IT'S XIAOTIME!

Naglilingkod sa Diyos at sa Bayan sa pagtuturo ng Kasaysayan

April 6, 2013

XIAO TIME, 5 April 2013: INTERIM BATASANG PAMBANSA ELECTIONS AT NOISE BARRAGE

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Si imahe ni Ninoy Aquino para sa kanyang kampanya para sa Interim Batasang Pambansa noong 1978. Kuha ni Willie Vicoy noong panahon ng paglilitis ni Ninoy. Lahat ng larawan mula sa Ninoy: The Willing Martyr ni Alfonso Policarpio.

5 April 2013, Friday: http://www.youtube.com/watch?v=BWZPnSPRwaQ

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Ayon kay Mommy Imelda Romualdez Marcos, “Martial Law was the most democratic time in Philippine history.” Ngek, e hindi ba diktadura yun. Well, oo nga pero si Pangulong Ferdinand Marcos was a different kind of dictator. Siya ay isang constitutional autocrat na ipinakita na mas lehitimo ang kanyang pamumuno dahil siya ay nagdaos ng mga halalan. Ang unang halalan na naganap ay nangyari 35 years ago sa Linggo, April 7, 1978 para sa interim Batasang Pambansa.

Matapos ang pagsarado sa Senado at Kongreso simula 1972, ipinahayag ni Pangulong Marcos ang pagkakaroon ng halalan noong 1978 para sa interim o pansamantalang kapulungan na magsisilbing gagawa ng batas na bubuuin ng tinalagang bilang ng mga kinatawan sa bawat rehiyon sa bansa. Sa Metro Manila, ang partido ng administrasyon, ang Kilusang Bagong Lipunan, ay pinatakbo ang Unang Ginang Mommy Imelda.

Opisyal na larawan ni Mommy Imelda Romualdez Marcos, ang Unang Ginang. Mula sa aklat ni Carmen Pedrosa.

Pinangunahan ng nakakulong noon na si Ninoy Aquino ang pagboykot ng Partido Liberal sa eleksyon lalo na at block voting raw ang magiging sistema nito. Sabi ni Ninoy ayaw niyang makilahok sa “bulok voting” na ito. Ngunit ikinagulat ng lahat ang pagbabago ng isip niya. Mula sa kulungan tatakbo mismo si Ninoy sa eleksyong ito para sa Metro Manila sa ilalim ng Lakas ng Bayan o LABAN. Dito nagsimula ang Laban sign na ginagamit ng mga Aquino hanggang ngayon.

Pambihirang pagkakataon daw ito na makausap ang bayan kahit hindi manalo. Hiniling ni Ninoy na makalabas upang mangampanya ngunit hindi pinayagan dahil si Ninoy daw ay may links kapwa sa NPA at sa CIA. Kaya ang nag-ikot para sa kanya ay ang kanyang mga kapwa kandidato sa laban tulad nina Alex Boncayao, Neptali Gonzales, Tito Guingona, Ernie Maceda, Ramon Mitra, Nene Pimentel, Soc Rodrigo at iba pa, lalo na ang kabiyak na si Cory at ang kanilang pitong-taong gulang na si Kris, na kinakitaan na ng star power noon pa lamang, napakagaling niyang magsalita.

Hiniling na lamang ni Ninoy na makapag-presscon at makapanayam ng live sa telebisyon. Noong March 10, mula sa Fort Bonifacio sa pamamagitan ng GTV-4, nanood ang buong bayan kay Ninoy sa pinakamagaling niyang interview ever, mabilis magsalita, matapang, magaling. Sinasabing kakaunting tao at sasakyan ang nasa labas noong panahon na iyon, nanonood lahat kay Ninoy.

Ang Sri Lankan na si Ronnie Nathanielsz na binigyan ng Filipino citizenship ng Pangulong Marcos, ang siyang nanguna sa pagtatanong kay Ninoy Aquino sa loob ng Fort Bonifacio sa live show na Face The Nation. Mula sa Ninoy and Cory Aquino Foundation.

Isang gabi bago ang halalan, April 6, nagkaroon ng malawakang noise barrage mula 7:00 pm hanggang madaling araw. Sa unang pagkakataon, malawakan sa Metro Manila, Central Luzon at Timog Katagalugan ang pagbalikwas. Nagpiyesta ang lahat ng walang takot, bumubusina at nagpupukpok ng kaldero.

Ngunit sa halalan kinabukasan, natalo si Ninoy ng mga hindi kilalang kandidato. Obviously, “Lutong Makoy” daw. Nagprotesta ang LABAN sa España noong April 8 ngunit pinaghuhuli sila kasama sina Joker Arroyo, Pimentel, Guingona, Rodrigo pati na ang matandang Lorenzo Tañada.

Dahil sa frustration, may mga aktibistang moderato na pinondohan ng mga natapon sa Amerika ang nagsagawa ng mga serye ng pagbomba sa ilalim ng pangalan “April 6 Liberation Movement.” Ang petsa ng noise barrage. Sa susunod na halalan para sa Batasan 1984, magwawagi rin ang oposisyon ng ilang mga puwesto. Ayon nga kay Salud Algabre, “Walang himagsikan na nabibigo, ang lahat ay hakbang sa tamang direksyon.” Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Andrew Bldg., DLSU Manila, 3 April 2013, pasasalamat sa Eugenia Apostol Foundation para sa bidyo mula sa Batas Militar at sa Ninoy and Cory Aquino Foundation para sa Ninoy: The Heart and the Soul na siyang ginamit sa bidyo.)

Leave a comment

April 6, 2013

XIAO TIME, 4 April 2013: PAPEL NI PIO VALENZUELA SA KATIPUNAN

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Dr. Pio Valenzuela

4 April 2013, Thursday: http://www.youtube.com/watch?v=ZrGe8PZX2TU

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! 57 years ago sa Sabado, April 6, 1956, sumakabilang-buhay si Pio Valenzuela. Huh??? Who’s that Pokemón??? Kamakailan lamang, isang maikling malayang pelikula ang isinulat ng curator ng Museo Valenzuela na si Jonathan Balsamo at dinirehe ni John Matthew Baguinon, Pio Valenzuela: Bayani ng Bayan, Inspirasyon ng Kabataan.

John Matthew Baguinon. Mula sa kanyang peysbuk.

Prop. Jonathan Capulas Balsamo, Curator ng Museo Valenzuela, habang pinaparangalan ng Supreme Commander ng International Order of the Knight of Rizal Sir Reghis Romero, KGCR noong Pebrero 2013 sa Lungsod ng Baguio para sa kanyang paglilingkod sa kapatiran sa unang taon pa lamang niya bilang kasapi.

Museo Valenzuela, halina’t bisitahin lalo’t ika-150 kaarawan ng kaibigan niyang si Andres Bonifacio, malapit lamang sa Simbahan ng Valenzuela.

Nagsisimula ang pelikula sa nakakatuwang eksena ng mga batang estudyanteng taga-Valenzuela na tinanong kung kilala ba nila si Pio Valenzuela at kung ano nagawa niya. Natapos ang eksena na nagbabalyahan ang mga bata dahil walang maisagot.

Hindi kilala ng mga kabataan, sa mga aklat din maraming kontrobersya ang mababasa ukol kay Pio. Liwanagin natin. Isinilang si Pio sa Polo, Bulacan, ngayo’y Lungsod ng Valenzuela, noong July 11, 1869. Estudyante siya ng medisina sa UST at 23 years old lamang nang noong Hulyo 1892, sumapi siya sa kakatatag pa lamang na Katipunan ni Andres Bonifacio.

Pook Sinilangan ni Pio Valenzuela.

Ang rekord ni Pio Valenzuela bilang estudyante ng Unibersidad ng Santo Tomas.

Si Pio Valenzuela bilang manggagamot ng Katipunan. Nakasabit sa Museo Valenzuela.

