soliman: A Biographical Study of a Local Revolutionary Hero (Tarlac: Center for Tarlaqueño Studies, 1994); Tarlac And The Revolutionary Landscape (Tarlac: Center For Tarlaqueño Studies, Tarlac State University/Holy Cross College, 1997); “The Tarlac Revolutionary Congress” in The Tarlac Revolutionary Congress of July 14, 1899: A Centennial Commemoration (Tarlac City: Center for Tarlaqueño Studies, Tarlac State University, 1999); “The Philippine Revolutionary Government, from Malolos to Bayambang (1898-1899)” in Kasaysayan: Journal of the National Historical Institute, Volume 1, No. 4, Decdember 2001, pp. 1-15.

4 Comments

January 18, 2013

XIAOTIME, 18 January 2013: KALAYAAN, Ang Dyaryo ng Katipunan

Broadcast of Xiaotime news segment earlier, 18 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Emilio Jacinto, editor ng Kalayaan.

18 January 2013, Friday: http://www.youtube.com/watch?v=r8M3nHro2lo

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! 29 years ago bukas, January 19, 1984, isinilang si Tarlac City si Michael Charleston B. Chua, huh??? Who’s that Pokémon??? Ako pala yun??? So happy birthday to me?

Baby Michael, 1984.

Sa mga taong hanggang ngayon wala pang New Year’s resolution na babaguhin sa taong 2013, may suggestion ako. Ano pa kayang pinakamagandang batis ng aral para sa pagbabago kundi ang ipinamana sa atin ng ating mga bayani? 116 years ago ngayong araw, January 18, 1896, sinimulang ilathala ng rebolusyunaryong kilusan ni Andres Bonifacio, ang Katipunan, ang pahayagang Kalayaan. 2,000 kopya ang inilabas at nagtagal ang pag-imprenta hanggang Marso! Imagine! Ito ang una at huling labas nito sa pamamatnugot ni 20 years old pa lamang noon na si Emilio Jacinto. Si Pio Valenzuela na isa sa tatlong pangunahing pinuno ng Katipunan ang nagmungkahi na upang linlangin ang mga Espanyol: Kunwari si Marcelo H. del Pilar ang editor at kunwari sa Yokohama, Japan ito inimprenta. Ngunit sa totoo lang, nilathala lamang ito sa imprenta sa Maynila nina Candido Iban and Francisco del Castillo, na kanilang binili sa panalo nila sa loterya sa Australia. Nakalagay sa dyaryong Kalayaan ang ilang mga artikulo na isinulat mismo nina Valenzuela na nagtago sa pangalang Madlang-Away at Jacinto na nagtago sa pangalang Dimas-Ilaw. Maging ang mga sulatin at tula ni Andres Bonifacio sa pangalang Agap-ito Bagumbayan. Mula 300 kasapi, sinasabing lumaki ang kasapian ng Katipunan hanggang 30,000 na kasapi dahil sa lamang sa nag-iisang labas ng dyaryong ito.

Unang pahina ng limbag na edisyon ng Kartilya ng Katipunan. Mula sa pribadong koleksyon ni Emmanuel Encarnacion.

Ang editor nito na si Emilio Jacinto ang siya ring sumulat ng 13 batas ng Katipunan, ang Kartilya. Mamili na kayo nang pwedeng i-New Year’s resolution:

(I) Ang kabuhayang hindi ginugugol sa isang malaki at banal na kadahilanan ay kahoy na walang lilim, kundi man damong makamandag.

(IV) Maitim man o maputi ang kulay ng balat, lahat ng tao’y magkakapantay; mangyayaring ang isa’y higtan sa dunong, sa yaman, sa ganda; ngunit di mahihigtan sa pagkatao.

(VI) Sa taong may hiya, salita’y panunumpa.

(VII) Huwag mong sayangin ang panahon; ang yamang nawala’y mangyayaring magbalik; ngunit panahong nagdaan na’y di na muli pang magdadaan.

(IX) Ang taong matalino’y ang may pag-iingat sa bawat sasabihin; at matutong ipaglihim ang dapat ipaglihim.

(XI) Ang babae ay huwag mong tingnang isang bagay na libangan lamang, kundi isang katuwang at karamay sa mga kahirapan nitong kabuhayan.

(XII) Ang di mo ibig gawin sa asawa mo, anak at kapatid, ay huwag mong gagawin sa asawa, anak at kapatid ng iba.

Ayon kay Jacinto, kapag daw tinupad ang mga aral na ito, sisikat raw ang araw ng kalayaan sa atin na nangagkakaisang magkakalahi at magkakapatid at sasabugan tayo ng matamis na ligayang walang katapusan. Ang mga ginugol raw nilang buhay, pagod at tiniis na hirap ay labis nang matutumbasan. Ang Kartilya pala ang best new year’s resolution natin. Hindi lang tayo nagbabago, tinutumbasan pa natin ang sakripisyo ng ating mga bayani. Sa kabila ng ating mga kahinaan, huwag tayong magpapigil na paggawa ng mabuti para sa bayan at sa ating kapwa, para sa Katipunan ito ang tunay na pagmamahal sa Diyos. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Fairlane Subd., Tarlac City; at McDo Philcoa, 28 December 2012)

2 Comments

January 17, 2013

XIAOTIME, 17 January 2013: PROPAGANDISTANG ILONGGO, Si Graciano Lopez Jaena at ang Praylokrasya

Broadcast of Xiaotime news segment yesterday, 17 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Graciano Lopez Jaena, Prinsipe ng mga Mananalumpating Pilipino, may-akda ng “Fray Botod”

17 January 2013, Thursday: http://www.youtube.com/watch?v=NkZDfCJjJbA

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Kwentuhan muna tayo. Minsan may isang taong binisita ang kanyang kaibigang prayle na nadestino sa isang malayong lugar noong panahon ng Espanyol, nang magkita sila tinanong ng kaibigan sa pari, “Napakalayo ng paroquiang ito padre. Hindi po ba malungkot?” Sagot ng prayle, “Hindi naman, basta’t mayroon akong rosaryo at café contento na ako.” Tsaka sumigaw ang pari, “Rosario-o-o, maglabas ka nga nan café.” Makaraan ang ilang taon, muling bumisita ang kaibigan na nagtanong, “Padre! Nandito pa rin kayo! Eh, kumusta naman po si Rosario?” Sagot ng prayle, “Ay, hijo. Wala na si Rosario… may edad na ako.” Tsaka sumigaw, “Eda-a-d Buksan mo an mana bintana!”

