IT'S XIAOTIME!

Naglilingkod sa Diyos at sa Bayan sa pagtuturo ng Kasaysayan

Tag: martial law

XIAOTIME, 18 September 2012: BAKIT NA-BAN ANG VOLTES V?

Broadcast of Xiaotime news segment last Tuesday, 18 September 2012, at News@1 and News@6 of PTV 4, simulcast over Radyo ng Bayan DZRB 738 khz AM:

18 September 2012, Monday:

Just watch updated episode:

Makasaysayang araw po, it’s Xiaotime!  Sisimulan natin ngayon ang serye ng pagbabalik tanaw natin: REMEMBERING MARTIAL LAW @ 40.  40 taon na ang nakalilipas sa Biyernes, September 21, 1972, pinirmahan ni Pangulong Marcos ang Batas Militar.  Ngunit naramdaman lamang ito ng bayan after two days, September 23, 1972.  Paggising nila, walang dyaryo, walang radyo, walang telebisyon.  Ngunit sa pagtatapos ng araw, bigla na lamang nagkaroon ng signal ang Channel 9.  Ipinalabas ang Amerikanong kartuns na “The Wacky Races.”

Ngunit sa gitna ng paghahabulan nina Penelope Pitstop at Dick Dasturdly, naputol ang programa at tumambad sa telebisyon si Press Secretary Kit Tatad at binasa ang proklamasyon ng Martial Law, at eventually 7:15 ng gabi, lumabas mismo si Pangulong Marcos at sinabing “I have proclaimed Martial Law to save the republic and reform our society.”

Maraming inosenteng kartuns ang ipinalabas noong mga panahong iyon.  Ginagawa na tayong mga behave na bata ng ating Daddy Andy at Mommy Meldy.  Sa kalaunan, pinasalamatan ng kabataan ang rehimen dahil ang Hapones na kartuns na Voltes V ay pinalabas noong 1978, ngunit, bago ito natapos, bigla na lamang itong na-ban.  Tsk.  Sabi ng pamahalaan dahil ito sa karahasan.  Nga ba?  Tanong ng maraming galit na bata kung bakit itinuloy ang Daimos e pareho lang naman silang bayolente [MALI ITO, MAY ERRATUM PO SA BABA, PAKIBASA].  Noong maipalabas ang ending ng Voltes V noong 1999, alam na natin kung bakit.  May subersibo palang mensahe na dapat pabagsakin ang mapaniil na rehimen tulad ng kay Prince Zardos at ng Boazanian Empire [MAY CONTENTION DIN PO DITO PAKITINGNAN PO SA BABA].

Sabi nila, walang ibinigay na pagbabago ang EDSA.  Para sa akin mayroon po.  Kung ngayon, kaya nating mamili kung ano ang pwede nating panoorin, sabihin / at itakda ang sarili nating buhay, noong Martial Law, ang puwede lang magtakda ng buhay nating 48 Milyong Pilipino ay ang Daddy Andy.  Ako po si Xiao Chua para sa Telebisyon ng Bayan, and that was Xiaotime.

(Pook Amorsolo, 13 September 2012)

 

Post Script:

Ang kasagutan ko na may “subersibong elemento” sa Voltes V kaya ito na-ban ay aking unang narinig mula sa pagbabahagi na ibinigay ng Likasyan na si G. Redante dela Cruz sa Sampaksaan ng UP Lipunang Pangkasaysayan na “Batas Militar sa Likod ni Voltes V” sa Palma Hall 207, UP Diliman noong 27 July 2004.  Isa siyang matinding fan ng Voltes V.  Nang buhayin ko ang tanong bilang pamagat ng aking lektura ukol sa Martial Law at People Power, may ilang mga magagandang komento akong natanggap na nagbibigay sa atin ng clue sa totoong mga pangyayari ukol sa pagka-ban ng Voltes V.  Ang una ay noong 3 August 2012 mula sa kaibigang G. Rod Vincent Yabes:

http://www.facebook.com/photo.php?fbid=10151123196452437&set=a.10150109438062437.311025.582402436&type=3&theater