Hindi pa siya doktor noon, ginawa na siyang manggagamot ng Katipunan. Naging bahagi ng camara secreta o ang tatlong pinakamataas na pinuno ng Katipunan hindi naglaon, si Bonifacio, Emilio Jacinto at si Pio. Siya ang nagmungkahi na magkaroon ng dyaryo ang Katipunan, ang Kalayaan na nakasulat sa Wikang Tagalog. Mula 300 kasapi, lomobo ang kasapian sa 30,000 kasapi dahil sa dyaryo.

Monumento ng Camara Negra o Camara Secreta: Jacinto, Bonifacio at Valenzuela, gawa ni Napoleon V. Abueva. Kuha ni Cari Noza.

Si Valenzuela bilang tagapaglathala ng Kaayaan kasama ang editor nito na si Emilio Jacinto. Nakasabit sa Museo Valenzuela.

Dahil edukado at doktor, siya ang pinagkatiwalaan ng Katipunan na kumausap sa kapwa niya doktor na si José Rizal na nakatapon noon sa Dapitan. Tumanggi si Rizal sa alok na maging pangulong pandangal ng lihim na samahan ngunit nagpayo na mag-armas muna at hingin ang tulong ng mga mayayaman bago mag-alsa.

Dr. Pio Valenzuela

Isang paglalarawan ng pag-uusap nina Drs. Valenzuela at Rizal sa Dapitan.

Pagputok ng himagsikan noong August 1896, sumuko si Pio Valenzuela sa mga Espanyol kaya naman pinagdudahan ang kanyang pagkabayani. Ayon naman sa kanya, naramdaman niyang sinusundan na siya ng mga guardia civil at alam niyang kung hindi siya susuko at makipagkita pa rin sa mga kasama, maaaring mahuli rin ang mga ito.

Si Dr. Pio Valenzuela (may hawak na sumbrero) na inilalarawan na kasama sa Unang Sigaw ng Himagsikan sa Caloocan (Balintawak), Agosto 1896. Mula sa Tragedy of the Revolution.

Si Valenzuela habang sinusundan ng mga guardia civil sa pagputok ng himagsikan. Isang diorama na nasa Museo Valenzuela.

Habang nakapreso, ginawa siyang saksi laban kay Dr. Rizal at kanyang isinalaysay sa mga Espanyol na tutol na tutol ang national hero sa rebolusyon. Nalito ang mga historyador, ano ba talaga koya? Was Rizal for or against the revolution??? Ayon kay Floro Quibuyen, makikita na nais talagang iligtas ni Valenzuela si Rizal sa parusang kamatayan dahil sinabi niyang hindi nagpayo kundi kinondena ni Rizal ang himagsikan. Tatlong taong ipinatapon sa Espanya si Pio, at sa kanyang pagbalik, ikinulong ulit ng mga bagong mananakop na mga Amerikano dahil alam nilang maghihimagsik ang taong ito sa kanila. Nang ihalal na capitan municipal ng bayang sinilangan ng kanyang mga kababayan, napilitan na pakawalan si Pio upang manungkulan.

Ang portrait ni Pio Valenzuela bilang punongbayan ng Pulo.

Ang portrait ni Pio Valenzuela bilang punongbayan ng Polo.

Si Dr. Pio Valenzuela sa kanyang tanggapan bilang gobernador ng Bulacan.

Dalawang beses din siyang naging Gobernador ng Bulacan. Kilalang matapat, imbes na yumaman sa pwesto, nagbenta pa ng kanyang mga lupa at tumangging magpasuhol sa mga maghu-jueteng. Naging matatag laban sa katiwalian. Namatay siya noong 1956 sa gulang na 87.

Matandang Don Pio.

Mas matandang Don Pio at ang kanyang maybahay.

Mas matanda pang Don Pio sa mga huling taon ng kanyang buhay.

Ang paglibing ng bayan sa isang bayani. Mga dyaryo at larawan mula sa Koleksyon ng Museo Valenzuela.

Si Don Pio sa selyo ng Pilipinas.

Inilibing siyang bayani ng mga taga-Polo. Ngayong halalan, sana maghalal tayo ng mga taong katulad ni Pio Valenzuela na may pusong bayani at para sa bayan. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiao Time.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 23 March 2013)

Leave a comment

April 3, 2013

XIAO TIME, 3 April 2013: ANG PASYON NI FLOR CONTEMPLACION AT NG MGA BAGONG BAYANI

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Flor Contemplacion. Mula sa Agence France Presse.

3 April 2013, Wednesday: http://www.youtube.com/watch?v=_tW0KkdUo04

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Kakatapos lamang ng Semana Santa at nagmuni-muni tayo sa Pasyon ni Hesukristo, ngayon, magmuni-muni naman tayo sa mga kababayan natin na malaki rin ang sakripisyo para sa atin—ang mga Overseas Filipino Workers.

Si Gavino “Jun” Manlutac, Jr., isang pangkaraniwang OFW patungong Iraq noong Dekada 1980s. Uncle ko siya.

Minsan natanong ko mismo sa isa sa pinakamayaman sa Pilipinas, si Don Fernando Zóbel de Ayala kung kumusta ang ekonomiya ng Pilipinas. Sabi niya sa akin, “Good, because of OFW money.” Nabigla ako, hindi niya sinabi na dahil sa negosyo nilang mga mayayaman kundi dahil sa pinapadalang remittances ng mga OFW.

Si Xiao Chua kasama si Don Fernando Zobel de Ayala, Quiapo Church, 2005.

Tulad ng mga hangaway o mga mandirigmang bagani o bayani noong unang panahon na lumalaban sa ibang mga bayan upang mag-uwi ng buhay, ginhawa at dangal para sa mga kababayan, makikitang ito rin ang ginagawa ng mga OFW sa Pilipinas. Noong Dekada 1990s ang taong sumimbolo sa pasyon na ito ay si Flor Contemplacion, ina ng apat na anak na taga San Pablo, Laguna.

Ang apat na anak ni Flor.

Pangkaraniwan nang dahil sa kahirapan kaya ang mga katulad niya ay tumungo sa Singapore upang maging domestic helper. Nang malamang uuwi ang kanyang kaibigan na si Delia Maga, binista niya ito noong May 4, 1991 upang magpadala ng mga pasalubong para sa pamilya sa Pilipinas. Matapos ang pagbisita, natagpuang patay si Delia at ang alaga nitong si Nicholas Huang. Hinuli si Flor, ikinulong at pinahirapan diumano sa Changi Prison, at napatunayan ng mga korte ng Singapore na nagkasala. Ilang buwan bago siya nakatakdang bitayin, may isang OFW ang lumabas at narinig daw niya ang ama ni Nicholas Huang na nagsabi sa kanyang amo na napatay niya si Delia matapos na matagpuan na napabayaan ni Delia na malunod ang anak niyang si Nicholas. Nakiusap ang buong Pilipinas sa Singapore na muling buksan ang kaso. Ngunit sa kabila ng mga pagsisikap ng pamahalaan, binitay siya 18 years ago noong nakaraang buwan, March 17, 1995. Nagalit ang bayan sa Singapore, may mga nagsunog pa ng bandila nito, dismayado rin sila sa kabiguan ng pamahalaan.

Mga kandila para kay Flor Contemplacion. Pagsasadula sa The Flor Contemplacion Story.

Pagsusunog ng bandila ng Singapore ng ilang mga Pilipino. Pagsasadula mula sa The Flor Contemplacion Story.

Pagsasadula mula sa The Flor Contemplacion Story.

Ang pagdating ng bangkay ni Flor sa San Pablo, Laguna. Pagsasadula ng The Flor Contemplacion Story.

Grade 4 ako noon at sa laki ng balitang ito, tumatak ito sa aking murang isipan at napasulat ako ng isang tula—Kasaysayan ng Pasion ni Flor Contemplacion at ni Delia Maga na Sukat Ipag-aalab ng Singapore o Pasiong OFW (https://xiaochua.wordpress.com/2013/03/28/kasaysayan-ng-pasyon-ni-flor-contemplacion-at-ni-delia-maga/).

Unang pahina nang muling isinulat na Pasyon ni Flor Contemplacion ni Xiao Chua, 1995.