Komiks mula sa History of the Burgis. Hinalaw ng papel ni Dr. Nilo S. Ocampo.

Para sa maraming Pilipino kahit ngayon, ang imahe ng mga prayle noong panahon ng mga Espanyol ay matakaw, kalbo, arogante, mabagsik, manyakis, gahaman, sakim, ganid sa pera at kapangyarihan. Hindi man lamang naiiisip na kaiba ito sa kanilang papel bilang mga Alagad ng Diyos. Sa kabila ng katotohanang hindi naman lahat ng prayle ay masama at marami pa nga ang naging mabuti sa mga indio, at pawang galing naman ang imahe sa mga kathang-isip na karakter ni Padre Damaso mula sa mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo ni Rizal, nanatili ang imahe ng masamang prayle sa mga Pilipino.

Si Carlos Celdran habang tinutuya ang mga obispo ng Simbahang Katoliko sa isang inter-faith na pagdiriwang ng Bibliya sa loob ng Katedral ng Maynila, September 30, 2010.

Ang taong tatalakayin natin ang isa sa mga nagpalaganap ng imaheng ito, 117 years ago sa Linggo, January 20, 1896, namatay sa Barcelona, Espanya si Graciano Lopez Jaena? Jaena??? Huh??? Who’s that Pokémon??? Siya ang propagandistang taga-Jaro, Iloilo na isinilang noong December 18, 1856. Relihiyoso ang kanyang mga magulang, ipinasok siya sa seminaryo at naging mahusay pa na theologian sa klase ngunit nakita niya ang masamang kalagayan ng mga indio. Nag-aral ng medisina at ginamot ang mga mahihirap. Nakita niyang isang dahilan ng kanilang kahirapan ay ang pang-aabuso ng ilang prayle at mga opisyal na sibil. Upang isiwalat ang mga ito, isinulat niya ang mapantuyang katha ukol sa mga prayle “Fray Butod.”

Ang butod ay kataga na nangangahulugang mahigit pa sa mataba at matakaw, kundi masiba. Nilantad nito ang kasakiman, katamaran, kalupitan at pagiging mahilig ng mga prayle. Nagtungo siya sa Espanya noong 1880 at nakilala bilang “Prinsipe ng mga Mananalumpating Pilipino.” Ilang baso lang ng alak ay napakagaling na niyang magsalita. Ayon kay Rizal si Lopez Jaena na ang “pinakamatalinong Pilipinong nakilala niya, na higit na mahusay pa kaysa sa kanya.”

Super liwanag na scan ng La Solidaridad mula sa koleksyon ng larawan ni Dr. Vic Torres.

Siya ang naging unang editor ng La Solidaridad. Bumalik sa Maynila noong 1890 sa alias na Diego Laura upang mangalap ng suporta para sa mga aktibidad sa Espanya. Ngunit nang malapit nang mabisto ay umalis muli ng Pilipinas. Pinasabi niya sa mga mahal niya sa buhay sa pamamagitan ng kanyang pamangkin na si Marciano bago umalis, “Ihalik mo ako sa kanila, dahil hindi ko na sila makikita pang muli.” Tulad ni del Pilar, si Jaena ay naghirap upang itaguyod ang paghingi ng reporma sa Espanya, nagpulot na lamang ng upos ng sigarilyo at hinithit ang mga ito upang malimutan ang gutom. Ayun, nagka-tb at namatay nga noong 1896. Tunay ngang hindi lahat ng prayle noong panahon ng mga Espanyol ay masama subalit hindi naman masasabing wala itong batayan, may ilang mga masasamang pari na nang-abuso. Hindi naman siguro sinungaling sina Jaena. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiao Time.

(People’s Television Network, 4 January 2013)

Leave a comment

January 16, 2013

XIAOTIME, 15 January 2013: PINAKAMARAMING TAO SA ISANG PAGTITIPON SA KASAYSAYAN

Broadcast of Xiaotime news segment yesterday, 15 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Bahagi lamang ng limang milyong nabilang sa huling misa ng Santo Papa John Paul II sa Pilipinas noong January 15, 1995. Mula sa John Paul II We Love You: Papal Visit 1995 Manila.

15 January 2013, Tuesday: http://www.youtube.com/watch?v=IE9sAehDbXI

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Binabati ko ang aking organisasyon noong ako ay nasa kolehiyo pa, ang UP Lipunang Pangkasaysayan, na ngayon ay pinamumunuan ni Pat Torio, para sa aming dalawampu’t limang taon ng muling pagkakatatag noong January 13, 1988.

William Vincent “Bill” Begg

Dekada Sitenta pa lamang mayroon nang UP LIKAS at isa sa mga naging kasapi nito ay ang martir ng Batas Militar na si William Vincent “Billy” Begg. Nagpapasalamat din ako sa karangalan ibinigay nila sa akin bilang isa sa mga Natatanging Likasyan para sa kategoryang Pagpapalaganap ng Kasaysayan. Malaking karangalan at inspirasyon po ito. Mabuhay tayo, UP LIKAS!

Ang UP Lipunang Pangkasaysayan sa kanyang ika-25 taon, January 12, 2013.

Noong pista ng Nazareno, sinasabing tinatayang sampung milyong deboto ang nagtungo doon. Kailangang mag-ingat sa mga ganitong pagbibilang ng tao. May sistematiko kasing paraan ng pagbibilang nito. Anuman, taob pa rin ang ibang mga bansa kung paramihan ng tao sa isang pagtitipon ang pag-uusapan.

Ang Tagsibol ng 1989 sa Tiananmen Square sa Beijing.

Nang mag-rally ang mga kabataang Tsino sa Tiananmen Square sa Beijing noong 1989, hindi man lang umabot ito ng milyon, kahit ang mga libing ni Mao Zedong at Chou En Lai, “tens of thousands” lang daw e China yun! Ang laki ng populasyon nun.

Funebre para kay Mao Zedong sa Tiananmen Square.

Kahit nang mabaril si Mahatma Gandhi, ama ng bansang India, isa sa pinakamaraming tao sa mundo, daan-daang libo lamang ang nakipaglibing.

Libing ni Mahatma Gandhi sa India.

Malaking trahedya sa mga Amerikano ang pagkamatay ni Pangulong John F. Kennedy ngunit ni hindi man lang umabot sa kalahating milyon ang lumabas upang makipaglibing.

Ang libing ni John F. Kennedy sa Washington D.C., 1963.

