IT'S XIAOTIME!

Naglilingkod sa Diyos at sa Bayan sa pagtuturo ng Kasaysayan

Tag: sinaunang bayan

XIAO TIME, 31 October 2013: ANG KAHULUGAN NG SALITANG “UNDAS”

Text of the broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Undas.  Mula sa Filway's Philippine Almanac (1995).

Undas. Mula sa Filway’s Philippine Almanac (1995).

31 October 2013, Thursday:  http://www.youtube.com/watch?v=3nTKRscMGhw

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!   Ipinagdiriwang sa daigdig ang Halloween tuwing October 31.  Ang salitang ito ay nagmula salitang “All Hallow’s Evening,” ang kahulugan ng “hallow” ay saint dahil gabing bisperas nga ito ng All Saints’ Day.

Hallow--hindi walang laman, hindi rin "shallow" (korne) kundi banal, ala "hallowed by thy name."  Therefore "all hallows" ay "all saints."

Hallow–hindi walang laman, hindi rin “shallow” (korne) kundi banal, ala “hallowed by thy name.” Therefore “all hallows” ay “all saints.”

Kasabay nito ang bisperas ng pista ng mga patay na ipinagdiriwang pa ng mga sinaunang Celtic bilang “Samhain” kung kalian pinaniniwalaan nilang bumabalik sa mga tahanan nila ang kaluluwa ng mga ninuno nila.  Ginugunita nila ito sa pamamagitan ng “trick or treat,” kumbaga, kung may kakatok sa iyo at hindi mo bigyan ng kahit ano ay maaari ka nilang lokohin ng mga pranks.  Upang kumatawan sa mga kaluluwa na maaari kang saktan kung maging maramot ka, nagsusuot ng kung anu-nong nakakatakot na costume ang mga bata.

Samhain

Samhain

Trick or Treat.  Mula sa cheboygan.com.

Trick or Treat. Mula sa cheboygan.com.

Si Gillianne Cowenn Manlutac Calma noong Undas 2010 sa Garden of the Ascension, Lungsod ng Tarlac.

Si Gillianne Cowenn Manlutac Calma noong Undas 2010 sa Garden of the Ascension, Lungsod ng Tarlac.

Gayundin, gumagawa ng mga inukitang kalabasa o pumpkin ang mga Kanluranin upang pantaboy sa mga masasamang demonyo na naglipana sa tuwing Holloween.  1866 unang nabanggit ang koneksyon ng Hollween at pumpkin sa Amerika.  Mapapansin din na sa kwentong bayan sa Kanluran, ang mga mangkukulam ay may nakaugalian na gawing mga pumpkin ang mga tao.

Pumpkin o jack-o-lantern.  Mula sa National Geographic.

Pumpkin o jack-o-lantern. Mula sa National Geographic.

Dahil sa komersyalisasyon at globalisasyon, umabot ang mga Kanluraning praktis na ito sa Pilipinas.  Ang pista ng patay sa Pilipinas ay tinatawag nating “Undas.”  Nang tanungin ko si Dr. Lars Raymund Ubaldo, na nag-aral ng mga praktis sa burol ng mga Ilokano, ang salitang “Undas” ay nagmula sa Espanyol na “honras funebres” o funeral honors na sa ibang lalawigang Tagalog ay naging “honras” at “undras,” at sa Ilocos ay “atang” na tinatawag ding “umras.”

Prop. Dr. Lars Raymund Ubaldo noong DLSU History Department Teacher Training Workshop noong October 19, 2013.  Kuha ng opisyal na potograpo ng De La Salle University Manila, Kuya Greg (Taga Litrato).

Prop. Dr. Lars Raymund Ubaldo noong DLSU History Department Teacher Training Workshop noong October 19, 2013. Kuha ng opisyal na potograpo ng De La Salle University Manila, Kuya Greg (Taga Litrato).

Dahil sa impluwensyang Katoliko ng mga Espanyol, naitali sa Todos Los Santos o All Saints Day ang paggalang natin sa patay na tila ang ating mga namatay na ninuno ay itinuturing na rin natin na mga santo na nasa langit kasama ng Panginoon.  Ang doktrina ng Santa Iglesia Catolica Romana ay nagsasabi na ang namatay na mahal sa buhay ay ipinapanalangin upang mahango sa purgatoryo, mapunta sa langit o magabayan ang kanilang mga kaluluwa sa kabilang buhay.

Recuerdos de Patay (souvenir of the dead) sa Pampanga noong panahong sinauna.  Pansinin kung papaano inaangat ang patay upang masilayan sa larawan.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay (souvenir of the dead) sa Pampanga noong panahong sinauna. Pansinin kung papaano inaangat ang patay upang masilayan sa larawan. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Prusisyon ng patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Prusisyon ng patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga.  Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Recuerdos de Patay sa Pampanga. Mula sa Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies.

Ngunit hindi ba kayo nagtataka, kapag undas ay nagdadasal tayo mismo sa kamag-anak natin at kinakausap natin sila?  Ito na ang pananatili ng sinaunang kulturang Pilipino na mas matanda pa sa Katolisismo sa Pilipinas.  Naniniwala tayo na tayong ay may mga kaluluwa ngunit kapag tayo ay namatay ay naglalakbay tayo sa mga ilog at dagat gawa nga na tayo ay isang maritime culture tulad ng makikita sa bangang Manunggul.  Ang mga namatay na kaluluwa ay itinuturing na anito na nagbabalik sa kalikasan, sa mga ilog, sa mga bundok, sa mga bato at sa mga punongkahoy.  Sila ay kinakatawan ng mga estatwa at inaalayan at dinadasalan natin ang mga ninuno natin na ito.  At pinaniniwalaan na nakikipag-usap pa ang mga anito sa atin noon sa pamamagitan ng mga babaylan at catalonan.

Paglilibing sa Cordillera.  Mula sa Filway's Philippine Almanac (1995).

Paglilibing sa Cordillera. Mula sa Filway’s Philippine Almanac (1995).

Isang namatay sa Cordillera.  Mula sa Kasaysayan:  The Story of the Filipino People.

Isang namatay sa Cordillera. Mula sa Kasaysayan: The Story of the Filipino People.

Bullol, representasyon ng anito sa Ifugao.  Kuha ni Neil Oshima.

Bullol, representasyon ng anito sa Ifugao. Kuha ni Neil Oshima.

Illustration of the worldview and belief in the afterlife of early Filipinos in Palawan.  Photo from the Dante Ambrosio-Xiao Chua Archives.

Illustration of the worldview and belief in the afterlife of early Filipinos in Palawan. Photo from the Dante Ambrosio-Xiao Chua Archives.