Naglaban pa kung ano sa tatlong pelikula na ginawa ukol sa insidente ang mas maganda—ang Victim No. 1: Delia Maga (Jesus, Pray for Us!) ni Carlo J. Caparas, ang The Flor Contemplacion Story kung saan si Flor ay ginampanan ni Nora Aunor, at ang Bagong Bayani na ginampanan naman ni Helen Gamboa.

Poster ng Victim No. 1 Delia Maga (Jesus, Pray for Us) ni Carlo J. Caparas

Poster ng The Flor Contemplacion Story ni Joel Lamangan, ginampanan ni Nora Aunor.

Ang pagkikits ni Flor at ang kanyang mga anak. Pagsasadula ng the Flor Contemplacion Story.

Ang pagpapahirap ng mga awtoridad ng Singapore kay Flor. Pagsasadula ni Helen Gamboa sa pelikulang “Bagong Bayani.”

Si Helen Gamboa bilang si Flor sa “Bagong Bayani.”

Ang Gancayco Commission ay binuo upang muling balikan ang mga nangyari. Ayon kay Pangulong Fidel V. Ramos, ito na ang pinakamahirap na yugto ng kanyang pagiging pangulo.

Tulad ng bayani si Ninoy, hindi naig-iisa si Flor. Nakiisa sa kanya ang bayan. Mula sa The Flor Contemplacion Story.

Ang pakikiramay ng bayan sa pamilya Contemplacion. Mula sa The Flor Contemplacion Story.

Ang libing ni Flor. Mula sa The Flor Contemplacion Story.

Ang paghimlay ng bayan sa bagong bayani. Mula sa The Flor Contemplacion Story.

Ang libingan ni Flor sa San Pablo, Laguna.

Kung may magandang naidulot ang pangyayari, nakita ang pagkakaisa ng mga Pilipino sa pananalangin at nagising tayo sa sitwasyon ng mga bagong bayani na hanggang ngayon, patuloy na naiipit sa mga digmaan at kalupitan sa mga bayan na hindi kanila. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

Flor Contemplacion

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 16 March 2013)

Leave a comment

April 3, 2013

XIAO TIME, 2 April 2013: FRANCISCO BALAGTAS

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Sikat na paglalarawan sa postcard kay Francisco Baltazar aka Balagtas

2 April 2013, Tuesday: http://www.youtube.com/watch?v=lmS6ol7EC-I Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! 225 years ago ngayong araw, April 2, 1788, isinilang sa Bigaa, Bulacan si Francisco Balagtas Baltazar? Huh? Ano ba talaga ang apelyido ng sumulat ng Florante at Laura na pinag-aralan natin noong second year high school tayo? Ayon sa kanyang baptismal certificate, ang kanyang pangalan ay Balagtas, ngunit nang inatasang magpalit ang mga Pilipino ng pangalan ni Gobernador Heneral Narciso Claveria, pinili niya ang apelyidong Narvaes Baltazar.

Ang pagpirma ni Balagtas bilang Baltazar. Mula kay Dr. Ambeth Ocampo.

Panandang Pangkasaysayan sa pook sinilangan ni Francisco Balagtas. Mula sa Himalay.

Kaya kung tutuusin, parehong tama na gamitin ito, pero dahil mas tunog Pilipino ang Balagtas, mas ginagamit ito ng marami sa atin. Ngunit, bakit ba isang taong pinag-aaralan ang Florante at Laura? Bakit ba itinuturing na bayani si Balagtas e makata lang naman siya, nagsulat. May nagawa ba siya para sa kalayaan? Liwanagin natin. Pag-apat na anak si Francisco ng isang panday, na sa edad lamang na 11 ay nagtungo na sa Maynila upang maging utusan ng isang mayamang taga-Tondo na pinag-aral naman siya sa Letran at sa Colegio de San José, pagiging canon lawyer, o abogado ng batas ng Santa Iglesia Catolica ang kanyang tinapos.

Kapanahong drowing ukol sa mga estudyanteng Maynila sa panahon ni Balagtas.

Isa sa nag-udyok sa kanya na maging makata ay si Padre Mariano Pilapil, siya lang naman ang gumawa ng rebisyong doktrinal sa Pasyong Mahal na malaganap na binabasa hanggang ngayon na tinatawag ding Pasyong Henesis. Naging guro din niya ang makatang si José de la Cruz a.k.a Huseng Sisiw na tinutulungan siyang gumawa ng tula para sa mga nililigawan niya sa presyo ng isang sisiw. Ngunit naging F.O. o friendship over raw sila dahil hindi nakapagbayad ng chicks si Francisco.

Balagtas. Obra maestra ni Botong Francisco. Studies para sa History of Manila mural sa City Hall ng Maynila. Mula sa Himalay.

Sa isa sa kanyang mga niligawan, isa raw nagngangalang Maria Asuncion Rivera, nagkaroon daw siya ng mayamang karibal na ipinakulong siya sa mga kasong gawa-gawa lamang. Sa loob ng kulungan, nalaman niyang nagpakasal na ang kanyang irog sa isang mayamang si Mariano Kapule. Ayun, pinaniniwalaang mula sa kulungan isinulat niya ang Florante at Laura na inialay niya kay Selya. Ang clue kay Selya ay inilagay niya sa initials na M.A.R.—Maria Asuncion Rivera.

Isang bahagi ng Florante sa sulat-kamay diumano ni Balagtas. Mula sa Himalay.

Isang maagang limbag ng “Kay Selya.” Mula sa Himalay.

Nakalusot sa mga Espanyol na censors ang akda na tungkol sa tunggalian ng mga Moro at Kristiyano sa kaharian ng Albanya, nalathala, at naging bestseller ng kanyang panahon. At napansin ng marami na mapanghimagsik pala sa Espanya ang mensahe ng akda, “Sa loob at labas ng bayan kong sawi / Kaliluha’y siyang nangyayaring hari.”

Isang paglalarawan kina Florante at Laura.

Isang maagang sipi ng isang bestseller. Mula sa Himalay.

Isang sipi ng Florante at Laura sa lumang Tagalog. Mula sa Himalay.

Pabalat ng isang lumang edisyon ng Florante at Laura. Mula sa 200 Taon ni Balagtas.

Kataksilan ang naghahari hindi sa Albanya kundi sa sarili niyang bayan. Ayon kay Lope K. Santos, apat ang uri ng paghihimagsik na mababasa sa akda (1) himagsik laban sa malupit na pamahalaan, (2) sa hidwang pananampalataya, (3) sa maling kaugalian at (4) sa mababang uri ng panitikan.

Monumento ni Rizal na may hawak na libro sa Fort Santiago. Mula sa Philippine Daily Inquirer.

Lope K. Santos.

Dala-dala ni Rizal lagi sa Europa ang aklat ni Balagtas. Bayani siya dahil ang talento niya ay inspirasyon sa mga sumunod na bayani. Iiwan ko kayo ng mga bilin ni Balagtas, “Ang laki sa layaw karaniwa’y hubad / sa bait at muni’t sa hatol ay salat.” Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime. (DLSU Manila / Pook Amorsolo, UP Diliman, 23 March 2013)

Mula sa Himalay.

Busto ni Balagtas ni Guillermo Tolentino. Mula sa Himalay.

2 Comments

April 2, 2013

XIAO TIME, 1 April 2013: PINAKAMALAKING EXHIBIT UKOL SA KASAYSAYAN NG PILIPINAS SA EUROPA

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Opisyal na poster mula sa Museong Quai Branly.

1 April 2013, Monday: http://www.youtube.com/watch?v=hhv5RZTyfcQ

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Sa ating Araw ng Kagitingan sa Pilipinas, April 9, 2013, isang mahalagang pangyayari ang magaganap sa Pransiya! Magbubukas ang pinakamalaking eksibit ukol sa Pilipinas sa Europa sa prestihiyosong Musée du Quai Branly sa Paris na pinamagatang Philippines: Archipel des échanges o Pilipinas: Kapuluan ng Palitan.