Ngunit nang ilibing si Ninoy Aquino noong 1983, kahit na delikado ang panahon: 2 Milyon ang lumabas.

Libing ni Ninoy Aquino, August 31, 1983. Courtesy of the Ninoy and Cory Aquino Foundation.

Noong EDSA Revolution: 2 Milyon ang nakibaka.

People Power sa EDSA, February 1986.

Nang ilibing si Tita Cory Aquino noong 2009: Tatlong daan libo ang nakipaglibing.

Libing ni Cory Aquino, August 5, 2009.

Isama mo pa ang pista ng Nazareno kung saan milyon ang lumalabas taon-taon! Imagine!

Ang pista ng Nazareno, January 9, 2013.

At nang dumating ang Santo Papa John Paul II para sa ika-sampung World Youth Day. Noong gabi ng January 14, 1995, isang milyong kabataan ang sumama sa Santo Papa sa Quirino Grandstand sa Luneta, nakipagbiruan pa at nakisayaw.

Gabi ng pakikisama ng mga kabataan sa Santo Papa, January 14, 1995 sa Quirino Grandstand. Mula sa John Paul II We Love You: Papal Visit 1995 Manila.

Kahit na tila nanghihina dahil sa Parkinson’s disease, inikot niya ng inikot ang kanyang baston. Ang daming tuwa ng mga tao.

Nakisayaw ang Santo Papa sa mga kabataan. Mula sa John Paul II We Love You: Papal Visit 1995 Manila.

At kinabukasan, 18 years ago ngayon araw, January 15, 1995, Linggo, sa huling misa ng papa sa Luneta. Isang kumpanyang Hapones na may teknolohiya para sa pagkuha ng larawan ng mga tao at pagbibilang ng mga ito, ang nagsabing limang milyong tao ang tumungo sa Luneta.

“The Largest Gathering in Human History.” Mula sa John Paul II We Love You: Papal Visit 1995 Manila.

Sabi ng opisyal na biographer ng Papa, George Weigel, ito ang “Largest Gathering in Human History.” Ni hindi makapunta ang Santo Papa sa grandstand kaya nagpatawag na ng helicopter, hindi kasi makadaan ang kotse niya sa mga kalsada ng Maynila.

Ang Santo Papa habang pababa ng helikopter para sa kanyang misa sa Quirino Grandstand.

Wow! Limang milyong sama-samang umawit ng “Tell The World of His Love” ni Katrina Marie Belamide na nagpapakita ng misyon ng bawat Kristiyano—“Search the world for those who have walked astray and lead them home.”

Mga delegado ng Pilipinas sa X World Youth Day. Mula sa The Manila Phenomenon: World Youth Day ’95.

Kamangha-manghang eksena. Ang tawag ng peryodistang si Teddy Benigno dito ay “The Filipino Phenomenon.” Ikinakabit ko ito sa ating kaugalian natin ng pakikisama. Sa lahat ng Gawain natin, gusto natin hindi tayo nag-iisa. Ayun naman pala, ang lakas ng tendency natin na magkaisa tayo. Sana araw-araw nating makita ang pagkakaisa na ito. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, Lungsod Quezon, 10 January 2013)

Leave a comment

January 16, 2013

CPR: Ang Iba’t Ibang Karera ni Carlos P. Romulo

Heneral Carlos P. Romulo, ayudante-de-campo- ni Heneral Douglas MacArthur sa Australis, 1942. Mula sa Great Lives: Carlos Romulo.

Isang pagpupugay ni Xiao Chua sa iba’t ibang kontribusyon at papel ng kaprobinsya niyang si Carlos P. Romulo sa kasaysayan ng Pilipinas para sa pagdidirwang ng kanyang ika-115 na kaarawan, 14 Enero 1898.

Kilala sa tawag na “Little Giant,” si Carlos P. Romulo ay may taas na kulang-kulang 5.4 lamang ngunit humawak ng matataas na posisyon hindi lamang sa bansa kundi sa pandaigdigang pulitika, sa panahon ng tinatawag na Cold War sa pagitan ng mga kakampi ang Estados Unidos at kakampi ng Unyong Sobyet. Ngunit malayo pa ang lahat ng ito nang isilang siya sa Camiling, Tarlac noong 14 Enero 1898. Ang kanyang ama na si Gregorio Romulo ay lumaban sa Digmaang Pilipino-Amerikano ngunit pagkaraang sumuko at naging kaibigan ang isang Major Dalrymple na tumira sa kanilang tahanan. Siya ang nagturo sa batang si Carlos na maglaro ng baseball at maglangoy. Dahil dito ang pamilya Romulo ang unang mga Pilipino na nagsalita ng Ingles sa kanilang bayan. Hindi naglaon, si Gregorio ay nahalal na presidente municipal ng Camiling at matapos nito ay naging Gobernador ng lalawigan ng Tarlac.

Si Goberandor at Gng. Gregorio Romulo, ang mga magulang ni Carlos: Mula sa Great Lives: Carlos Romulo.

Si Gobernador at Gng. Gregorio Romulo, ang mga magulang ni Carlos: Mula sa Great Lives: Carlos Romulo.

Naging estudyante ng hayskul sa Tarlac at Maynila at hinasa ang kanyang galing sa pagtatalumpati sa Ingles at nahumaling sa literaturang Ingles. Nging cub reporter ng Manila Times at pumasok din sa Cablenews—American. Pumasok siya sa Unibersidad ng Pilipinas noong 1916 ngunit matapos lamang ang dalawang taon ay napili na isa sa maging mga pensionado na pag-aaralin sa Estados Unidos. Nag-aral siya sa Columbia Univeristy sa New York at nakita ang hindi pagkakapantay-pantay sa Estados Unidos sa usapin ng lahi. At dahil laging napagkakamalian siyang Tsino o Hapones, nagsagawa siya ng Pagdiriwang ng Araw ni Rizal upang maipakilala ang lahi natin doon. Sa kanyang pagbabalik sa Maynila noong 1922, sabay-sabay siyang nagturo sa UP, kawaksing patnugot ng Philippines Herald, at pribadong kalihim ng Pangulo ng Senado Manuel L. Quezon.

Si Romulo kasama ang Pagulong Quezon. Mula sa The Romulo Reader.