  • Rod Vincent Yabes …Tungkol naman sa tanong hinggil sa Voltes V, ito ay nawala sa ere hindi lamang dahil sa temang violente nito tulad ng iba pang animated series kagaya ng Mazinger Z, UFO Grendizer at Vanguard Ace. Bumababa na rin ang ratings ng mga ito nuong panahon na iyon. Maging ako ay hindi nanunuod ng Voltes although nakapanuod na ako ng ilang palabas ng Vanguard Ace. Ito ay pinalitan ng mga local educational programs para sa mga kabataan tulad ng Kulit Bulilit, Kutitap, atbp. Nagkaroon din ng biblical animated shows kagaya ng Super Book at Flying House. Subalit hindi naman totally banned ang mga animated robot shows dahil nagkaroon pa ng “Voltron.” Ang “He-Man: Master of the Universe” ay violente rin, subalit hindi siya inalis sa ere.
    August 3 at 6:37pm · Edited · Unlike · 1

At ilang araw matapos kong i-tape ang episode na ito para sa Xiaotime, noon lamang Lunes, 17 September 2012, natanggap ko ang sagot na ito mula mismo sa isa sa nag-dub ng Voltes V, ang klasmeyt kong si Bb. Celina S. Cristobal na isang manunulat at anak ni G. Adrian Cristobal.  Siya na ang susi para malaman ang totoong nangyari sa Voltes V:

http://www.facebook.com/photo.php?fbid=10151215299312437&set=a.10150109438062437.311025.582402436&type=1&relevant_count=1

  • Celina S. Cristóbal go Michael! Pero bago ka magkamali, si Polly Cayetano ng Catholic Women’s League ang nagpatanggal ng Voltes V, hindi si Marcos. Dubber ako nuon kaya alam na alam ko yan. Na pressure ang gobyerno (one of the few times it was) kaya nawalan ako ng trabaho. 😀
    Monday at 2:54pm · Unlike · 2
  • Michael Charleston Briones Chua Oo nga, sige, pero kasi marami na ring speculation. Sige maging bahagi ng mga sagot ang sagot niyo.
  • Michael Charleston Briones Chua Nakita ko nga name niyo sa dubbers Ma’am Celina S. Cristóbal. Kako kilala ko ito. Pero ma’am sa inside info niyo bilang anak ni Sir Adrian hindi naman gusto ni Marcos ipatigil ang Voltes V? Kasi bakit daw ang Daimos ay tumuloy naman e pareho namang violent yun? Di tinigil ng simbahan? Hahaha. Nagiging interesting ang Voltes V discourse.
  • Celina S. Cristóbal ahaha. hindi, natigil rin yan. Dubber kc ako ng Voltes V, Daimos at Mekanda Robot. Nawala pambayad ko ng tuition bigla, kaya nagtrabaho na ako sa iba. Nagreklamo ako sa tatay ko na ba’t ganun? Violent din naman ang Warner Bros at ibang Kanong cartoons. Wala daw magawa si Marcos dahil nga Catholic Women’s League at ang daming magulang na sumang-ayon (pero malamang na middle-class at upper middle-class na pamilya; at wala namang boses ang mga bata, di tulad ngayon). at bakit magpo-protesta ang kaliwa o ibang org? Cartoons lang yan, di pa Pinoy. Nung natunugan ng mga boss ko na patatanggal ng Catholic Women’s League yung mga robot anime, binili na nila yung rights ng Candy, Candy at iba pang “wholesome” na Japanese anime.
  • Celina S. Cristóbal I suppose ang puno’t dulo nito ay political approval at socio-economics. 5 years into martial law, i believe, at kailangan bumigay sa lahat ng mga sektor para matanggap na mas malalim ang martial law. Tapos, malakas ang merchandising ng Japanese robot anime, and of course the evolution of violence in animation, and un-American, was too unreal (compared to the “cuteness” of aniimals), and therefore real, for the unevolved older generation. Evolved ang parents ko kaya wala silang nakitang masama. Eh ang iba tulad ng CWL?
  • Michael Charleston Briones Chua Thanks, enlightening ito Ma’am Celina S. Cristóbal. Kasi siyempre I’ve been sharing the textual interpretations of some people. With your first-hand story I can add the factual, kayo po bilang akademiko rin, nabasa ko na the government used the word “violent and subversive” in their statement stopping Voltes V. Tama ba yung nabasa ko?
  • Michael Charleston Briones Chua Yan din ang maganda when you share publicly your lectures kasi in the end, kahit na magkamali ako, nacocorrect agad-agad.
  • Celina S. Cristóbal well, of course you can read into the texts since that is what is available. Voltes V had a revolutionary theme, one that Marcos could have also used. It was anti-feudal, anti-capitalism, royalty, in fact anti-oligarchy. I’m not defending the man only that if you are to use texts, you should also peruse the circumstances, i.e. context, of that particular aspect. the CWL was making headlines for days, asking for the anime’s remnoval, before the govt acted on it. I understand the call was derided as well but Ms Cayetano (I hope she doesnt read this haha) was seen as rabid, unreasonable but powerful, as a constituency. Alam ko ang “excessive violence”; the subversive part i think is a “reading”, or a more plausible reason for censorship.
    Monday at 7:44pm · Like · 1
  • Xiao Chua Wow, salamat po… Tama talaga kayo, interesting. Catholicism in the Philippines heri hodie semper
    Monday at 7:52pm · Like · 1
  • Celina S. Cristóbal Sorry Michael Ang haba pala neto! Significant kc SA Buhay ko. Haha. Tigil na po ako!