Ang karatula sa Quai Branly na nagbabandera ng ating kasaysayan. Mula sa fb ng Pambansang Museo ng Pilipinas.

Magtatagal ang eksibit hanggang sa July 14, 2013 na Pambansang Araw din ng Pransiya na gumugunita sa pagbagsak ng notoryus na Bastille noong 1789 na nagpasimula sa Himagsikang Pranses. Ang eksibit ay bunga rin ng magandang palitan na naganap sa pagitan nina Pangulong Noynoy Aquino at ng bumisitang Primer Ministro ng Pransya Jean-Marc Ayrault noong nakaraang Oktubre.

Oktubre 2012: Nakamasid si Pangulong Noynoy Aquino habang pumiprima si Primer Ministro ng Pransya Jean-Marc Ayrault sa guestbook ng Palasyo. Sa likuran nila ang “Pacto de Sangre” ni Juan Luna, na tumira rin sa Paris noong nabubuhay pa.

Si Pangulong Noynoy Aquino at ang bumisitang Primer Ministro ng Pransya Jean-Marc Ayrault, Oktubre 2012.

Ang bumuo ng eksibit ay sina Corazon Alvina, antropologo at dating direktor ng Pambansang Museo ng Pilipinas at si Constance de Monbrison na tagapangasiwa ng koleksyon na mula sa kapuluang Timog Silangang Asya sa Museong Quai Branly at nagpahiram ng mga ieeksibit ang Pambansang Museo ng Pilipinas, ang Bangko Sentral ng Pilipinas, ang Ayala Museum at ilang mga pribadong mga kolektor.

Corazon Alvina

Constance de Monbrison

Hinati ang eksibit sa dalawang bahagi. Ang mga kayamanang kultural bago dumating ang mga Espanyol mula sa kabundukan o ilaya na nagpapakita ng pakikipagpalitan natin sa mga espiritu. Itatampok ang mga representasyon natin sa mga kaluluwa, mga anito at mga bullol sa eksibit na ito.

Lingling-o sa mga kabundukan ng Hilagang Pilipinas. Pinaniniwalaang sumasagisag sa isang usa o sa matris ng isang babae.

Itatampok din ang mga kayamanang kultural mula sa dalampasigan o ilawud na magpapakita ng iba’t ibang kayamanang kultural na bunga ng mayamang pakikipagpalitan ng kalakal ng mga Pilipino sa mga kapitbahay nito sa Asya—Ang impluwensyang Indian, Indones, Tsino, Arabo lalo na ang Islam ay maitatanghal.

Bullol sa Hilagang Pilipinas at tela na may Islamikong disenyo.

Itatampok din sa eksibit ang mayaman nating kultura sa paggawa ng bulawan o gintong mga alahas at ang ating kultura ng paglilibing sa mga banga at mga kabaong hugis Bangka at makikitang nagpalitan din ang mga taga ilaya at ilawud at ang sining natin ay maikokonekta sa iisang ninuno nating mga Austronesians.

Set of graduated armbands with pattern of raised dots (Bangko Sentral ng Pilipinas Collection)

Ang Museo Quai Branly na nakapaligid sa isang hardin at binuksan noong 2006 ay nagtataglay ng 400,000 na mga museum objects at binibisita ng halos isa’t kalahating milyong tao taon-taon.

Théâtre Claude Lévi-Strauss

Kaya kung mapadpad kayo sa Paris sa mga susunod na mga araw at buwan, bisitahin natin ang Museo Quai Branly upang makita ang sarili nating kultura na tinitingala ng ibang bansa. At tayong mga hindi pinalad makapunta doon, nariyan ang National Museum at iba pang museo na naghihintay lang sa ating pansin.

Pambansang Museo ng Pilipinas. Mula sa Solheim Foundation.

Nakikilala na ng mga eksperto sa ibang bansa ang isang katotohanang marami sa ating mga kababayan ang hindi pa nila napapagtanto: Tayo ay Pilipino, mahusay, magaling. At dahil April Fool’s Day ngayon, kailangan kong sabihing, hindi ito joke. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 23 March 2013)

Baluti ng mandirigma

Royal golden kandit

Leave a comment

March 28, 2013

KASAYSAYAN NG PASYON NI FLOR CONTEMPLACION AT NI DELIA MAGA

KASAYSAYAN NG PASION NI FLOR CONTEMPLACION AT NI DELIA MAGA

Sukat ipag-aalab ng Singapore (Pasiong OCW[1])

Aklat na Lunas

Ni Xiao Chua, 11 years old, April 1995

Unang pahina nang muling isinulat na Pasyon ni Flor Contemplacion ni Xiao Chua, 1995.

Si Flor ay makikipagsapalaran

Sa ibang bansa o bayan

Para tulungan ang mamamayan

At ang pamilyang umaasa

Sa tulong at mga pera.

Flor Contemplacion

Minsan ay magpapadala

Si Flor sa kanyang pamilya

[Dadalhin] niya kay Delia

Na ang apelyido’y Maga

Na kaibigang talaga.

Ang mga unang saknong ng Pasyon ni Flor Contemplacion.

Si Delia ay nakikipag-usap

Kay Flor na kaibigan niya

Nang si Nicholas sumumpong

Sa epilepsing sakit niya

At namatay habang naliligo.

Umalis na si Flor

At dumating na ang amo

Nagalit siya kay Delia

At pinatay na talaga

At walang nakakaalam.

Tulad ng bayani si Ninoy, hindi naig-iisa si Flor. Nakiisa sa kanya ang bayan. Mula sa The Flor Contemplacion Story.

Ang tatay ay nagtungo

Sa bahay ng kapatid niya

At sinabi ang sala niya

At narining ng katulong

Na Pilipinong totoo.

Pagsusunog ng bandila ng Singapore ng ilang mga Pilipino bilang protesta. Pagsasadula mula sa The Flor Contemplacion Story.

Ang katulong na totoo

Ay nakakaintindi ng Malay (?)

At narinig ang usapan

Na[ng] magkapatid na lilo

At nagtapat sa kasalanan.

Ang pagpapahirap ng mga awtoridad ng Singapore kay Flor. Pagsasadula ni Helen Gamboa sa pelikulang “Bagong Bayani.”

Isinumbong ng tatay

Si Flor na walang kinalaman

Nakulong at hinatulan

Ng bitay sa [lubid]

Na sikretong totoo.

Changi Prison sa Singapore.

Hindi inaksyunan

Ng gobyernong Pilipino

Ang dinaranas ni Flor

Sa Singapore na dayuhan

Nakalimutan din ng tao.

Ang pagkikita ni Flor at ang kanyang mga anak. Pagsasadula ng the Flor Contemplacion Story.

Pumunta ang pamilya

Sa Singapore na dayuhan

Ngunit si Efreng asawa

Ay hindi na sumama pa

Dahil sa sakit ng loob.

Pangulong Fidel V. Ramos

Si Ramos na pangulo

Ng Pilipinas na bayan

Ay sumulat ng [liham]

Sa ministro ng Singapore

Ngunit hindi pinagbigyan.

Si Helen Gamboa bilang si Flor sa “Bagong Bayani.”

Nang Biyernes na araw

Ika-17 ng Marso

Ala[s]-seis ng umaga

Sa Changi na kulungan

Binitay ang walang sala.

Pagsasadula mula sa The Flor Contemplacion Story.

Noong gabi bago

Ang pagbitay na sikreto

Nagdasal ang mga tao

Nagtirik ng kandila

Sa mga bahay-bahay.

Mga kandila para kay Flor Contemplacion. Pagsasadula sa The Flor Contemplacion Story.

Nang alas-nueve na

Sinabi na patay na nga

Si Flor na bayani na

Ng mga OCWs

At nilabas na ang labi.

At inuwi na nang Linggo

Ang labi ni Contemplacion

Sinalubong ng pamilya

At ng Unang Ginang

Ibinigay na ang tulong.

Ang pagdating ng bangkay ni Flor sa San Pablo, Laguna. Pagsasadula ng The Flor Contemplacion Story.