May panahong nagsulat din siya sa kalabang pahayagan, ang Tribune, ngunit pinakiusapan ni Quezon na bumalik sa Herald bilang tagapaglathala. Naging katuwang ni Quezon ang mga pahayagan ni Romulo sa pagsusulong ng kanyang mga adhikain lalo na ang pagkakapasa ng Batas Tydings-McDuffie na nagbibigay ng sampung taong sariling panguluhan sa Pilipinas sa ilalim ng Amerika bilang isang Komonwelt bago mabigyan ng ganap na kasarinlan. Naging Pangulo si Quezon ng Pamahalaang Komonwelt noong 1935 at ginawa niyang tagapayong militar si Hen. Douglas MacArthur. Si Romulo rin ang isa sa mga kasaping tagapagtatag ng Boy Scouts of the Philippines. Noong Setyembre 1941, naglakbay si Romulo sa mga kolonya ng Kanluran sa Asya at nakita niya kung paano naghihirap ang mga tao sa mga lugar na ito na nanaisin pa nilang masakop ng mga Hapones na lumalakas noon bilang Kapangyarihang Imperyalista. Isinulat niya ito sa loob ng 45 artikulo na nalathala sa Amerika at naging dahilan ng pagkakagawad sa kanya ng Pulitzer Prize in Journalism noong 1942. Ito ang unang pagkakataon na naibigay ito sa isang hindi Amerikano. Sa pakiusap ni MacArthur ginawang opisyal ng Philippine Army si Romulo, at kinuha rin ng US Army bilang major in charge of press relations. Sa pagsiklab ng digmaan, nagbigay ng mga brodkast para sa Voice of Freedom mula sa Corregidor at naging malaking tinik sa mga Hapones, nilagyan ng patong ang kanyang ulo.

Ang opisyal na biyograpia ni Carlos Romulo.

Bago bumagsak ang Bataan sa mga Hapones noong 9 Abril 1942, nakatakas patungong Iloilo at Mindanao bago inilipad patungong Australia. Doon, siya ay naging aide-de-camp ni Hen. MacArthur. Nagtungo siya sa Estados Unidos at sinamahan si Pang. Quezon na hinirang siya na Kalihim ng Impormasyon. Dalawang taon niyang inikot ang Estados Unidos upang magsalita sa ngalan ng mga sundalong Pilipino-Amerikano sa Pilipinas—“Remember Freedom.” Tinawag siyang “Mr. Philippines.”

Si Carlos P. Romulo habang nagtatalumpati noong Dekada 1940. Mula sa The Romulo Reader.

Nang mamatay si Quezon, ang bagong pangulo na si Sergio Osmeña ay hinirang siya na resident commissioner to the United States. Sinamahan si MacArthur sa kanyang makasaysayang pagdaong sa Leyte upang bumalik sa Pilipinas noong 20 Oktubre 1944.

Si Heneral Carlos P. Romulo kasama ni Heneral Douglas MacArthur sa kanilang pagdaong sa Leyte, October 20, 1944.

Matapos ang isang taon, si Romulo ang isa sa lumikha ng charter ng mga Nagkakaisang Bansa o United Nations (UN), at kasama sa mga lumagda nito sa kabila ng katotohanang hindi pa isang ganap na nagsasariling bansa ang Pilipinas.

Si Romulo habang pinipirmahan ang charter ng United Nations, October 20, 1945. Mula sa The Romulo Reader.

Noong 1949, nahalal si Romulo na Pangulo ng ika-apat na General Assembly ng UN. Sa kanyang unang talumpati dito, kinailangan niyang umupo sa tatlong direktoryo ng telepono upang makila lamang. Tinawag siyang “Mr. United Nations” dahil sa kanyang popularidad. Noong Dekada 1950, tinanganan niya ang mga puwestong Kalihim ng Ugnayang Panlabas, Embahador ng Pilipinas sa Washington D.C., Tagapangulo ng UN Security Council.

Nagtatalumpating Romulo habang nakatuntong sa kutson. Mula sa The Romulo Reader.

Nang matapos ang karerang diplomatiko, hindi hinayaang magretiro ni Pang. Diosdado Macapagal at hinirang na Pangulo ng Unibersidad ng Pilipinas noong 1962.

Si Romulo kasama ang ilang estudyante sa Quezon Hall bilang Pangulo ng Unibersidad ng Pilipinas. Mula sa National Geographic.

Ginawa siyang Kalihim ng Edukasyon at hindi naglaon ay muling nahirang na Kalihim ng Ugnayang Panlabas ni Pangulong Ferdinand E. Marcos. Naging Ministro ng Ugnayang Panlabas noong 1978 at nagplanong magretiro noong Disyembre 1982.

Karate Kid. Bilang bahagi ng gabinete ni Pangulong Ferdinand Marcos. Mula sa Great Lives: Carlos Romulo.

Ngunit isang taon pa siyang pinilit na magsilbi sa kabila ng kanyang karamdaman. Sa kanyang pagreretiro noong 14 Enero 1984, walong pangulo na ng Pilipinas ang kanyang napagsilbihan. Sumakabilang buhay siya noong 15 Disyembre 1985 sa edad na 87 at hinimlay sa Libingan ng mga Bayani sa Fort Bonifacio.

Joaquin, Nick. 1979. The Seven Ages of Romulo. Metro Manila: Filipinas Foundation, Inc.

Romulo, Carlos P. 1998. The Romulo Reader. Makati: The Bookmark, Inc.

Ventura, Sylvia Mendez. 1995. Carlos P. Romulo. Makati: Tahanan Books for Young Readers.

Wells, Evelyn. 1964. Carlos P. Romulo: Voice of Freedom. New York: Funk and Wagnalls Company, Inc.

Leave a comment

January 15, 2013

XIAOTIME, 14 January 2013: CARLOS P. ROMULO, Kinilala Noon Bilang Mr. Philippines

Broadcast of Xiaotime news segment last Monday, 14 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Embahador Carlos P. Romulo, Pangulo ng UN General Assembly

14 January 2013, Monday: http://www.youtube.com/watch?v=hP35WrmBgDI

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Sa Miyekules, January 16, 2013, pipiliin na ang Miss Tarlac City 2013 para sa pagdiriwang ng pista ng aming bayan sa January 20. Tutungo po ako doon upang maging isa sa mga hurado. Suportahan po natin ang piyesta, paanyaya nina Dong Bautista at Cloydy Manlutac. Sa isa pang bayan sa lalawigan ng Tarlac, sa Camiling, isinilang naman 115 years ago ngayong araw, January 14, 1898, ang isang “Little Giant”—si Heneral Carlos P. Romulo. Si Heneral Romulo ang maliit na mama na kasama ni Gen. Douglas MacArthur sa makasaysayang larawan na ito ng kanilang pagbabalik sa Leyte noong 1944.