Magbabago ba ang sagot ko sa tanong na yan?  In fairness kay Pang. Marcos, ayaw nga niyang ipatigil ang Voltes V ngunit hindi rin maikakaila na nang magpadala siya sa pressure ng Simbahan, siya pa rin ang may kapangyarihan na pumutol nito, DAHIL KAYA NIYA.  At dahil dito hindi na malilimutan ng maraming Pilipino ang papel niyang ito sa kasaysayan ng kanilang pagkabata.

TATLONG PAPEL UKOL SA BATAS MILITAR SA PILIPINAS: Tortyur, People Power, at Halalan noong Panahon ni Marcos

Dalawang papel ni Xiao Chua na naging batayan ng For Democracy and Human Rights exhibit ng Center for Youth Networking and Advocacy at ng Friedroch Ebert Stiftung para sa ika-40 anibersaryo ng Proklamasyon ng Batas Militar sa Pilipinas noomg 21 Setyembre 1972.  Ngayong linggo ng anibersaryo, ang eksibit ay nasa Palma Hall ng Unibersidad ng Pilipinas Diliman.

Katalogo ng eksibit:  For Democracy and Human Rights – Exhibit Catalogue

From:  “TORTYUR:  Human Rights Violations During The Marcos Regime”

“Peter Villaseñor was brought to a camp in Bataan where he was tortured for nine nights and nine days.  While he was hung naked from the ceiling, soldiers would flick his genitals and walis tambo was inserted into his urinary tract.  Thumbtacks were also inserted into his fingertips.  Bayonets were placed in his elbows and his mouth.  Naked, he was made to sit on three blocks of ice.  Electric shock was applied to his toe and his genitalia.  A stone was knocked repeatedly on his knees.  While his head and stomach were beaten, water drops were forced into his nose.”  Read all:  Chua – Tortyur Human Rights Violations During The Marcos Regime

From:  “HARING BAYAN:  Democracy and People Power in the Philippines”

“People Power is not just those four days in 1986, and it didn’t even start in 1983 with the death of a senator in an airport tarmac.  It began with many people continuing the fight and offering their lives as soon as Martial Law was proclaimed.

“Filipinos invented the concept of People Power—peaceful ouster of an autocratic one-man rule for a new democratic government.  But its spirit has always been embedded in the very root idea of democracy—from the Greek δημοκρατία (dēmokratía), DEMOS means people and KRATIA means leadership or power.  In the Western world, people had associated democracy with representative government, right of suffrage, political freedom, and civil liberties such as freedom of speech.”  Read all:  Chua – Haring Bayan Democracy and People Power in the Philippines

Karagdagang papel:  Lutong Macoy The Marcos Elections

PAGGUNITA SA LIMOT NA BAYANI NG MARTIAL LAW: Si Lily ayon sa kanyang kapatid na si Alice Hilao-Gualberto