Adoring the Manunggul Jar at the National Museum and learning about the common culture and belief of all Austronesians, the ancestors of Filipinos.

Adoring the Manunggul Jar at the National Museum and learning about the common culture and belief of all Austronesians, the ancestors of Filipinos.

Muli, ngayon alam niyo na ang UNDAS ay nagmula sa Honras Funebres, hindi sa binaligtad na “SADNU?”  Dahil hindi naman sad ang pista ng patay sa Pilipinas, hindi ba HAPPYNU ito?  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiao Time.

(Andrew Bldg., DLSU Manila, 29 October 2013)

Undas sa mga "apartment."  Mula sa kjrosales.blogspot.com.

Undas sa mga “apartment.” Mula sa kjrosales.blogspot.com.

Undas.

Undas.

Ang angkan ng mga Briones ng Lungsod ng Tarlac noong Undas 2010 sa Garden of the Ascension.  Hindi Sad Nu?  Happy Nu!  Mula sa Koleksyon ng Sinupan ng Aklatang Xiao Chua.

Ang angkan ng mga Briones ng Lungsod ng Tarlac noong Undas 2010 sa Garden of the Ascension. Hindi Sad Nu? Happy Nu! Mula sa Koleksyon ng Sinupan ng Aklatang Xiao Chua.

XIAO TIME, 26 April 2013: ANG LABANAN SA MACTAN AT ANG PAGKAMATAY NI MAGELLAN

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Ang Labanan sa Mactan.  Obra Maestra ni Ronilo Abayan.

Ang Labanan sa Mactan. Obra Maestra ni Ronilo Abayan.

26 April 2013, Friday:  http://www.youtube.com/watch?v=0IGTSsHAgIk Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Nang makipagkasundo si Magellan kay Rajah Humabon, Haring Carlos, ng Cebu, bilang patunay sa kanyang sinseridad, sinabi niya na kakalabanin niya para kay Humabon ang kanilang mga karibal sa kabilang isla ng Mactan, na pinamumunuan noon ni Lapu-Lapu.  Sinasabing ang kanyang tunay na pangalan ay Kalipulako.

Kalipulako, Pinuno ng Mactan.

Kalipulako, Pinuno ng Mactan.

Fernando de Magallanes

Fernando de Magallanes

Akala ni Lolo Magellan, parang sa Europa, dahil si Humabon ang hari ng Cebu, siya rin ang Hari ng Mactan.  Big mistake!  Ayon sa ilang eksperto, dahil sa lokasyon ng Mactan na maaaring harangin pa ang mga barko patungong Cebu, masasabing mas makapangyarihan pa si Kalipulako na may kontrol ng pantalan ng Kabisayaan.

Isla ng Mactan.  Guhit ni Francisco D. Coching mula sa komiks niyang Lapulapu.

Isla ng Mactan. Guhit ni Francisco D. Coching mula sa komiks niyang Lapulapu.

492 years ago bukas, April 27, 1521, madaling araw.  Ayon sa kanilang chronicler na si Antonio Pigafetta, nagparating ng mensahe si Magellan kay Kalipulako na kung susundan at kikilalanin nila ang Hari ng Espanya at si Haring Humabon at magbibigay ng tributo sa kanila, magiging magkaibigan sila.  Kung hindi, malalasap ng Mactan kung paano sumugat ang kanilang mga espada.  Sagot ng mga taga Mactan, “Kung may mga espada kayo, may mga sibat kaming kawayan na pinatigas ng apoy!”

Antonio Pigafetta

Antonio Pigafetta

Nagkasundo sila na aatake pagliwanag ang mga Espanyol.  Nag-alok ng tulong sina Humabon ngunit binilinan sila ni Magellan na kahit anong mangyari, huwag silang sasaklolo at panoorin na lamang kung paano sila lumaban.  Naku, “watch and learn” ang peg.  Mula sa mga galyon nila, naglakad ang 49 na sundalong Espanyol sa katubigan dahil hindi makalapit ang barko sa dalampasigan dahil mabato.

Si Kalipulako habang inaabangan ang pagdating ng mga Espanyol.  Obra ni Albert Gamos para sa Aklat Adarna

Si Kalipulako habang inaabangan ang pagdating ng mga Espanyol. Obra ni Albert Gamos para sa Aklat Adarna

Tatlong hanay ng mga taga-Mactan, sa tantya ni Pigafetta ang bilang ay isang libo limandaan, ang pumalibot sa kanila sa tatlong hanay na tila isang tatsulok.  Nagsisigawan habang lumulusob.  Hindi nakayanan ng mga Espanyol ang dami ng pana, sibat, putik at bato na dumapo sa kanila.  Nang tamaan si Magellan ng panang may lason sa kanang binti, sinabi niya sa mga kasama na bumalik na sa mga barko.

Isang modernong paglalarawan kay Kalipulako.

Isang modernong paglalarawan kay Kalipulako.

Monumento para kay Kalipulako.

Monumento para kay Kalipulako.

Kapanahong paglalarawan ng mga Europeo ukol sa isla ng Mactan at sa Labanan na nangyari dito.  Sa ibaba ng larawan ang ilang mga taga-Mactan na naging magiliw at nag-alok pa ng mga kalakal sa mga Espanyol.

Kapanahong paglalarawan ng mga Europeo ukol sa isla ng Mactan at sa Labanan na nangyari dito. Sa ibaba ng larawan ang ilang mga taga-Mactan sa pamamagitan ni Datu Zula na naging magiliw at nag-alok pa ng mga kalakal sa mga Espanyol.

Kalipulako ni Francisco D. Coching.

Kalipulako ni Francisco D. Coching.

Lapulapu ni Francisco D. Coching

Lapulapu ni Francisco D. Coching

Obra ni Albert Gamos para sa Aklat Adarna

Obra ni Albert Gamos para sa Aklat Adarna

Lapulapu ni Francisco D. Coching

Lapulapu ni Francisco D. Coching

Anim o walo sa kanila, kasama si Pigafetta, ang nanatiling lumaban kasama niya.  Sa higit isang oras na laban, sinibat si Magellan sa mukha ngunit nakalaban at gumanti ng saksak ng espada, nasugatan pa sa braso at nakampilan sa kaliwang binti.  Sa kanyang pagbagsak, pinagtulungan na ng mga taga Mactan.

One on one ni Magellan at Kalipulako, malamang sa malamang ayon kay Sir Ambeth Ocampo hindi ito nangyari.

One on one ni Magellan at Kalipulako, malamang sa malamang ayon kay Sir Ambeth Ocampo hindi ito nangyari.