Si Heneral Carlos P. Romulo kasama ni Heneral Douglas MacArthur sa kanilang pagdaong sa Leyte, October 20, 1944.

Parang bulinggit lang. Ngunit, hindi man umabot sa tangkad na 5.4, siya ay isa sa mga pinakadakilang Pilipinong lingkod-bayan na lumakad sa mukha ng daigdig, nagsilbi siya sa walong pangulo ng Pilipinas mula kay Manuel Quezon hanggang kay Ferdinand Marcos.

Nagtatalumpating Romulo habang nakatuntong sa kutson. Mula sa The Romulo Reader.

Imagine? Liban sa “Little Giant,” marami pang ibang ikinabit na titulo kay Romulo, para nga siyang isang beauty queen o boksingero. Si Romulo ay isa mga mga pensionado na nag-aral sa Estados Unidos, nakilala sa galing niyang sumalat at manalumpati. Naging mamamahayag, propesor ng UP at tagapayo ni Quezon. Nagwagi ng Pulitzer Prize, ang unang hindi Amerikano na nanalo nito.

Si Romulo, ang “Voice of Freedom” mula sa Corregidor noong 1942. Mula sa Great Lives: Carlos Romulo.

Naging “Voice of Freedom” ng radyo mula sa Corregidor at nang hirangin ni Quezon na Kalihim ng Impormasyon, dalawang taon niyang inikot ang Estados Unidos upang magsalita sa ngalan ng mga sundalong Pilipino-Amerikano sa Pilipinas—“Remember Freedom.” Nakilala siya bilang “Mr. Philippines.”

Si Carlos P. Romulo habang nagtatalumpati noong Dekada 1940. Mula sa The Romulo Reader.

Sa sobrang kasikatan niya, naging kinatawan siya ng Pilipinas sa paggawa ng charter ng United Nations (UN), at kasama sa mga unang lumagda sa pagtatatag nito, kahit na hindi pa tayo independent nation noon. Noong 1949, nahalal si Romulo na Pangulo ng ika-apat na General Assembly ng UN. Kailangang liwanagin na isang sangay lamang ang General Assembly ng UN at hindi siya naging pinuno, o Secretary General ng buong UN tulad ng napagkakamalian ng iba. Mataas na posisyon pa rin ito. Nakaupo siya sa tatlong phonebooks para lamang makita ng madla sa kanyang unang talumpati bilang pangulo. Tinawag siyang “Mr. United Nations.”

Si Romulo habang pinipirmahan ang charter ng United Nations, October 20, 1945. Mula sa The Romulo Reader.

Bago magretiro sa diplomatic service, naging embahador pa sa Washington D.C. at Kalihim ng Ugnayang Panlabas. Ngunit noong 1962, hindi pa rin pinayagan ni Pangulong Diosdado Macapagal na makapagretiro, nahirang na Pangulo ng Unibersidad ng Pilipinas.

Si Romulo kasama ang ilang estudyante sa Quezon Hall bilang Pangulo ng Unibersidad ng Pilipinas. Mula sa National Geographic.

Matapos pa nito ay nahirang pa sa ilang pang puwesto sa gabinete, at sa kabila ng kanyang edad, ang balong si Romulo ay nakapangasawa muli ng isang magandang Amerikanang mamamahayag, si Beth Day Romulo! Tinawag siyang “Karate Kid.”

Walong Pangulo: Nagsilbi si Romulo sa pamahalaan mula sa panguluhan nina Manuel Quezon…

…hanggang kay Ferdinand Marcos. The Real Makoy with the Karate Kid. Mula sa Great Lives: Carlos Romulo.

Sumakabilang buhay siya noong 15 Disyembre 1985 sa edad na 87 at hinimlay sa Libingan ng mga Bayani sa Fort Bonifacio.

Si Heneral Carlos P. Romulo habang nakaupo sa kanyang sariling libingan sa Libingan ng mga Bayani.

Bakit ba ang galing niya? Minsan kanyang sinabi, “I had to be outstanding to prove I was capable not in spite of having been born a Filipino but because I was a Filipino.” Mr. Philippines, Mr. United Nations, Karate Kid, salamat sa pagsasabing AKO AY PILIPINO, MARANGAL. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 10 January 2013)

Leave a comment

January 11, 2013

XIAOTIME, 11 January 2013: TANGKANG PAGPATAY KAY POPE JOHN PAUL II SA PILIPINAS, 1995

Broadcast of Xiaotime news segment yesterday, 11 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Doña Josefa Apartments sa Malate, eksena ng pagtatangka na patayin ang Santo Papa noong 1995 malapit sa lugar kung saan siya siya nanuluyan.

11 January 2013, Friday: http://www.youtube.com/watch?v=zE53MYssxVo

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! 18 years ago bukas, January 12, 1995, dumating ang Santo Papa, John Paul II sa Maynila para sa isang limang araw na pagbisita para sa World Youth Day at sa apat na daang taong pag-angat ng Maynila bilang Archdiosesis at pagkatatag ng mga diosesis ng Cebu, Caceres sa Bicol at Nueva Segovia sa Ilocos noong 1595. Naging matagumpay ang pagbisita.

Ang Muling Pagdalaw ng Santo Papa, John Paul II. Mula sa The Manila Phenomenon: World Youth Day ’95.

Sa mga sigaw ng “John Paul Two, we love you!” nagpaalam ang mga Pilipino sa Santo Papa. Kanyang tugon, “John Paul Two, loves you too!” Mula sa John Paul II We Love You: Papal Visit 1995 Manila.

Ngunit lingid sa kaalaman ng marami, nagkaroon pala ng pagtatangka ang mga terorista na patayin ang Santo Papa dito mismo sa Pilipinas! Mababasa ang buong kwento sa aklat na Seeds of Terror ni Maria Ressa.

Ramzi Youssef

Si Ramzi Youssef, ang utak sa unang pagbomba sa World Trade Center sa New York noong Pebrero 1993 at matagal nang nagsasanay ng mga Abu Sayyaf sa Mindanao ay naglagay ng bomba sa isang Philippine Airlines flight na patungong Tokyo noong December 1994, sumabog ito sa ere, ikinamatay ng isang Hapones at ikinasugat ng sampung iba pa. Buti na lamang at hindi nag-crash ang eroplano. Matapos nito, tumungo si Youssef sa Maynila at sinamahan siya ni Abdul Hakim Murad.