At sinalubong nila

Sa Flor na bangkay na

Masikip na ang daan

Sa dami ng tao

At itinuring bayani.

Ang pakikiramay ng bayan sa pamilya Contemplacion. Mula sa The Flor Contemplacion Story.

Matatag na si Efren

Sa pagkamatay ng esposa

Pati na ang mga anak

At kanilang winika

“Inay wala kang kapantay.”

Ang apat na anak ni Flor.

Nang binuksan ni Efren

Ang sobre na inalay

Ni Ramos na president

Walang laman na totoo

Sa 2^nd araw ng burol.

Ang libing ni Flor. Mula sa The Flor Contemplacion Story.

At linggo nang it’y ilibing

Sa San Pablo Memorial Park

Binigyan pa ng papuri

Bilang bayani ng bansa

At saka martir pa.

Justice Emilio Gancayco.

Binuo isang kumisyon

Ang Gancayco Commission

Na mag-iimbestiga

Sa naganap na insidente

Na Maga-Contemplacion.

Poster ng Victim No. 1 Delia Maga (Jesus, Pray for Us) ni Carlo J. Caparas

Isinapelikula

Buhay ni Delia Maga

At ni Flor Contemplacion

Nag-aaway, nagtatalo

Kung sino ang [mas] maganda.

Poster ng The Flor Contemplacion Story ni Joel Lamangan, ginampanan ni Nora Aunor.

ARAL

Nagising ang gobyerno

Sa nangyari kay Flor

Sa matagal na pagtulog

Sa suliranin ng OCW

Na hindi natutugunan.

Ang paghimlay ng bayan sa bagong bayani. Mula sa The Flor Contemplacion Story.

Ang pagbubuklod-[buklod]

Ng mga Pilipino

Na nananalangin

Upang huwag na maulit pa

A[ng] naganap at nangyari.

PANALANGIN

O Diyos sa kalangitan

Patnubayan ang kaluluwa

Ni Flor na bayani na

At nawa’y mapunta na

Sa langit na masagana.

Ang libingan ni Flor sa San Pablo, Laguna.

Salamat sa makabuluhan

At may aral na pagkamatay

Ni Flor na bayani na

Sana ay mabuhay pa

Ang aral na iniwan niya.

AMEN

xxx

[1] OCW para sa Overseas Contract Workers, na tawag noon sa ngayon ay mga OFW o Overseas Filipino Workers.

1 Comment

March 27, 2013

XIAO TIME, 27 March 2013: ANG HULING PASYON NI HESUKRISTO (Historikal at Medikal na Pananaw)

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Ang pako na nakabaon pa rin sa buto ng sakong ng isang Hudyong si Jehohanan na napako sa krus noong unang siglo. Six and a half inches ang haba nito. Mula sa Jesus: The Evidence ni Ian Wilson.

27 March 2013, Holy Wednesday: http://www.youtube.com/watch?v=QOq7Ftj0-CQ

Para sa 1984th anniversary ng pagkapako sa krus ng ating Panginoong Hesukristo sa petsang Nisan 14 (kalendaryo lunaryong Hudyo na papatak sa linggong ito ng Semana Santa 2013) .

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Sa huling gabi ng kanyang pasyon, ang Mahal na Panginoong Hesukristo ay nanalangin sa Ama nating Diyos sa Hetsemani na sana lampasan na lamang siya ng kupita ng pagdurusa. Sa sobrang stress ang mga blood vessels niya ay pumutok at humalo sa sweat glands kaya pinawisan siya ng dugo, ito ay tinatawag na hematidrosis. Ngunit kanya pa ring sinabi, “Thy Will Be Done.”

Si Obispo Fulton J. Sheen habang nananalangin sa Hardin ng Hetsemani. Kuha ni Yousuf Karsh mula sa This Is The Holy Land.

Ang tradisyunal na bato kung saan nanalangin si Hesus sa Hetsemani. Kuha ni Ken Duncan mula sa Where Jesus Walked.

Si Hesukristo habang pinapawisan ng dugo. Mula sa The Gift ni Jack T. Chick.

The Agony in the Garden ni Giovanni Domenico Tiepolo. Nasa Museo Nacional del Prado.

Nang maaresto, dahil kating-kati ang mga paring Hudyo na parusahan ang taong nagsasabing siya ang “Anak ng Diyos,” mabilis ang paglilitis at ayon kay Earle Wingo sa aklat na The Illegal Trial of Jesus, 18 batas ng mga Hudyo ang kanilang nilabag.

Si Hesus sa harap ng Sanhedrin.

Ang bahay ni Annas, tatay ni Caiaphas, na ngayon ay Simbahan ng Banal na Arkanghel sa Herusalem. Kuha ni Ken Duncan mula sa Where Jesus Walked.

Ang aklat na The Illegal Trial of Jesus ni Earle L. Wingo.

Dahil hindi pa rin nila mabitay si Hesus sa kanilang sariling batas, ipinasa siya kay Poncio Pilato, ang gobernador ng mga mananakop na Romano sa salang rebelyon, pagpapanggap na hari. May ebidensya na tunay na nag-exist ang taong ito sa labas ng mga Ebanghelyo. Natagpuan noong 1961 ang isang bato sa isang teatro sa Caesaria Maritima ang mga katagang PONTIVS PILATVS PRAEFECTVS IVDAEAE.

Isang representasyon diumano kay Poncio Pilato.

Ebidensya na nag-exist si Poncio Pilato, isang batong natagpuan sa isang teatro ng unang siglo si Caesaria Maritima, nakaukit ang kanyang pangalan. Natagpuan ito noong 1961 ng mga arkeologong Italyano.

Dahil wala siyang nakitang pagkakasala ni Hesus, inutos ni Pilato na ipahagupit na lamang si Hesus. 39 na beses siyang hinagupit, ngunit hindi ito latigo lamang. Ang gamit ng mga Romano noon ay isang leather whip na may mga piraso ng matatalim na bakal at buto, sa bawat hagupit, dumidikit at pumapalupot ang mga matutulis na bagay sa balat, at sa paghila, napupunit maging ang mga muscle at natatamaan ang mga arteries. Marami na ang namamatay sa ganitong parusa lamang.

Ang panghagupit na gamit ng mga Romano na may mga nakadikit na mga matutulis na bato at buto. Mula sa The Gift ni Jack T. Chick.

Mula sa The Gift ni Jack T. Chick.

Pinutungan din siya ng kronang tinik na hanggang 6 inches ang haba ng mga tinik mula sa halamang may scientific name na Ziziphus spina-christi o mas kilala bilang punong jujube. Ngunit ayaw siyang pakawalan ng mga Hudyo, naghugas kamay si Pilato. Ipinabuhat sa kanya ang kahoy kung saan siya isasabit.

Ziziphus spina-christi

Ecce Homo ni Antonio Ciseri. Pinapili kung ang kaaawa-awang si Hesus o ang rebolusyunaryong si Barabbas ang paipiliin. Ang pinili ng tao ay si Barabbas.

Paghuhugas ng kamay ni Pilato.

Via Dolorosa. Ang daan kung saan nagbuhat ng kahoy si Hesus tungo sa kanyang kamatayan. Kuha ni Ken Duncan mula sa Where Jesus Walked.

Nanghihina na sa kanyang mga sugat at duguan ngunit pinabuhat pa rin ng mabigat na kahoy kung saan siya ibababyubay. Mula sa The Gift ni Jack T. Chick

Sa aklat na Jesus: The Evidence, isinulat ni Ian Wilson na sa sobrang brutal ng pagpapako sa krus, ginagawa lamang ito ng mga Romano sa mga nagkasala na alipin o hindi mamamayan ng Roma, tulad ni Hesus na isang Hudyo. Ayon sa graffiti na ito sa Naples at sa magical gem na ito noon pang panahon ng Romano mayroon tayong ideya ng brutalidad nito.

Pabalat ng Jesus: The Evidence ni Ian Wilson.