Isang lumang engraving "Death of Magellan."  Pinagmukhang maiitim na tao ang mga Pinoy.

Isang lumang engraving “Death of Magellan.” Pinagmukhang maiitim na tao ang mga Pinoy.

Kamatayan ulit ni Magellan, dito pinagmukhang mga barbaro ang mga Pinoy.

Kamatayan ulit ni Magellan, dito pinagmukhang mga barbaro ang mga Pinoy.

Pag-urong ng mga Espanyol.

Pag-urong ng mga Espanyol.

Ayon kay Pigafetta na umurong na nang makita ang pagkamatay ni Magellan, “They killed our mirror, our light, our comfort, and our true guide.”  Ang mga natirang opisyal na Espanyol, sa pamamagitan ng interpreter ni Magellan na si Enrique, ay inanyayahan sa isang piging ni Haring Humabon.  Habang kumakain sa piling ng mga magagandang Cebuana, nilason sila ng mga taga Cebu dahil nanggahasa ang mga Espanyol ng mga babaeng taga-Cebu.  Kumampi na si Enrique sa bayan.

Pagpatay nina Humabon sa mga opisyal na Espanyol, ang pagkampi ng interpreter na si Enrique sa mga taga Cebu at ang pagtatanggal ng krus.

Pagpatay nina Humabon sa mga opisyal na Espanyol, ang pagkampi ng interpreter na si Enrique sa mga taga Cebu at ang pagtatanggal ng krus.

Victoria, ang tanging barko sa ekspedisyon ni Magellan na nakabalik ng Espanya.  Ang unang barko na umikot sa buong daigdig.

Victoria, ang tanging barko sa ekspedisyon ni Magellan na nakabalik ng Espanya. Ang unang barko na umikot sa buong daigdig.

Kahiya-hiyang umalis ang mga natitirang Espanyol at ang kanilang mga barko sa kapuluan at hindi masasakop ito hanggang sa kanilang pagbabalik matapos ang 44 na taon.  Si Kalipulako ngayon ang kinikilalang unang napangalanang bayaning Pilipino.  Pinatunayan natin sa dalampasigan ng Mactan na sa manlulupig, hindi tayo pasisiil.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan and that was Xiao Time.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 20 April 2013)

WALA NA TAYONG SENSE OF HUMOR nang tanggalin ang diaper ad na ito.  Sayang ang ganda pa naman ng idea.  Meme mula sa fb ni https://twitter.com/mskatrinarose.

WALA NA TAYONG SENSE OF HUMOR nang tanggalin ang diaper ad na ito. Sayang ang ganda pa naman ng idea. Meme mula sa fb ni https://twitter.com/mskatrinarose.

HAVE WE LOST OUR SENSE OF HUMOR??? IBALIK ANG LAPULAPU DIAPER AD!

 

Ang talastasan ukol sa pangalan ni Lapu-Lapu, pagiging Muslim o hindi niya at mga kaugnay na isyu sa Peysbuk ni jesusa Bernardo, http://www.facebook.com/JesusaBernardo/posts/563007967055963:

 