Nanirahan sila sa Doña Josefa Apartments sa Malate na isang kanto lamang ang layo mula sa Papal Nunciature, ang embahada ng City State of the Vatican sa Pilipinas kung saan titira ang Santo Papa. Sa apartment na ito, gumawa sila ng mga pipe bombs na gagamitin para sa pagpatay sa papa at mga bombang nitrogliserina para sa mga eroplano na nais nilang pasasabugin sa ere. Ngunit, umusok ang mga kemikal kaya may nag-alerto na may sunog kay Senior Superintendent Aida Fariscal noong January 6, alas onse ng gabi. Ipinadala niya sa lugar si Patrolman Ariel Fernandez na nag-ulat sa kanya na ayon daw sa mga tao sa Silid 603 na naglaro lamang sila ng mga paputok. Sa isip ni Aida, tapos na ang Bagong Taon at kumbaga sasapit na ang araw ng tatlong hari. Alam niyang paparating ang Santo Papa at talagang simula nang sumabog ang PAL flight nakaalerto na ang mga pulisya. Dali-daling sumugod sa eksena si Aida at natuklasan ang mga kemikal. Naaresto si Murad, ngunit nakatakas si Youssef. Naiwan ang kanyang laptop na nagtataglay ng mga detalye ng kanilang mga kahindik-hindik na plano, kasama na ang planong pag-hijack ng mga eroplano, ang blueprint nang mangyayari sa 9/11. Naaresto din sa Pakistan si Youssef makaraan ang isang buwan dahil sa pakikipagtulungan ng ating mga awtoridad sa Estados Unidos. Ngunit ang isa nilang kasabwat sa Pilipinas na si Khalid Shaikh Mohammed ay nakatakas, pinalaganap ang al-Qaeda sa Timog Silangang Asya para kay Osama bin Laden at aamin na utak sa 9/11 attacks.

Khalid Shaikh Mohammed

Ang pagiging alerto ng pulis na si Aida at ang galing ng imbestigasyon ng mga ating awtoridad ang nagligtas sa buhay ng Santo Papa. Ngunit maaaring hindi nahiraya ng mga imbestigador, maging ng mga Amerikano, na tototohanin ng mga terorista ang balak na pag-hijack ng mga eroplano upang gawing mga “lumilipad na bomba.”

Isang pagkakamali na ikagugulat ng daigdig noong September 11, 2001. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(GMA News Conference Hall, 4 January 2013)

Leave a comment

January 10, 2013

XIAOTIME, 10 January 2013: AUSTRONESIAN, Ang Tunay na Pinagmulan ng mga Pilipino

Broadcast of Xiaotime news segment earlier, 10 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Si Xiao habang tinatanaw ang isang simbolong Austronesyano, ang Bangang Manunggul.

10 January 2013, Thursday: http://www.youtube.com/watch?v=gpEVoAL15ng

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Tinuruan tayo noong elementarya pa tayo na ang mga Pilipino ay nagmula sa mga Ita, Indones at Malay. Ito ang tinatawag na “waves of migrations theory” ng arkeologong si Henry Otley Beyer.

Henry Otley Beyer

Ngunit nang pumasok ako sa UP, nalaman ko na hindi na pala ito pinaniniwalaan ng mga eksperto noong 1970s pa lamang!!! Ha! Deka-dekadang naituro pero hindi na pala totoo? Isang teorya na sinimulan ni antropologong si Felipe Landa Jocano ang nagsasabi na may mga taong nag-evolve na mula rito.

Si Felipe Landa Jocano na pinagigitnaan nina Bernadette Sembrano at Xiao Chua.

Isang buto ng talukap at isang buto ng panga ng isang homo sapiens sapiens ang natagpuan sa Tabon Cave sa Palawan at sinasabing nabuhay mga 28,000 – 7,000/5,000 taon bago si Kristo—Ang “Tabon Man,” ang pinakamatandang labi ng tao na natagpuan noon.

Si Xiao habang pinagmamasdan ang talukap ng Babaeng Tabon.

Ngunit sa pagsusuri ng mga eksperto, hindi naman pala ito lalaki kundi isang babae! Ngunit, tatlong taon lamang ang nakalilipas, natagpuan ni Dr. Armand Mijares sa Kweba ng Callao, Cagayan ang isang isang buto ng paa na mas matanda pa sa taong Tabon. Ang tinatawag na Taong Callao ay nabuhay 67,000 years ago!

Si Xiao Chua kasama ni Dr. Armand Mijares.

Ang ikatlong metatarsal na buto sa paa na natagpuan sa Yungib ng Callao.

Ngunit, ang pinagmulan ng kasalukuyang lahing Pilipino ay ang tinatawag ng mga eksperto na mga Austronesians. Austronesian? Huh? What’s that Pokemón??? Ang salita ay nagmula sa salitang Latin na auster, south winds, at ng Griyegong nêsos, isla. May dalawang teorya kung saan ba nagmula ang mga Austronesians.

Si Xiao Chua kasama ang dalawa sa mga may magkaibang pananaw sa pinagmulan ng Austronesyano: Sina Wilhelm Solheim, II at Peter Bellwood.

Ayon kay Wilhelm Solheim, II, ang ama ng Arkeolohiya sa Timog Silangang Asya, ang mga Austronesians, na tinawag niyang “Nusantao” ay nanggaling sa mga isla sa lugar ng Sulu at Celebes! Sila ay kumalat sa Timog Silangang Asya sa pamamagitan ng mga network ng pangangalakal, kasalan at migrasyon ng mga tao.

Siya ay hinamon naman ni Peter Bellwood ng Australia National University. Para sa kanya, ang mga Austronesians ay nagmula sa Timog Tsina at Taiwan at noong mga 5,000 bago si Kristo ay nagsipagtungo sa Pilipinas.

Paglalarawan ng teorya ni Peter Bellwood.

Anuman ang ating paniwalaan, makikita na ang Pilipinas ay isa sa mga pinakaunang Austronesians, at tayo ang nagsimula ng isa sa pinakahalagang imbensyon sa kasaysayan ng pandaragat—Ang outrigger canoe o ang mga bangkang may katig.

Caracoa–warship ng mga sinaunang mga Pilipino. May katig.