Ang tradisyunal na sayt ng kamatayan ni Hesus sa loob ng Simbahan ng Banal na Sepulkro sa Herusalem. Ang mga bato sa ilalim ng altar ay mula sa orihinal na Golgotha o Kalbaryo. Kuha ni ken Duncan mula sa Where Jesus Walked.

Sa Naples natagpuan ang graffito na ito ng nakapakong tao na nakahiwalay ang mga binti at nakaharap sa krus. Mula sa Jesus: The Evidence ni Ian Wilson.

Magical gem sa panahon ng mga Romano na nagpapakita ng brutalidad ng krusipiksyon. Nakatalikod sa krus ngunit pinaghiwalay pa rin ang mga binti. Mula sa Jesus: The Evidence ni Ian Wilson.

Isa sa mga teroya kung paano ipinapako ang isang tao sa panahon ng mga Romano batay sa mga labi ni Jehohanan. Mula sa Jesus: The Evidence ni Ian Wilson.

Sa bangkay ng isang nagngangalang Jehohanan, natagpuan na nakabaon pa rin sa buto ng kanyang sakong ang pako na may sukat na 6 inches. Makalawang ito at nagkakaroon ng gangrene at nagkakatetano ang mga biktima. Ayon kay Dr. Gerald H. Bradley, “This was the most agonizing death man could face… He had to support himself in order to breathe… The flaming pain caused by the spikes hitting the median nerve in the wrists explodes up his arms, into his brain and down his spine. …Exhaustion, shock, dehydration and paralysis destroy the victm.”

Malamang sa malamang sa carpal bones ng wrists at hindi sa palad ipinako si Hesus. Mapupunit ang kamay at hindi masusuportahan kung sa palad lamang ipinangako ang bigat ng biktima. Sa Roma ang wrist ay bahagi ng kamay. Mula sa The Gift ni Jack T. Chick.

Si Hesus, dahil sobra nang naghirap ay namatay matapos ang tatlong oras. Ang ibang biktima ay ilan araw pang nagtatagal sa pagkabayupay sa krus. Madalas pang makain ng mga bwitre habang nakabilad sa init at lamig, sa ulan at sikat ng araw. Kapag hindi pa namamatay ang biktima, binabalian na ng mga binti upang mamatay na. Mula sa The Gift ni Jack T. Chick.

Ang “The Passion of the Christ” na idinirehe ni Mel Gibson at ginanapan ni Jim Caviesel ay naaayon sa historikal at medikal na mga tala ng pagpapahirap sa Panginoon.

Mula sa The Gift ni Jack T. Chick.

Ngayong semana santa, kung tayo ay Kristiyano, magmuni tayo sa pagmamahal ng Diyos at sakripisyo ni Kristo sa atin upang mabuhay tayo ng may pag-asa sa kaligtasan. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 22 March 2013)

Si Obispo Fulton J. Sheen habang nasa isang libingang Hudyo sa panahon ni Herodes, sa ganitong libingan hinimlay at nabuhay na mag-uli ang ating Panginoon. Kuha ni Yousuf Karsh mula sa This Is The Holy Land.

Ang walang lamang libingan ni Hesus sa Simbahan ng Santo Sepulkro sa Herusalem. Kuha ni Ken Duncan mula sa Where Jesus Walked.

Paalala sa mga bisita ng Garden Tomb, isa pang katulad na libingan sa panahon ni Hesus. Kuha ni Ken Duncan mula sa Where Jesus Walked.

1 Comment

March 27, 2013

XIAO TIME, 26 March 2013: ANG TEJEROS CONVENTION

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Nagwaging Pangalawang Pangulo si Mariano Trias habang iginagalang ng Supremo Andres Bonifacio ang pasya ng kapulungan. Painting ng Tejeros Convention sa bukana ng Tejeros Hall, Armed Forces of the Philippines Commissioned Officers’ Club. Kuha ni Xiao Chua.

26 March 2013, Holy Tuesday: http://www.youtube.com/watch?v=93Cv7tjXFfc

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Happy birthday po Architect Jelane Gay Espinosa Chua mula sa Tito kong si Jojo Chua. 116 years ago noong Biyernes, March 22, 1897, ginanap ang Tejeros Convention sa Casa Hacienda de Tejeros sa Rosario, Cavite. Ito ang isa sa pinakaunang halalan ng nasyong Pilipino na naglalayong ayusin ang hidwaan ng mga balanghay sa lalawigan ng Cavite—ang Magdiwang at Magdalo. Ito rin ang itinuturing na pagsilang ng Philippine Army.

Casa Hacienda de Tejeros sa Rosario, Cavite Ang pinakamalaking friar house ng mga rekoleto sa Pilipinas noon. Mula kay Isagani Medina.

Casa Hacienda de Tejeros.

Ilustrasyon ng Casa Hacienda de Tejeros, mula kay Isagani Medina.

Nagtalo-talo sa simula ng pulong kung ano nga ba ang Katipunan, isang pamahalaan o isang kilusan ng mga bandido. Upang maresolba ang usapin, nang maupo bilang tagapangasiwa ng pulong ang Pangulo ng Haringbayan na si Andres Bonifacio, dahil demokratiko at hindi diktatoryal ang Supremo, pumayag siya na magbuo ng bagong pamahalaan basta igagalang ang pasya ng nakararami—anuman ang katayuan o pinag-aralan ng mahahalal. Sumang-ayon ang lahat.

Bas relief sa bakal ng Kapulungan sa Tejeros sa sayt nito sa Tejeros Convention Center, Rosario, Cavite. Kuha ni Xiao Chua.

Andres Bonifacio, Unang pangulo ng Pamahalaang Mapanghimagsik na itinatag noong August 24, 1896 . Ibig sabihin gobyerno rebolusyunaryo na ito bago pa man ang Tejeros. Mula sa Studio 5 Desings.

Isang lantad na kaaway ng Supremo, si Daniel Tirona—Da-da-da-Dan Tirona, ang nangasiwa ng pagbibigay ng mga balota. Nabalaan ng kabigan niyang si Diego Moxica si Bonifacio, may mga nakasulat na raw na mga pangalan sa mga balotang ipinamamahagi. Huh??? Tsismis ng dayaan sa halalan sa ating unang eleksyon??? Hanggang ngayon mayroon niyan huh! Ang kanyang daing ay hindi na napansin ng Supremo. At ang nahalal na pangulo, ay hindi ang Supremo kundi si Heneral Emilio Aguinaldo, na nasa labanan sa Salitran sa Pasong Santol, lumalaban sa mga Espanyol sa kanyang ika-28 kaarawan. Iminungkahi ni Severino delas Alas na ang Supremo na ang gawing Pangalawang Pangulo sapagkat siya naman ang sumunod na nagtamo ng pinakamaraming boto. Nanahimik ang lahat at walang sumegunda sa proposisyon na ito. Nahalal na Pangalawang Pangulo si Mariano Trias, at Kapitan Heneral si Artemio Ricarte.

Panandang Pangkasaysayan para kay Diego Mojica. Mula kay Isagani Medina.

Heneral Artemio Ricarte. Mula kay Isagani Medina.

Dahil maggagabi na, pinatayo na lamang sa magkabilang dulo ng silid ang mga delegado sa kanilang pagpili. At sa wakas, sa pinakamababang posisyon, nahalal ang Supremo na Direktor ng Interyor. Palakpakan. Edi ayos na. Pero sumigaw si Daniel Tirona para sa katahimikan at kanyang sinabi, “Mga kapatid, ang tungkuling director del interior ay totoong malaki at maselan, at hindi maaaring hawakan ng hindi abogado. Mayroon dito sa ating isang abogado, siya ay si G. José del Rosario, kaya’t ating tutulan ang katatapos pang nahalal, na walang anumang katibayan ng pinag-aralan. Ihalal natin ang abogadong si G. del Rosario!”

Daniel Tirona. Mula kay Isagani Medina

Atty. Jose del Rosario. Mula kay Isagani Medina.