  • You, Mayo BaluyutKenneth Pangilinan and 2 others like this.
  • Jesusa Bernardo-Scandal prop. Michael Charleston Briones Chua, sabi pala ni Copper Sturgeon (sa taga.ilog ko) ay: “Hindi Kaipulako ang tunay na pangalan ni Silapu-lapu, itoy isang tula na ginawa ng isang Tsinoy sa Maynila nuong 18th century. Kung mabasa mo ang tula, hindi naman tulad ni silapu-lapu ito.”
  • Michael Charleston Briones Chua Kaya “sinasabing” yung una ko. Di pa definitive ang debate na yan, kasi may nagsasabi Muslim daw si Lapulapu, hindi kako posible ito dahil nagsasandugo ang mga taga Cebu at Mactan.
    May 7 at 8:45am · Edited · Like · 1
  • Jesusa Bernardo-Scandal ah, bale hindi pa rin sigurado, prop Chua ? pero malakas din ang posibilidad?
  • Michael Charleston Briones Chua saan mo nabasa ang ginawa ng sangley Que Dios Le Perdone (That God May Forgive Him)?
  • Jesusa Bernardo-Scandal bale ang sinasabi ng artikulo, prop Chua , ay kamaliaang pamumulitiko lamang ang claim ni gordon na muslim si lapulapu, at bale ang kalipulako ay mali rin dahil attempt na gawing tunog muslim ang pangalan ng datu. eh ano ang mas tingin mong tama?
  • Juan Carlos Ayeng sorry Jesusa, kalikulapu is just so convenient for a group of people 
    muslim daw, – sipa yan sa aming resistance ng kabisayaan sa islam—animists kami, hindu, shri vijaya, never islam. until now, centuries of animosity, pirate raiding, and presence of language stereotypes that survive till now.
    >>Luzon and Mindanao were muslim, but never the Vijayas
  • Jesusa Bernardo-Scandal Copper Sturgeon , may tanong si prop Michael Charleston Briones Chua sa iyo ukol sa Que Dios Le Perdone (That God May Forgive Him)
  • Jesusa Bernardo-Scandal kahit maliit na bahagi ba ng visayas ay hindi naabot ng islam noon,Juan Carlos Ayeng ? hindi ako muslim, peminista pa ako, pero dapat lagi tayong accurate hanggang kaya. ang alam ko ay maraming deals ang mga sultan sa mga kastila na may kinalaman sa lupa. kaya pati palawan o bahagi nito ay nasa ilalim ng mga kristiano noon.
  • Jesusa Bernardo-Scandal pero kung tama lahat ng nakasaad sa link ni prop. Xiao Chua , , wala pa ngang islam sa bahaging iyon ng pinas, Juan Carlos Ayeng
  • Juan Carlos Ayeng ayaw maniwala ni Doc Zeus kasi ng aming history[maragtas], pero kung ihahambing mo, kung saan ang “bornean datus” nakasaad na namugad, malayo sa pagiging muslim ang mga lugar—at kahit kristyanismo, panlabas na damit lamang–at malalim ang pagkalapit sa animism ng Hapon at India
  • Jesusa Bernardo-Scandal baka humihingi lang ng mas malakas o malalim na ebidensya. nagsaliksik ng matagal si dok zeus at iyon ang alam niya. wala naman siyang vested interest yata para ipagpilitan ang hindi dapat, kung ganoon nga. pero SOP na yata yang kaalaman sa animism ng india (at hapon ba?) dahil nga naging hindu rin tayo o sa bisaya lang ba?
  • Juan Carlos Ayeng Jesusa, “oral tradition” ay walang makukunan ng “ebidensiya”, tulad ng mga oral traditions na pinapasa sa Banahaw. natural, hindi yan mamemeasure–sinabi ko na yan sa kanya
    natutuwa ako sa sineng Princess Mononoke at Spriited Away—ang caretaker ng Kanlaon volcano ay isang creature na puti at itim, cut straight in the middle, kabila puti, kabila itim. panoorin mo ang pati mga espiritu sa Mononoke, pati “nanay” nilang mga kahoy, nakakatuwa ang similarities—tulad ng mga “tamawo” [on other dimensions that coexist with us], na pagnapadpad ka sa kanilang lugar, huwag na huwag kang kumain ng pagkain nila at hindi ka makaka-alis, at huwag na huwag mong kalimutan ang iyong pangalan.
    >>> ang pagsambit ng salita, ng iyong pangalan ay malalim ang kahulugan, mula pa kina nardong putik. hindi mo ito malalagyan ng measurement kung totoo o hindi. malayong malayo ito sa islam at kristyanismo…
  • LaoVendil JoMa baka po Hawaiian descent?
  • Juan Carlos Ayeng Princess Mononoke at Spirited Away— by Hayao Miyazaki. reeks of the kind of animism that is in the visayans…even the Gods who “can opt to change” from good to bad, anytime they want to. morality is depths away from western logic or dielectics
  • Michael Charleston Briones Chua Kung nagsasandugo ang mga taga Visayas, hindi sila maaaring Muslim dahil bawal sugatan ang sariling katawan sa kanioang doktrina. At kumakain sila ng baboy damo, nakipagtrade ng baboy damo sa mga Espanyol si Humabon.
  • Michael Charleston Briones Chua Kung naabot ng Islam ang isang maliit na bahagi ng Visayas, maaari pero wala akong masasabi dyan dahil hindi yan ang expertise ko, tanungin kaya natin si Zeus Salazar.
  • Juan Carlos Ayeng btw, nasunog pala nung december ang bahay ni Suprema. priceless cultural artifacts that predates christian beliefs gone. tsk tsk tsk. but thats life, bangon ulit
  • Michael Charleston Briones Chua Oo nga, nabalitaan ko pero hanep din ang bayanihan nila na itayo muli ang bahay ibon. Mula sa kwento ni Alvin Campomanes re:Suprema
    May 7 at 9:48am · Edited · Like · 1
  • Juan Carlos Ayeng Mike, nagtetrade tayo sa lahat. muslim man, at kung ano pang pangalan nila—– mas tuso lamang ang mga Kastila, kasi nakita nilang sinasamba naming bisaya ang bata, deify children—kaya substitution/subversion ginawa nila on their left hand, at nakaw…See More
  • Michael Charleston Briones Chua Wala naman ata tayong contention s nagtatrade sila sa lahat.
  • Juan Carlos Ayeng sa ganitong pagiisip, nabuhay ang kilusan na ibalik sa dating pangalan at anyo ang mga pinalitan lamang ng mga Kastila—tulad ng Dakilang Ina – Mama Mary; Diyos Apo, lahat na….pati ang sugo dito sa lupa, na naninirahan sa europa, ang santo papa—binabawi ng mga traditional leaders ng banwa—kaya ang mga titulo ng mga ito ay hindi hari, kundi papa, pagputol sa kontrol ng papa ng vatican
  • Juan Carlos Ayeng natuwa ako mike sa napakasimple mong explanation ng baboy ramo, pero huling huli, kung sino man ang namimilit ng pagkamuslim ng mga Bisaya, hehehe. panalo!
  • Juan Carlos Ayeng briones chua? aklan? bohol? -ako bohol+iloilo, raised in bacolod – highschool in iloilo
  • Michael Charleston Briones Chua Tarlac City po, I am also known as Xiao Chua. Nice to meet you po.
    May 7 at 9:53am · Edited · Like · 1
  • Jesusa Bernardo-Scandal si gordong amboy, epal, at amboy pa rin, nanampal ng GRO noong panahon ni marcos, ang namimilit na muslim ang mga bisayas:) pero kahit maliit na bahagi ba ng bisaya ay hindi naabot ng islam? sabi nga ni prop xiao, itanong kay dok Zeus Salazar
  • Juan Carlos Ayeng good to know you Mike
  • Jesusa Bernardo-Scandal tungkol sa oral tradition, Juan Carlos Ayeng , naniniwala ako ng husto diyan. at pati si dok zeus sa pagkakaalam ko at advocate pa nga sila ( BAKAS) ng paggamit ng hindi tradisyunal na pagsusulat ng kasaysayan. kaya maari lang din na naconsider din niya yan sa isyu kung napasok (bago dumating ba ang kastila?) ang bisayas ng islam.
  • Juan Carlos Ayeng Tolerant ang mga bisayans Jesusa, may mga Hapon nga doon, at ang pinagmamalaki nilang Katana, laminated blades [tempered with dual layers], ay nakapasok na sa pagpanday ng sarili nating talibong, ginunting, kampilan. 
    hindi kaila ang pagdadala ng iba’t ibang relihiyon at paniniwala sa mga kabisayaan…. hanggang ngayon, andaming Mormon, Iglesia ni Kristo, Adventist, lahta na–pero buhay pa rin sa kaloob looban ng mga ito ang mas amalalaim na animism ng mga isla. damit lamang iyan, at akong araw araw na nagrorosaryo, tumatapon pa rin ng bagong bukas na alak, ng isang tansang puno nito, at ibinibigay [ang share] ng mga tag-lugar [the other ones]
  • Juan Carlos Ayeng ang islam na damit ay hindi masyadong tolerant, at hindi inaacommodate ang lokal na paniniwala, kaya hindi attractie hanggang ngayon sa mga bisaya. punta lang sila, no problem, pero hindi lalaganap ang relihiyon nila, at kung may ilan sa kanilang gusto…See More
  • Jesusa Bernardo-Scandal salamat sa pagbabahagi, juan. marami rin akong insights na napulot. siguradong may tama ka rin naman. kung ipapahintulot, at wala akong ibang ibig sabihin, makikita rin ang tapang kumbaga ng mga bisaya sa mga boy na nagiging violent sa mga amo nila sa luzon (madalas siguro) pag tingin nila ay inaapi sila… gayun pa man, pagaaralan ang kabuuan.
  • Copper Sturgeon Chinese mestiso wrote the poem during the18th century, and what is interesting is that he is requesting forgiveness from God for killing Magellan, whose only guilt according to him was to give the word of God.

    What is interesting, Hispanist view is still of Magellan’s heroic misadventure, even though history never considered him that way today.