Naging sopistikado ang ating kultura sa paglalayag, hinangaan sa tulin at tibay ang ating mga bangka, at naging posible ang pagkalat ng mga Austronesians sa iba pang mga bahagi ng daigdig, sa Timog Silangang Asya, Oceania, New Zealand, Hawaii, mula Madagascar sa Timog Africa, hanggang sa Rapa Nui o Easter Island sa Timog America!

Dunia Melayu: Ang Lawak ng Mundong Austronesyano mula Madagascar hanggang Easter Island.

Ang laki ng lahi natin!!! Kaya nga kung titingnan ang mga natagpuang sinaunang jade na hikaw o lingling-o sa Pilipinas, Vietnam at Borneo, halos magkakatulad ang disenyo ng mga ito!

Gayundin, dahil iisa ang pamilya ng wika, sa kabila ng 171 na mga wika sa Pilipinas, may pagkakahalintulad ang ating mga salita, halimbawa ang bahay sa Tagalog ay kogneyt ng bale sa Pampanga, balay sa Visayas, at balay din sa Bahasa. Ang mga Austronesians din ang nagpaunlad ng pagtatanim ng palay at ng rice terracing. Naniniwala din tayo sa mga kaluluwa at anito na naglalayag pakabilang-buhay at naglilibing sa banga tulad ng makikita sa isang banga na natagpuan sa Manunggul Cave, Palawan. Pinapakita ang kulturang ito sa likod ng isanlibong piso.

Mga Austronesian Cultural Landmarks: Payo o hagdang-hagdang palayan, Langgal o Bahay Austronesyano at Disenyo ng Bangang Manunggul sa likuran ng isanlibong piso.

Kaya nga kung nakikita natin na parang walang pagkakaisa ang mga tao at kultura sa Pilipinas, alalahanin natin na nagmula lahat tayo sa mga Austronesians, kaya pwedeng-pwedeng magkaisa. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiao Time.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 4 January 2013)

7 Comments

January 9, 2013

XIAO TIME, 9 January 2013: DIWANG KATUTUBO SA PANATA SA NAZARENO

Broadcast of Xiaotime news segment earlier, 9 January 2013, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Ang andas ng Poong Hesus Nazareno na pinagkakaguluhan ng mga debote.

Ang andas ng Poong Hesus Nazareno na pinagkakaguluhan ng mga deboto.

9 January 2013, Wednesday: http://www.youtube.com/watch?v=SvFFBFn0aQE

(Hindi ko po pag-aari ang mga larawan, walang pagnanais na lumabag sa copyright at dispensa sa mga larawang hindi na mabatid kung sino ang kumuha.)

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Para sa ilang obispo mismo ng Simbahang Katoliko, panatisismo, kahibangan ang lahat! Ang kaguluhan ng milyong katao upang makapagpunas ng panyo sa prusisyon ng Mahal na Poong Hesus Nazareno na nagaganap ngayon mismo sa Traslacion tungong Quiapo, January 9. Ngunit mas mauunawaan natin ito kung titingnan natin ang ating sariling kultura at kasaysayan. Nang dumating ang mga mananakop na Espanyol, bakit ganoon na lamang ang pagyakap natin sa Katolisismo? Uto-uto ba ang ating mga ninuno? Liwanagin natin. Liban sa tinanggap na totoo ng mga Pilipino ang katotohanan ng Ebanghelyo ni Kristo, nakita rin nila na ang Katolisismo ay kakikitaan ng pagkakahalintulad sa dati nilang pananampalataya sa Bathala at mga anito.

Ang pagpunas ng panyo sa Nazareno upang kumuha ng kapangyarihan, maging ang paghawak at pagdala sa maysakit ng orihinal na kamay nito ay maihahalintulad sa praktis tuwing Biyernes Santos, kapag ibinaba si Kristo sa krus at ihinihiga upang maging Santo Intierro, lilinisin at pupunasan ang poon, at ang mga panyong ipinampupunas ay paghahati-hatian at ipamamahagi upang maging anting-anting na may potensya o bisa.

Santo Entierro ng Parokya ng Santo Rosario sa Angeles, Pampanga, na tinatawag na “Apu Mamakalulu”

Ang ginagawa sa patay na Hesukristo ay tila ginagawa rin natin noon sa mga sinaunang namatay. Mayroong tala ng isang ritwal sa Cordillera, kung saan ang isang taong namatay ay iniuupo sa isang sangadi o sangachil at pinauusukan. Lalabas ang kanyang mga huling katas at iniipon ito sa isang plato sa ilalim ng sangadi upang ipahid sa mga naiwan.

Isang namatay sa Cordillera. Mula sa Kasaysayan: The Story of the Filipino People.

Anumang kapangyarihan ng namatay ay naisasalin sa ganitong paraan sa mga buhay. Sa Visayas, ang bisa, potensya, anting-anting at kapangyarihan ay tinatawag na GAHUM. Hindi lamang medalyon o punongkahoy ang anting-anting, marami sa mga ito ay tela.

Biswal ang Pilipino dahil hindi naman tayo palabasa bago dumating ang mga Espanyol, nagsasaysay sa pamamagitan ng sining at mga estatwa ng mga anito ng mga ninuno, kaya ang paggalang sa anito ay nailipat sa imahe ng itim na Nazareno.

Bullol, representasyon ng anito sa Ifugao. Kuha ni Neil Oshima.

Gayundin, para sa Pinoy, mas marami, mas masaya! Kaya kahit na isang buong taon naman maaaring makita at lapitan sa loob ng simbahan ang mga orihinal na bahagi ng imahen ng Nazareno, sama-sama pa rin ang mga namamanata upang humiling ng mga himala sa Nazareno, kasama na ang ang mga usi, at ang mga epal na pulitiko.

Mula sa labas, aakalain mong magulo at hibang ang prusisyon ng Nazareno, pansinin mabuti na kahit milyong katao na nagkakagulo wala halos lubhang nasasaktan liban sa mga baguhan na nasasagasaan o nababalya. Pansinin maging kapag may nahimatay, maayos na umaalon ang mga ito papunta sa tabi ng kalsada at mga mediko.

Ito ay dahil may sariling kultura at wika ang mga namamasan na dapat munang matutunan kung ikaw ay sasama sa prusisyon. Ayon kay Dr. Lars Raymund Ubaldo, historyador at deboto, ang tawag sa paghila ng lubid ay “andas” mula sa salitang andar. Iniiwasan din ang tinatawag na pag-“otso” ng lubid. Delikado ito at maaaring maipit ang mga deboto. Kapag laging tagilid ang tali andas, pangitain daw ito ng mahirap na buhay.