Nasaktan ang amor propio ng Supremo, pinagkayarian na igagalang ang napagpasyahan ng nakararami. Hiniling niya kay Tirona na bawiin ang kanyang insulto. Nagpawala-wala sa dami ng tao si Tirona, kaya bumunot ng baril ang Supremo at tinutukan si Tirona tulad ng ginagawa noon ng mga maginoo na natatapakan ang kanilang amor propio.

Tinutukan ng Supremo ng baril si Tirona. Mula kay Artemo Ricarte.

Tinutukan ng Supremo ng baril si Tirona. Mula kay Artemio Ricarte.

Mula kay Alfredo Saulo.

Mula Tejeros Convention Center, Rosario, Cavite.

Napigilan siya ni Heneral Ricarte at bilang pangulo ng kapulungan at Pangulo ng Katipunan ay ipinawalang bisa niya ang halalan at nag-walk-out kasama ang mga kabig. Sa mga elitista sa pulong, si Emilio Aguinaldo na ang pangulo, para sa Supremo Bonifacio at mga kasama, siya pa rin ang pangulo. Ang pagkakahating ito ang magbubunsod sa isang tunggalian ng kapangyarihan na magbibigay daan sa pasyon at Via Crucis tungo sa kamatayan ng Unang Pangulo at Ama ng Sambayanang Pilipino—Andres Bonifacio. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 16 March 2013)

Ang pag-walk-out ni Bonifacio sa kapulungan matapos ipawalang bisa ito, Mula sa Aklat Adarna

Andres Bonifacio at Emilio Aguinaldo. Mula sa Studio 5 Designs.

Wala na ang Casa Hacienda, nakatayo na sa sayt nito ang Tejeros Convention Center na binuksan sa sentenaryo ng Kumbensyon noong 1997. Kuha ni Xiao Chua.

1 Comment

March 26, 2013

XIAO TIME, 25 March 2013: SIGAW NG CANDON AT ANG REBOLUSYUNARYONG PAMANA NG ILOCOS

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Federico Isabel Reyes, nanguna sa Cry of Candon. Mula kay Orlino Ochosa.

25 March 2013, Holy Monday: http://www.youtube.com/watch?v=nPkWjGxCg4w

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Ngayon, ang turismo ng Vigan at ng Ilocandia ay natatali sa mga pamanang kolonyal ng mga Espanyol—mga lumang bahay, mga lumang simbahan, at iba pa. Mungkahi ng historyador na si Jaime Veneracion, maaaring gawing maka-Pilipino ang pananaw ng turismo doon at ipakita ang mga rebolusyunaryong pamana ng mga bayaning Ilokano sa ating bansa. Ilang taon na rin na isinasagawa nila sa Samahang Pangkasaysayan ng Bulacan na ang Heroes’ Trail sa Tirad Pass, Ilocos Sur kung saan namatay ang batang heneral na Bulakenyo na si Gregorio del Pilar noong 1899.

Ang mga Bandoleros sa pangunguna ni Rex Flores bilang si Macario Sakay kasama si Dr. Nilo S. Ocampo sa Tirad Pass, Ilocos Sur, bilang paggunita sa kabayanihan ni Gregorio del Pilar.

Sa bahay na ito sa Vigan, Ilocos Sur din lumaki si Padre José Burgos na isinilang noong 1837. Ilang lakad lang, sa bahay naman na ngayon ay isa nang restaurant nanirahan ang isang kilalang babaeng makata at nanunulat ng dulang Ilokano noon na si Leona Florentino, ang kanyang mga akda ay naisalin sa iba’t ibang wikang pandaigdig at naitanghal sa Espanya, Paris at St. Louis sa Missouri, gayundin sa Pranses na International Encyclopedia of Women’s Works noong 1889. Sa harap nito, isang monumento at plaza ang inalay sa kanya.

Burgos House, Vigan, Ilocos Sur.

Padre Jose A. Burgos. Mula sa Kasaysayan: The Story of the Filipino People.

Cafe Leona sa Crisologo Street, Vigan, Ilocos Sur

Monumento ni Leona Florentino. Kuha ni Xiao Chua

Ang libingan ni Leona Florentino, 35 taong gulang, sa Katedral ng Vigan. Kuha ni Xiao Chua.

Siya ang ina ng isang makabayang propagandista at iskolar, si Don Isabelo de los Reyes, isa sa tagapagtatag ng Iglesia Filipina Independiente o IFI. Ang unang Obispo Maximo nito na si Don Gregorio Aglipay, ang magkapatid na Juan at Antonio Luna, si Heneral Artemio Ricarte at ang isa sa mga kasama ni Andres Bonifacio nagtatag ng Katipunan, at treasurer ng samahan na si Valentin Diaz ay pawang mga Ilokano. Si Diaz ay isinilang sa plaza na ito malapit sa makasaysayang Paoay Church sa Ilocos Norte noong 1849.

Isabelo de los Reyes

Obispo Gregorio Aglipay

Si Xiao Chua kasama ni Jonathan Balsamo sa harapan ng monumento ni Obispo Aglipay sa Batac, Ilocos Norte.

Ang kabaong ni Obispo Aglipay sa likod ng altar ng Simbahan ng IFI sa Batac, Ilocos Norte. Kuha ni Xiao Chua

Juan at Antonio Luna

Artemio Ricarte

Ang pagtatatag ng Katipunan ni Andres Bonifacio, kasama si Valentin Diaz. Mula sa Aklat Adarna.

Sa sari-sari store na ito sa Plaza ng Paoay ang pook sinilangan ni Valentin Diaz. Mga Kuha ni Xiao Chua.

Isa namang lihim na samahang makabayan, ang Espiritu de Candon, ang itinatag sa isa sa mga bayan sa Ilocos Sur. Noong March 24, 1898, nahulihan sila ng isang kasapi at dahil pinahirapan, nabunyag ang samahan. Kinagabihan sa isang piging, nalaman ito ng isa sa kanyang mga kasama, si Federico Isabelo Abaya. Dali-daling tinawagan ni Kapitan Belong ang kanyang mga kasama, nag-armas, at alas dos ng umaga kinabukasan, 115 years ago ngayong araw, sinalakay nila ang himpilan ng guardia civil ng Candon. Matapos nito ay kinuha nila ang convento at pinugutan ng ulo ang kanilang kura paroko at dalawang bisitang prayle. Itinaas niya ang bandilang pula ng himagsikan sa plaza at ipinroklama ang malayang Republika ng Candon. Ito ang tinawag na Ikkis ti Kandon o Cry of Candon.

Ikiis ti Candon. Mula sa Philippine Almanac.

Candon Church

Isabelo Abaya. Mula sa Arnaldo Dumindin.

Pinalaya din nila ang bayan ng Santiago ngunit ang mga naiwan sa Candon ay nahuli ng mga Espanyol at binitay. Si Isabelo Abaya ay nakatakas at naging kasapi ng Hukbong Rebolusyunaryo sa ilalim ni Koronel Manuel Tinio at sa Philippine-American War ay nakipaglaban kasama ng mga Igorot sa Labanan sa Caloocan laban sa mga bagong mananakop na Amerikano.

Col. Manuel Tinio.

Mga Igorot sa Battle of Caloocan. Mula kay Arnaldo Dumindin.

Isabelo Abaya Monument

Si Abaya ay napatay noong May 3, 1900 at ang kanyang katawan ay binandera sa plaza na ito ng Candon kung saan niya itinaas ang banderang pula ng kalayaan. Ano pa nga ba ang maaasahan sa mga kalahi nina Diego at Gabriela Silang: Kagitingan! Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 22 March 2013)

March 26, 2013

XIAO TIME, 21 March 2013: ANG MGA PAMANA NI EMILIO AGUINALDO (Aguinaldo ni Aguinaldo)

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Larawan ni Emilio Aguinaldo na nasa opisina ng Dambanang Aguinaldo na may nakasulat na inskripsyon sa kaliwa bandang ilalim nito: “Al señor E. Aguinaldo con sincero aprecio del Autor, Manila 1922.” Kuha ni Xiao Chua.