    I was sent a copy of the poem by Hispanist cousin “Guillermo Gomez-Rivera”, maintaining that Lapulapu was really a Caliph as later “historian” claimed, that is if the poem is based on fact, but it is not at all.

    Because if you read Pigafetta’s accounts, comparing to other’s account during that period, there is no such person, then consider the fact that Caliphates never existed in Southeast Asia, we have instead a Sultanate. Very different.

    From what I gather, Silapulapu is the name, and he was not Muslim, otherwise he would be described as “Moro”, which was not mentioned at all. For the Iberians this determination is important, as Magellan intercepted a Moro ship on the way to Malacca from Manila.
  • Michael Charleston Briones Chua Good point! In a way my use of Kalipulako (Not Caliph Pulaco) gives it a more Pinoy perspective.
  • Zeus Salazar Tama si cooper Sturgeon. Walang primaryang dokumento hinggil sa pangalang ipananganalandakan mo, Xiao. Mag-ingat-ingat naman tayo kung gusto nating matawag na tunay na hustoryadorl Nag-aasta kang Alviun C.
  • Zeus Salazar Xiao: ang perspektibang Pinoy ay nasasalalay sa katotohanang pangkasaysyan na bunga ng masinsinang pananaliksik ayon sa metodolohiyang pangkasaysyan. Tinuro o dapat itinuro sa iyo ito ng iyong propesor sa Kasaysayan. Hindi ka journalist, Xiao. Hindi mo kailangan yan. May M.A. ka sa Kasaysayan.

XIAO TIME, 1 April 2013: PINAKAMALAKING EXHIBIT UKOL SA KASAYSAYAN NG PILIPINAS SA EUROPA

Broadcast of the news segment Xiao Time, the three-minute history documentaries at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Opisyal na poster mula sa  Museong Quai Branly.

Opisyal na poster mula sa Museong Quai Branly.

1 April 2013, Monday:  http://www.youtube.com/watch?v=hhv5RZTyfcQ

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Sa ating Araw ng Kagitingan sa Pilipinas, April 9, 2013, isang mahalagang pangyayari ang magaganap sa Pransiya!  Magbubukas ang pinakamalaking eksibit ukol sa Pilipinas sa Europa sa prestihiyosong Musée du Quai Branly sa Paris na pinamagatang Philippines:  Archipel des échanges o Pilipinas: Kapuluan ng Palitan.

Ang karatula sa Quai Branly na nagbabandera ng ating kasaysayan.  Mula sa fb ng Pambansang Museo ng Pilipinas.

Ang karatula sa Quai Branly na nagbabandera ng ating kasaysayan. Mula sa fb ng Pambansang Museo ng Pilipinas.

Magtatagal ang eksibit hanggang sa July 14, 2013 na Pambansang Araw din ng Pransiya na gumugunita sa pagbagsak ng notoryus na Bastille noong 1789 na nagpasimula sa Himagsikang Pranses.  Ang eksibit ay bunga rin ng magandang palitan na naganap sa pagitan nina Pangulong Noynoy Aquino at ng bumisitang Primer Ministro ng Pransya Jean-Marc Ayrault noong nakaraang Oktubre.

Oktubre 2012:  Nakamasid si Pangulong Noynoy Aquino habang pumiprima si Primer Ministro ng Pransya Jean-Marc Ayrault sa guestbook ng Palasyo.  Sa likuran nila ang "Pacto de Sangre" ni Juan Luna, na tumira rin sa Paris noong nabubuhay pa.

Oktubre 2012: Nakamasid si Pangulong Noynoy Aquino habang pumiprima si Primer Ministro ng Pransya Jean-Marc Ayrault sa guestbook ng Palasyo. Sa likuran nila ang “Pacto de Sangre” ni Juan Luna, na tumira rin sa Paris noong nabubuhay pa.

Si Pangulong Noynoy Aquino at ang bumisitang Primer Ministro ng Pransya Jean-Marc Ayrault, Oktubre 2012.

Si Pangulong Noynoy Aquino at ang bumisitang Primer Ministro ng Pransya Jean-Marc Ayrault, Oktubre 2012.

Ang bumuo ng eksibit ay sina Corazon Alvina, antropologo at dating direktor ng Pambansang Museo ng Pilipinas at si Constance de Monbrison na tagapangasiwa ng koleksyon na mula sa kapuluang Timog Silangang Asya sa Museong Quai Branly at nagpahiram ng mga ieeksibit ang Pambansang Museo ng Pilipinas, ang Bangko Sentral ng Pilipinas, ang Ayala Museum at ilang mga pribadong mga kolektor.

Corazon Alvina

Corazon Alvina

Constance de Monbrison

Constance de Monbrison

Hinati ang eksibit sa dalawang bahagi.  Ang mga kayamanang kultural bago dumating ang mga Espanyol mula sa kabundukan o ilaya na nagpapakita ng pakikipagpalitan natin sa mga espiritu.  Itatampok ang mga representasyon natin sa mga kaluluwa, mga anito at mga bullol sa eksibit na ito.

Sculpture masculine assise tenant une coupe Boîte rituelle

Lingling-o sa mga kabundukan ng Hilagang Pilipinas.  Pinaniniwalaang sumasagisag sa isang usa o sa matris ng isang babae.

Lingling-o sa mga kabundukan ng Hilagang Pilipinas. Pinaniniwalaang sumasagisag sa isang usa o sa matris ng isang babae.

Itatampok din ang mga kayamanang kultural mula sa dalampasigan o ilawud na magpapakita ng iba’t ibang kayamanang kultural na bunga ng mayamang pakikipagpalitan ng kalakal ng mga Pilipino sa mga kapitbahay nito sa Asya—Ang impluwensyang Indian, Indones, Tsino, Arabo lalo na ang Islam ay maitatanghal.

Bullol sa Hilagang Pilipinas at tela na may Islamikong disenyo.

Bullol sa Hilagang Pilipinas at tela na may Islamikong disenyo.

235 bis bis bis copy

Itatampok din sa eksibit ang mayaman nating kultura sa paggawa ng bulawan o gintong mga alahas at ang ating kultura ng paglilibing sa mga banga at mga kabaong hugis Bangka at makikitang nagpalitan din ang mga taga ilaya at ilawud at ang sining natin ay maikokonekta sa iisang ninuno nating mga Austronesians.