Bottomline, ang lipunang Pilipino ay parang pista ng Quiapo—magulo nga at mahirap, ngunit masaya at may kaayusan pa rin, at sa huli mga “survivors” pa rin.

Kaya sana bago natin tingnan ang mga kultura natin at apihin ito bilang kabobohan, tumingin muna tayo sa lente ng ating sariling kultura at pananaw. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 4 January 2013)

1 Comment

January 9, 2013

XIAO TIME, 9 January 2014: KASAYSAYAN NG POONG NAZARENO

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute historical docu-commentaries by historian Xiao Chua, 9 January 2014, at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Nuestro Padre Jesus Nazareno del Quiapo. Kuha ni Xiao Chua, 15 Marso 2008.

9 January 2014, Thursday: http://www.youtube.com/watch?v=mYVrnWf0sus

(Hindi ko po pag-aari ang mga larawan, walang pagnanais na lumabag sa copyright at dispensa sa mga larawang hindi na mabatid kung sino ang kumuha.)

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Ngayon ang araw ng malaking prusisyon ng Mahal na Poong Hesus Nazareno na dinadayo ng milyong-milyong tao sa Quiapo, Maynila, January 9! Ito ang petsa sapagkat ito ang pagtatapos ng siyam na araw na pananalangin o novena para sa Hesus Nazareno na nagsisimula ng December 31. Ito ang paliwanag kaya mayroon ding prusisyon ang Nazareno ng bagong taon. Ang imahe ay dala ng mga Espanyol sa pamamagitan ng kanilang mga Galyon galing Mexico noong 1606 at nanahan sa Parokya ni San Juan Bautista sa may Luneta de Bagumbayan kung nasaan ngayon yung cascade sa may Daang Orosa at Burgos. Matapos ang ika-400 na taong selebrasyon ng pagdating ng mga Rekoleto noong 2007, umisip ng paraan para mas maraming tao ang makilahok.

Ang mga deboto sa pagsisimula ng Traslacion noong 2012 sa harap ng Quirino Grandstand, Rizal Park, Luneta.

Dinadala ito sa Luneta para sa pahalik, tsaka sisimulan ang prusisyon mula sa Luneta upang ibalik sa Quiapo. Ikinokonekta ito ngayon sa paglilipat o traslación ng poon mula sa Simbahan sa Luneta [tapos sa Simbahang Rekoleto para kay San Nicolas de Tolentino sa Intramuros noong 1608] patungo sa Simbahan sa Quiapo noong 1787.

Lumang simbahan ng San Juan Bautista sa Quiapo.

Iba-iba ang teorya kung bakit itim ang kulay ng imahe ni Hesus na nagbubuhay ng krus patungo sa kanyang kamatayan. May ilan na ikinokonekta ito sa alamat ng sunog nanangyari sa galyon at sa ilang beses na pagkasunog ng simbahan. Ngunit malamang sa malamang, maitim na kahoy talaga ang ginamit dito ng Mehikanong iskultor, na diumano ay nais na magmukhang katulad niya ang mahal na poon kaiba sa mga laging imahe ng Panginoong Hesukristo na maputi ang kulay at mukhang Espanyol.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Espanyol, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Amerikano, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Manyila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Amerikano, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Maynila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo noong ang bayan ay nasa panahon ng mga Hapones, 1943, sa kagandahang loob ni Dr. Jose Victor Z. Torres ng DLSU Manyila.

Ang prusisyon ng Nazareno sa Quiapo matapos ang digmaan.

Makikita sa mga larawan na ito na maayos naman ang prusisyon noong panahon ng mga Espanyol at mga Amerikano ngunit matapos ang digmaan, sa paghirap raw ng buhay, dumami ang mga namamanata hanggang umabot sa milyong katao ang pumapasan sa poon na tinatawag na andas, mula sa Español na andar. Anuman, para sa ilang obispo mismo ng Simbahang Katoliko, panatisismo, kahibangan ang lahat ng ito.

Bakit kaya malalim pa rin ang pananampataya ng maraming Pinoy sa partikular na imaheng ito. Una, dahil sa kulay nito. Isang Kristong kamukha natin, nagpapasan ng krus at nasa hilahil katulad natin, isang Panginoon na nakakaunawa ng paghihirap ng tao.

Pasyong Mahal

Pangalawa, maging ang mga rebolusyunaryo ayon sa historyador na si Reynaldo Ileto sa kanyang Pasyon and Revolution, ay kumukuha ng lakas mula sa buhay ng Poong Nazareno na inaawit nila tuwing mahal na araw. Imbes na ituro sa atin na magtiis at magtimpi kahit inaapi tulad ni Kristo, at sa langit naman ang kabayaran ng lahat ng ito, nakita natin ang kwento ng bayan sa kwento ng Nazareno. Kung si Kristo ay nabuhay, namatay at nabuhay na mag-uli, ang bayan na dati ay malaya, sinakop at inapi ay magkakaroon muli ng kalayaan. Ang kwento ng liwanag-dilim-liwanag.

Ang kopya ni Xiao Chua ng Pasyon and Revolution ni Reynaldo Ileto.

Mag-ama? Si Reynaldo Ileto, awtor ng Pasyon and Revolution, at si Xiao Chua, 2006.

[Kaya naman kahit ako ay Protestante na, hindi nawawala ang respeto ko sa debosyon sa Nazareno—dahil sa pag-asang ibinigay nito sa mga bayaning nagpalaya sa atin, at dahil sa pag-asang ibinigay nito sa aking inang si Vilma na noong bata ako ay pinagsuot ako tuwing Biyernes ng damit ng Nazareno upang dalhin sa Simbahan sa panalanging hindi mangyari ang inaasahan kong pagkamatay sa edad na anim dahil sa kakaibiang hugis ng aking ulo.]

Si Xiao Chua nakasuot ng barong pula noong ipinapanata sa Poong Nazareno ng kanyang inang si Vilma Chua tuwing Biyernes upang mailayo sa kamatayan. Mula sa Sinupang Xiao Chua.

[Isa ang aking ina sa milyong-milyong dinamayan ng kanilang sariling pananampalataya]. Anumang ritwal ang ginagawa natin, kung sa tingin natin nakatutulong ito upang maging mas mabuting tao, go! Ngunit, tulad nga ng paalala sa atin ng banal na kasulatan, “Ang pananampalatayang walang gawa ay patay na pananampalataya.” Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, Lungsod Quezon, 4 January 2013)

2 Comments

Category: Uncategorized