Bilang paggunita sa linggo ng ika-40 anibersaryo ng proklamasyon ng Batas Militar sa Pilipinas, nais kong muling ibahagi ang salaysay na ibinigay sa akin noong 2007 ng kapatid ng pinakaunang martir ng Batas Militar na namatay sa loob ng kampo militar sa loob ng Kalakhang Maynila noong 1973.  BASAHIN LAMANG NG MGA HINDI MAHIHINA ANG LOOB:

LILIOSA R. HILAO,

her life and martyrdom – a potential Philippine leader

by:  Alice R. Hilao-Gualberto

my email:  urwelfare88@hotmail.com

Tel.:  (02) 568-3439

At a time when the Philippines was taking off to a bright economic independence, ex-president Ferdinand Marcos, called a DICTATOR, whose paranoia  for power would not want to leave Malacanang  Palace, and in order  to justify his stay –  declared martial law,  September 21, 1972;   placed the whole country under a tyrannic, abusive, military  rule. His plan was to rule for life.   The country saw hundreds of statesmen, thousands of university scholars in the academe, businessmen, the media, the labor group, men and women in various religious fields and even ordinary citizens who spoke ill of his dictatorial rule were imprisoned without charge; thousands  were  tortured to death, executed and a lot  whose bodies can no longer be found even to this day,  the so-called  desaparecidos.  This was the darkest era, the Philippines ever had, to think that he, a homegrown Filipino leader would rule the country with so much tyranny, greed and cruelty beyond compare.    Fear and silence ruled over the land, even in the very corners of each Filipino home, talks of martial law atrocities were spoken of in coded dialects and in whispers.   Everywhere walls seem to have ears.

LILIOSA, in her early twenties, was not lucky enough, she was one of the thousands of victims who died mysteriously barely less than 24 hours in the hands of brutal, military men inside Camp Crame , Quezon City .  But she was the first victim to die inside a camp in the heart of the city of Manila. On that questionable night, the military composed of the raiding team under Col. Bienvenido Felix; Lt. Arthur or Arturo Castillo, head of the raiding team; Lt. Reynaldo Garcia, a WAC Ester Aragosa and a PC Informer, George Ong said she died April 6, 1973; the family did not believe them and did not accept the date of her death given.

They informed everyone that Liliosa committed suicide while in their custody inside a men’s toilet.  Lilli was a very conservative, hygiene-conscious person, of all places, she would never dare enter a men’s toilet.    What outraged more the family was that they wrote the school authorities and the relatives in the province that Lilli died of drug addiction.  Anybody with a sound mind can never believe that such a demure, highly intellectual, honorable young lady looking forward to receive cum laude honors at the Pamantasan ng Lungsod ng Maynila (University of Manila), 2 weeks before graduation, who was brutally killed, would commit suicide?   She was an intellectual campus figure respected and acknowledged by everyone who looked forward with high ambitions to achieve a better life not only for herself and the family but for each and every poor Filipino as well.  This was manifested by her interest and concern to those families who lived in empty, idle container vans.  This was written down in her diary.  She committed herself in helping this group of urban poor living near the university campus in Intramuros, Manila donating whatever material needs she can afford to give.    To  reciprocate  her kindness and concern,  all of them in full force including  children dared to go to her funeral in Loyola Memorial Park  where  her remains were buried, fearing not the military men whose  presence in her  burial did not deter them  from seeing her to her grave.   She was nipped in the bud, but her death sparkled like a candle in the night inspiring all the people working for the restoration of democracy in the country to be more courageous, persevering and vigilant be they in the hills or in urban areas.   She became the inspiration that brought other names to the fore and her bravery showed that she was not cowed even in the presence of her military captors in Camp Crame and before their face, blatantly told them:  “DEMOCRACY IS DEAD IN THE PHILIPPINES.”  She died wearing a black blouse demonstrating such thought.  She died on handcuffs, with so many hand prints all over her body.   The family believed, she was killed after she was gang raped, April 5, 1973.

To write her story again, gives me a feeling of heaviness within,  that it took me so many  days  to start.  The pains gave rise to my anger and my anger no longer know what fears lie ahead. There were circumstances then  that my life too was in danger I noticed it but I was able to avoid them, with strong prayers I asked  God’s graces and Divine guidance, to whom I clanged most in every danger that I sensed.  I would like to address this story to all freedom-loving citizens of the world, the youth to inspire them in whatever struggles they are in, be they simple or complicated and to all human rights advocates that this world, a God-given gift to men may be loved, become peaceful, beautiful and a better place to live in and to observe and preserve the dignity of man for which LILIOSA gave her precious life for all generations to come.  Please help us achieve this.