21 March 2013, Thursday:

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime! Binabati ko ang aking mahal na ina, si Vilma Briones Chua para sa kanyang kaarawan ngayong araw na ito, March 21. Kasunod ng kaarawan niya ang kaarawan ng kanyang ina, aming Lola Leoning, Briones March 23, na sumakabilang buhay noong March 18, 2011. Maligayang bati sa inyo mga mahal ko! 144 years ago bukas, March 22, 1869, isinilang sa Cavie Viejo, ngayo’y Kawit, si Heneral Emilio Aguinaldo y Famy, Pangulo ng Unang Republika ng Pilipinas.

Emilio Aguinaldo, Pangulo ng Unang Republika ng Pilipinas. Mula sa Great Lives Series.

Nag-drop-out sa Letran upang tulungan ang mga magulang sa negosyo. Upang hindi maisama sa hukbong Epanyol, nilakad ng kanyang inang sa Trinidad na matalaga siyang Cabeza de Barangay. Stage Mother. Naging kauna-unahang Capitan Municipal ng Kawit sa edad na 24. Sumapi sa masoneriya at sa Katipunan. Malamang sa malamang, matapos ang kanyang initiation, sa pagbukas ng piring ng kanyang mata, ang una pang yumakap sa kanya ay ang Supremo Andres Bonifacio mismo.

Mansyon ng mga Aguinaldo kung saan isinilang si Emilio at kung saan niya ipinroklama ang Independensya ng Pilipinas. Mula sa Home of Independence.

Emilio Aguinaldo, 1896

Nakatayo: Kapatid ni Emilio na si Baldomero, anak na si Miguel at Emilio Aguinaldo. Nakaupo: Inang si Trinidad Famy at kapatid na si Felicidad. Mula sa Great Lives Series.

Nakatayo: Baldomero Aguinaldo, si Miguel at ang tatay niyang si Emilio Aguinaldo. Nakaupo: Ina ni Aguinaldo na si Trinidad Famy at kapatid na si Felicidad. Mula sa Great Lives Series.

Sa kanyang mga pananagumpay sa iisang lalawigan, ang Cavite, napatanyag at nahalal na Pangulo sa kontrobersyal na Kombensyon ng Tejeros, March 22, 1897 laban sa Pangulo ng Haring Bayan noon na si Andres Bonifacio. Wala siya sa halalan, 28^th birthday niya iyon at nasa labanan. Nakipagkasundo sa mga Espanyol sa Biak-na-bato at binigyan sila ng pera upang manahimik. Ginamit nila ito upang bumili ng armas sa Hongkong at bumalik sa pagtatagumpay ng himagsikan ng mga Anak ng Bayan laban sa mga Espanyol.

Lumang mapa ng Cavite. Mula sa Great Lives Series.

Emilio Aguinaldo, Magdalo, mula sa pangalan ng patron ng Kawit (Cavite Viejo), Sta. Magdalena. Mula sa Armed Forces of the Philippines Museum.

Si Heneral Emilio Aguinaldo na nakasakay sa kabayo. Mula sa Great Lives Series.

Monumento ni Heneral Emilio Aguinaldo sa Kampo Aguinaldo, Lungsod Quezon. Kuha ni Xiao Chua.

Ang kasunduan sa Biak-na-Bato. Mula sa Ayala Museum The Diorama Experience.

Dala-dala niya rin ang watawat ng Pilipinas na may araw na may mukha na kanyang dininsenyo at nagpagawa ng isang martsa na magiging Pambansang Awit natin. Ipinroklama niya ang independencia ng Pilipinas sa gitnang bintana ng kanilang mansyon noong June 12, 1898.

Ang unang pagwawagayway ng Watawat ng Pilipinas matapos ang Labanan sa Alapan, sa Teatro Caviteno. Mula sa City Hall ng Cavite City.

Ang disenyo ng araw na may mukha sa bandila ni Aguinaldo. Kuha ni Xiao Chua mula sa Dambanang Aguinaldo.

Ang sipi ng piyesa ng Marcha Nacional na dati ay Marcha Filipina Magdalo. Kuha ni Xiao Chua mula sa Dambanang Aguinaldo.

Ang proklamasyon ng Kasarinlan ng Pilipinas noong June 12, 1898. Mula sa 100,000 pisong perang papel na inilabas ng Bangko Sentral para sa Sentenaryo ng Kasarinlan noong 1998.

Ninais na magbitiw sa pagkapangulo Kapaskuhan ng 1898 dahil sa korupsyon ng ilan sa kanyang hukbo ngunit napigilan at nagpatuloy na maging Pangulo ng Unang Konstitusyunal na Demokratikong Republika sa Asya, ang Republika ng Malolos sa harap ng bagong banta ng pananakop ng mga Amerikano.

Kinulayang larawan ng Kongreso ng Malolos sa Simbahan ng Barasoain sa Malolos, Bulacan noong 1989.

Matapos mahuli isang araw matapos ang kanyang kaarawan noong 1901 sa Palanan, Isabela, nanumpa ng katapatan sa Estados Unidos at naging maykayang magsasaka, at isinulong ang kapakanan ng mga beterano bilang pinuno ng Veteranos dela Revolucion. Madalas magbigay sa mga matatandang beterano mula sa kanyang sariling bulsa.

Ang paghuli kay Aguinaldo sa Palanan, Isabela, March 23, 1901. Mula sa Ayala Museum The Diorama Experience.

Ang paghuli kay Aguinaldo sa Palanan, Isabela, March 23, 1901. Mula sa Great Lives Series.

Si Aguinaldo matapos sumuko sa mga Amerikano sakay ng barko pabalik ng Maynila, 1901.

Si Heneral Aguinaldo kasama ang kanyang mga beterano.

Naoperahan para sa kanyang appendicitis noong 1919, patuloy na sumakit ang tiyan at nang muling operahan naiwan pala ang isang gasa na hanggang ngayon ay makikita sa botikin ng kanyang mansyon. Natalo sa halalan para sa Komonwelt kay Pangulong Manuel Quezon noong 1935 at sa kanyang pagiging anti-Amerikano, naniwalang kaibigan ang mga mananakop na mga Hapones.

Larawan ni Heneral Aguinaldo sa banig ng operasyon para sa apendicitis, 1919. Mula sa Dambanang Aguinaldo.

Si Heneral Aguinaldo sa harapan ng mga bote ng kanyang preserved appendix at ng naiwang gasa sa kanyang tiyan. Mula sa Looking Back ni Ambeth R. Ocampo.

Ang mga bote ng gasa at appendix na naroon pa rin sa botikin (maliit na botika) ng Dambanang Aguinaldo.

Si Aguinaldo bilang kandidato sa pagkapangulo, 1935. Mula sa Family Wing ng Dambanang Aguinaldo

Emilio Aguinaldo at Manuel Quezon.

Emilio Aguinaldo at isang sundalong Hapones. Mula sa Kasaysayan: The Story of the Filipino People.

Namatay siya noong 1964 sa edad na 95. Kontrobersyal na figura sa marami ngunit hindi maikakaila ang kanyang malaking ambag sa kasaysayan ng ating bansa—ang ating pambansang watawat, pambansang awit at ang pamumuno ng himagsikan sa batang edad na 28. Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiao Time.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 16 March 2013)

Middle-aged at matandang Don Emilio. Mula kay Isagani Medina.

Mas matandang Don Emilio, kuha ng Life magazine isang taon bago siya mamatay noong 1964.

Monumento ni Heneral Aguinaldo na nangangabayo sa Museo Aguinaldo (Suntay branch) sa Lungsod ng Baguio.

Monumento ni Heneral Aguinaldo na nangangabayo sa plaza sa harap ng Dambanang Aguinaldo. Kuha ni Xiao Chua.

Monumento ni Aguinaldo hawak ang nakumpiska niyang espada ni Heneral Aguirre na kanyang ka-edad. Kuha ni Xiao Chua sa Tejeros Convention Center.

Ang mga bumubuo ng Anakbayan, Inc. kasama ang apo sa tuhod ng Heneral na si Angelo Jarin Aguinaldo, sa opisina ng Dambanang Aguinaldo, 2011.

Leave a comment