"Barter

"Pair

Set of graduated armbands with pattern of raised dots (Bangko Sentral ng Pilipinas Collection)

Set of graduated armbands with pattern of raised dots (Bangko Sentral ng Pilipinas Collection)

"Sash

"Pair

"Clay

278 (2) copy

284 (2) copy

284 copy


323 (2) copy

323 copy

26 mga kabaong hugis Bangka at makikitang nagpalitan din 40 kailangan kong sabihing, hindi ito joke

Ang Museo Quai Branly na nakapaligid sa isang hardin at binuksan noong 2006 ay nagtataglay ng 400,000 na mga museum objects at binibisita ng halos isa’t kalahating milyong tao taon-taon.

03 sa Europa sa prestihiyosong Musée du Quai Branly sa Paris na pinamagatang

02 Magbubukas ang pinakamalaking eksibit ukol sa Pilipinas

28 Ang Museo Quai Branly na nakapaligid sa isang hardin

32 at buwan, bisitahin natin ang Museo Quai Branly

IMG_1792

Théâtre Claude Lévi-Strauss

Théâtre Claude Lévi-Strauss

Kaya kung mapadpad kayo sa Paris sa mga susunod na mga araw at buwan, bisitahin natin ang Museo Quai Branly upang makita ang sarili nating kultura na tinitingala ng ibang bansa.  At tayong mga hindi pinalad makapunta doon, nariyan ang National Museum at iba pang museo na naghihintay lang sa ating pansin.

Pambansang Museo ng Pilipinas.  Mula sa Solheim Foundation.

Pambansang Museo ng Pilipinas. Mula sa Solheim Foundation.

Nakikilala na ng mga eksperto sa ibang bansa ang isang katotohanang marami sa ating mga kababayan ang hindi pa nila napapagtanto:  Tayo ay Pilipino, mahusay, magaling.  At dahil April Fool’s Day ngayon, kailangan kong sabihing, hindi ito joke.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, UP Diliman, 23 March 2013)

Baluti ng mandirigma

Baluti ng mandirigma

Armure

Royal golden kandit

Royal golden kandit

XIAOTIME, 20 February 2013: KABIHASNANG PANDAGAT NG PILIPINAS

Broadcast of Xiaotime news segment earlier, 20 February 2013, at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Xiao Chua, sa harap ng Butuan 1, ang pinakamatandang bangka na natagpuan sa Pilipinas, nang idisplay ito sa Pambansang Sinupan ng Sining.  Kuha ni Camille Conde.

Xiao Chua, sa harap ng Butuan 1, ang pinakamatandang bangka na natagpuan sa Pilipinas, nang idisplay ito sa Pambansang Sinupan ng Sining.

20 February 2013, Wednesday:  http://www.youtube.com/watch?v=QXDTN8Ht1pQ

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Nauna na nating natalakay na tayong mga Pilipino ay hindi nanggaling sa mga Aeta, Indones at Malay tulad ng natutunan  natin noon sa eskwelahan, kundi sa mga Austronesians.  Isang ebidensya na tayo ay mga Austronesians ay ang ating maritime cultureMaritime culture??? Huh??? What’s that Pokémon.  Ito ang ating kulturang pandagat ng paggawa ng mga Bangka at paglalayag.

Balanghay

Balanghay

Sa ngayon, kung nais niyong makipagkalakalan, manligaw, at kumuha ng impormasyon, ang daluyan o network ninyo para dito ay ang cyberspace—sa twitter, facebook o ebay.  Noong panahon ng ating mga ninuno, ang network ng pakikipagkalakalan, diplomasiya at pakikipag-ugnayan ay ang katubigan—ang mga ilog at ang mga dagat.  Kaya naman hindi totoo ang una nang sinabi sa atin na kaya tayo nagkawatak-watak bilang isang mamamayan at bilang isang bansa ay dahil tayo ay isang archipelago.  Mali po.  Mas madaling maglakbay sa tubig kaysa sa isang malaking masa ng lupa na nahahati sa mga bundok.  Noong panahon na iyon, ang katubigan ang nagtakda na kahit hiwa-hiwalay ang pulitika ng mga bayan-bayan, may makikitang patterns sa ating kultura at wika na magkakapareho.  Ayon kay Peter Bellwood, sa Pilipinas nagsimulang maging sopistikado ang kultura sa paglalayag nang maimbento ng ating mga ninuno ang outrigger canoe o bangkang may katig.  Mas naging stable ang mga bangka natin kaya ang lahing Austronesyano ay kumalat sa buong Timog Silangang Asya, mga isla sa Pasipiko, New Zealand, Hawaii hanggang singlayo ng Madagascar sa Africa at Easter Island sa Timog America.

Ang katig na inobasyon sa bangka ng mga Pilipino, para mas balanse ang bangka.

Ang katig na inobasyon sa bangka ng mga Pilipino, para mas balanse ang bangka.

Ang katig na inobasyon sa bangka ng mga Pilipino, para mas balanse ang bangka.

Ang katig na inobasyon sa bangka ng mga Pilipino, para mas balanse ang bangka.

Ang Mundong Austronesyano.  Mula kay Peter Bellwood.

Ang Mundong Austronesyano. Mula kay Peter Bellwood.

Ang ebidensya ng ating lumang kultura sa paglalayag ay ilang lumang piraso ng kahoy na nahukay ng Ministry of Public Works and Highways na noong una ay napagkmaliang mga kabaong ngunit nang suriin ng National Museum, mga balanghay pala ito na nagmula pa noong 320 A.D.  Nakalagak ito sa Museo sa Libertad, Butuan.  Lahat-lahat, sampung Bangka ang nahukay sa Butuan.  Ang mga iba pang bangkang natagpuan ay noon pang 1250, kahit 990 A.D.  Pinagbuklod lamang ang mga bangkang ito, hindi ng mga pako, kundi ng mga “woden pegs.”

Wooden pegs ng balanghay ng Butuan.  Mula sa Kasaysayan:  The Story of the Filipino People.

Wooden pegs ng balanghay ng Butuan. Mula sa Kasaysayan: The Story of the Filipino People.

Scale model ng balanghay ng Butuan sa Pambansang Sinupan ng Sining.  Kuha ni Xiao Chua.

Scale model ng balanghay ng Butuan sa Pambansang Sinupan ng Sining. Kuha ni Xiao Chua.

Arkeolohikal na patunay ang mga ito ng isang sopistikadong teknolohiya at kultura ng paglalayag sa kapuluang ito.  Inulit ng Mt. Everest Team ang paggawa ng bangkang ito at naglakbay pa sa Timog Silangang Asya.

Ang Mt. Everest Team ay sa kanilang "Voyage of the Balangay."

Ang Mt. Everest Team ay sa kanilang “Voyage of the Balangay.”

Paraw

Paraw

Karakoa

Karakoa

Matitibay, matutulin at hinahangaan ang mga bangkang nagmula sa Pilipinas—mga balanghay, mga paraw at mga karakoa, o ang malalaki nating mga war ship.  Kakaibat nito, ayon sa namayapang si Dr. Dante Ambrosio, ang pagbasa ng mga bituwin ay hindi lamang natin nakuha sa Kanluran.  May sarili na tayong etnoastronomiya.

Si Xiao Chua at ang isa sa kanyang mga mentor, ang yumaong Dr. Dante Ambrosio, 2005.

Si Xiao Chua at ang isa sa kanyang mga mentor, ang yumaong Dr. Dante Ambrosio, 2005.

Ayon nga kay Sir Dante, “Kapag tumingala sa langit ang mga sinaunang Pilipino, hindi lamang basta langit ang kanilang nakikita.  Nakikita nila ang sarili nilang kabihasnan dito…”  Sa “Orion’s Belt” ang tawag nila ay “Balatik,” ang sinaunang patibong sa baboy damo, at ang “Big Dipper” naman ay ang “Bubu,” ang sinaunang fish trap.  Wow, may constellations!

Balatik.  Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

Balatik. Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

Balatik, panghuli ng hayup.  Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

Balatik, panghuli ng hayup. Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

"Orion's Belt" o Balatik bilang bituwin.  Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

“Orion’s Belt” o Balatik bilang bituwin. Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

Bubu, panghuli ng isda.  Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

Bubu, panghuli ng isda. Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

"Big dipper" o Bubu bilang bituwin.  Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

“Big dipper” o Bubu bilang bituwin. Mula kay Dr. Dante Ambrosio.

Kaya naman masasabi natin na ang ating mga kaharian natin na malapit sa dalampasigan—Vigan, Lingayen, Maynila, Sugbu, Butuan, Sulu ay naging bahagi pa ng Southeast Asian Trade route to China dahil sa paggalang nila sa kulturang ito.

Ang mga kaharian sa Pilipinas na malapit sa mga ilog at dagat bilang bahagi ng Southeast Asian Trade Route to China.  Mula kay Dr. Zeus A. Salazar.

Ang mga kaharian sa Pilipinas na malapit sa mga ilog at dagat bilang bahagi ng Southeast Asian Trade Route to China. Mula kay Dr. Zeus A. Salazar.

Pakikipagkalakalan ng mga Tsino sa sinaunang bayan.  Diorama sa Bahay Tsinoy sa Intramuros, Maynila.

Pakikipagkalakalan ng mga Tsino sa sinaunang bayan. Diorama sa Bahay Tsinoy sa Intramuros, Maynila.

Hindi lamang ito patunay na hindi tayo mga bobo tulad ng sinabi sa atin ng tradisyunal na mga historia, may ambag pa tayo sa kasaysayang pandaigdig.  Ayon kay Dick Teresi sa kanyang aklat na Lost Discoveries:  The Ancient Roots of Modern Science—From The Babylonians To The Maya naging mahalaga sa paglalayag ng mga Europeo noong Age of Discovery ang sinaunang kaalaman sa paggawa ng bangka at paglalayag ng mga Indian, Javanese, Arabe, at mga Filipino.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(North Conserve, DLSU Manila, 15 February 2013)

Artikulo mula sa Business Week na nagbabalita ukol sa aklat na nagbabanggit kung papaanong ang sinaunang kasanayan ng mga Pilipino sa paglalayag ay nakapag-ambag sa Age of Discovery ng Europa.  Mula kay Dr. Jaime B. Veneracion.

Artikulo mula sa Business Week na nagbabalita ukol sa aklat na nagbabanggit kung papaanong ang sinaunang kasanayan ng mga Pilipino sa paglalayag ay nakapag-ambag sa Age of Discovery ng Europa. Mula kay Dr. Jaime B. Veneracion.

Artikulo mula sa Business Week na nagbabalita ukol  sa aklat na nagbabanggit kung papaanong ang sinaunang kasanayan ng mga Pilipino sa paglalayag ay nakapag-ambag sa Age of Discovery ng Europa.  Mula kay Dr. Jaime B. Veneracion.

Artikulo mula sa Business Week na nagbabalita ukol sa aklat na nagbabanggit kung papaanong ang sinaunang kasanayan ng mga Pilipino sa paglalayag ay nakapag-ambag sa Age of Discovery ng Europa. Mula kay Dr. Jaime B. Veneracion.

XIAOTIME, 1 November 2012: ANG BANGANG MANUNGGUL

Broadcast of Xiaotime news segment yesterday, 1 November 2012, at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Ang disenyo ng Bangang Manunggul. Kuha ni Xiao Chua.

1 November 2012, Thursday:  http://www.youtube.com/watch?v=KkzWed7pTpE&feature=plcp

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Ipinagdiriwang natin ngayon ang pista ng mga patay na isinakristiyano at ginawang Todos Los Santos, All Saints Day.  Kumbaga, ang ating mga namatay na ninuno ay itinuturing na rin natin na mga santo na nasa langit kasama ng Panginoon.  Ngunit ano naman ang paniniwala ng ating mga ninuno ukol sa kabilang buhay?  Noong 1964, natagpuan sa Kuweba ng Manunggul, Tabon Cave Complex, Lipuun Point, Quezon, Palawan ang isang libingang banga ng mga sinaunang Pilipino na nabuhay noong tinatayang 710 B.C.  Katibayan ito ng ating paglilibing sa sekundaryang mga burial jar, o yung buto-buto na lamang ang nakalagay na katulad ng mga natagpuan noong 1991 sa kweba ng Maitum sa pagitan ng Timog Cotabato at Saranggani na ang itsura ng bawat isang mukha ay katangi-tangi at hindi magkakahalintulad.

Si Xiao sa harap ng isa sa mga banga na natagpuan sa Kweba ng Ayub na kamukha ni Dennis Rodman.

Ang Manunggul Jar ang tila pinakamatandang likhang sining sa Pilipinas!  Ayon kay Robert Fox ang banga sa kanyang disenyo ay “unrivalled in Southeast Asia; the work of an artist and master potter.”  Sinasalamin ng disenyo ang sinasabi sa ating mga oral traditions.  Dahil sa tayo ay isang martime culture, nakikita natin ang ating mga kaluluwa kapag namatay na sumasakay sa isang bangka at dumadaan sa dagat na may kasamang abay.  Ang fetal position ang makikita sa kaluluwa sapagkat sa ganito inaayos ang kanilang mga patay.  Kaya ang ibang representasyon din ng mga ninuno natin na namatay, o mga anito, ay nasa ganitong ayos, lalo na ang Bullol sa Ifugao.

Bullol sa Ifugao, pansinin ang pose niya sa pose ng kaluluwa sa bangang Manunggul… Amazing! Sa kagandahang loob ng Pambansang Museo ng Pilipinas.

Ang mga anito ay nagbabalik sa kalikasan, sa mga bundok, mga bato, mga puno, sa lupa, upang bantayan ang kanilang mga naiwan.  Tinatawag din silang mga nuno o ninuno.  Maging ang mga bangka na gawa sa kahoy ay may kaluluwa rin at ang ebidensya nito ay matatagpuan sa disenyo ng Bangang Manunggul.  Kaya naman malaki ang paggalang ng mga sinaunang Pilipino sa kalikasan bilang tahanan ng ating mga ninuno, nagtatabi-tabi po, hindi basta-basta pinuputol ang mga puno, at hindi winawasak ang kapaligiran.  Marami ang yumakap sa katolisismo hindi dahil madali silang nauto kundi dahil may mga elemento ang bagong paniniwala na nasa dati nang paniniwala, tulad ang mga santo, pinapahiran din ng panyo at dinadasalan tulad ng mga anito.  Hindi po ibig sabihin na kapag sinabing bumalik tayo sa diwa ng kultura ng ating mga ninuno ay maniwala tayo ulit sa anito o maglibing ulit tayo sa banga, ngunit gawin nating huwaran ang values ng sinaunang paniniwala sa kabilang buhay.  Na ang lahi natin ay nagpapahalaga sa kalinisan ng puri at sa pagiging makakalikasan.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Andrew Hall, DLSU Manila, 25 October 2012)

Basahin ang papel ni Xiao ukol sa mga pamanang arkeyolohikal sa Pilipinas

Chua – Banga Bangka Bangkay (Sinaunang Pilipino)

Supplement:  Mga papel ni Dr. Bernadette Abrera ukol sa konsepto ng Kaluluwa at kaugnayan nito sa bangka sa mga Sinaunang Pilipino

Abrera – Bangka Kaluluwa at Katutubong Paniniwala

Abrera – The Soul Boat and the Boat-Soul

XIAOTIME, 31 October 2012: KALULUWA at ang Kahulugan ng ‘Halloween’

Broadcast of Xiaotime news segment two days ago, 30 October 2012, at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

Diagram ng tambalan sa panloob: kaluluwa sa utak at ginhawa sa atay. Mula sa blog ni Sophia Marco.

31 October 2012, Wednesday:  http://www.youtube.com/watch?v=jPcpBti9oPo&feature=plcp

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Dalawang linggo na po ang nakalilipas nang aking talakayin ang tungkol sa ginto ng ating mga ninuno na nagpapakita na may kultura na ang mga sinaunang Pilipino bago dumating ang mga dayuhan.  Pwede na nating sabihin sa sarili natin na kung “born with silver spoons” ang mga dayuhan, “eating in golden bowl” naman ang ating mga ninuno.  Astig di ba?

Gintong mangkok ng ating mga ninuno na nakadisplay sa Ayala Museum.

Ngunit ang ginto ay hindi lamang bling-bling ng ating mga ninuno, ito rin anting-anting o proteksyon ng kaluluwa.  Pinag-uusapan natin ang kaluluwa.  Ngayong araw na ito, October 31, ipinagdiriwang natin ang Halloween.  Nagmula ito sa salitang “All Hallow’s Evening,” ang kahulugan ng “hallow” ay saint.

Hallow–hindi walang laman as in “hallow blocks,” hindi rin “shallow” (korne) kundi banal, ala “hallowed be thy name.” Therefore “all hallows” ay “all saints.”

Bisperas din ito ng pista ng mga patay na ipinagdiriwang pa ng mga sinaunang Celtic bilang “Samhain” kung kalian pinaniniwalaan nilang bumabalik sa mga tahanan nila ang kaluluwa ng mga ninuno nila.  Naglolokohan din sila ng mga pranks kaya may “trick or treat.”  Ang mga sinaunang Pilipino rin ay mayroong paniniwala ukol sa kaluluwa.  Para sa ating mga ninuno, ang tao ay binubuo ng dalawang bahagi—ang panlabas at panloob.  Ang panlabas ay ang katawan habang ang panloob naman ay mayroon ding dalawang bahagi—ang life force na tinatawag na “ginhawa” na nakalulan sa bituka o sa atay, at ang “kaluluwa” na nakalulan sa utak na siyang nagbibigay ng buhay, pag-iisip at pagkukusa sa tao.  Naniniwala sila na ang mga kaluluwa ay lumalabas ng katawan kahit buhay pa sa mga butas ng katawan ng tao at sa mga kamay at paa kaya pinoproteksyunan nila ito sa pagsusuot ng ginto.  Ang paglabas ng kaluluwa ay nasasalamin sa bilin ng mga matatanda sa atin, huwag daw matutulog ng gutom at baka lumabas ang kaluluwa, maghanap ng pagkain at makulong sa kaldero.

Sa mga pintados ng Bisaya, ang kanilang tatoo ang kanilang anting-anting o proteksyon sa kaluluwa. Larawan mula sa Boxer Codex.

Naniniwala din sila na may alignment ang kaluluwa sa langit.  Para sa ating mga ninuno magkakaroon lamang ng ginhawa na itinutumbas natin sa kumportableng buhay, magandang kalusugan o pakiramdam, kapayapaan ng isip, at pagkain, kung ang alignment na kaluluwa ng tao ay matuwid.  Ibig sabihin mabuti ang kaluluwa nito o malinis ang kanyang kalooban.  Hindi magkakaroon ng bisa ang ginhawa kung halang ang kaluluwa nito at maitim ang kanyang kalooban.  Reflected pa rin ang paniniwala sa alignment ng kaluluwa kahit na Kristiyano na ang iba sa atin.  Kapag binati ng isang taong malakas ang will-power o dungan ang isang bata, at sumama ang pakiramdam nito, pinaniniwalaan nating na-usog ang kaluluwa nito at kailangang ibalik sa ayos.  Ano naman ang nangyayari sa kaluluwa kapag ito ay namatay?   Ito ang tatalakayin natin bukas sa Araw ng mga Patay o sa ating Todos Los Santos Special.  Ang liktao o artifak na katulad ng mga ginto at ng manunggul jar na may nakaukit na kaluluwang nakasakay sa Bangka, ay paalala lagi sa atin na ang ating mga ninuno ay may pagpapahalaga sa mabuting kaluluwa bago tayo tunay na guminhawa, umunlad at lumaya.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Yuchengco Hall, DLSU Manila, 25 October 2012)