Describing the barbaric,  gory details of her death, the way she was killed, by at least five (5) military, robust men, it really puzzles us how can they ever inflict the worst crime  to a demure,  asthmatic, defenseless woman?  Maybe they saw Liliosa practiced levitation.  She was a yoga practitioner and an avid member of Ananda Marga practicing Hare Krishna.   According to one of  our sisters, Marie,  Lilli,  as she was  fondly called, started the art of levitating after several Yoga training  sessions,  although  very new  to its practice, I haven’t  really seen her myself how she did  it.   In the wake she had several Yogi associates who came to sympathize with us.

She was butchered, the body was unevenly cut in half up to her vagina, like that of an animal carcass; the brain was taken out placed in a pail, the intestines were also removed, placed likewise in a pail and all organs poured with muriatic acid and forwarded on that manner to Loyola memorial chapels, in Manila, where she was laid for the vigil.     Not contented with what they have done, they guarded the wake not until our eldest sister, Rizalina a former teacher, arrived from the province who shooed them and told them to leave and give privacy to the mourning family members.   Her body bore signs of struggle; her lips were burned from cigarette butts, that appeared to be made a virtual ash tray, the mark of a point of a gun appeared on one of her legs and her throat bore a hole, the family was told that they performed tracheostomy to save her life, more of a lie and an alibi.   They not only desecrated her body, they made her appear the most absurd, notorious criminal human being on earth.   Could have they done this on instruction from the dictator Marcos himself?    It was a double-murder case   that we want to file in court, but at this point in time after more than 35 years that had elapsed; I don’t know its possibility.  But letting everyone know of such crime would at least give mental torture to those men in uniform, the voice of conscience is one’s own enemy.

LILIOSA writes very well, her literary prowess, had she been alive today can go for  a Nobel Peace Prize award.    She was a consistent, unassuming scholar for five (5) years and supposed to be a pioneer graduate of Communication Arts at the Pamantasan ng Maynila.  She organized the women’s club of the university and headed other school; organizations including the school organ called HASIK. She headed also ALITHEA, an all-female member activists during her time.   Student activism  then  was an all time-high, almost all students and even the whole country was in a state of unrest, like a social volcano  about to erupt at any given time and this was where Marcos saw an opportune time to impose martial law  for a lifetime dictatorial rule.  He ruled the country with a barrel of a gun.

Lilli had a knack of writing detailed moments of her life,  I was very much  impressed  to read in a chronologically arranged writings in her diary which reads:

“I went to bed but before that, I have read Mother’s letter to us dated April 24, 1969 , telling us of some good and bad news about our town.  I shed tears by which I can’t really help without my knowledge of it, not because of the sentimental tone of the letter, in fact the missive was straightforwardly, but because of the many problems that beset the country as a whole and its citizens by which I am or I was not able to render help.  I really wanted to help my country and see my fellowmen all in good condition.  But I am helpless and this was what made me outrageous that I shed tears unconsciously.  Help can be attained in so many ways to be able to serve one’s country but the help I want to render is more of tangible evidence to the masses so that they would know their faults and be able to accept changes  I have slept thinking of the problems and some possible solutions.”

A very heroic thought indeed.

Again I found on the same diary these famous, favorite lines written by our own  national hero, whom  she wrote, quoted lines after the famous Jose Rizal’s novel  NOLI ME TANGERE just after it came of the press, it reads:  “I DIE WITHOUT SEEING THE DAWN  BRIGHTEN OVER MY NATIVE LAND!   You, who have it to see, welcome it – and FORGET NOT  THOSE WHO  HAVE FALLEN DURING THE NIGHT.”

LILIOSA, was a doting daughter of Maximo Hilario Hilao and Celsa Rapi Hilao, the 7th in the family of nine.  She studied elementary education up to sixth grade always with honors.  She was transferred to Manila during her high school studies and landed with highest honors inspite of her frail health – that of being an asthmatic,  which even up to her college days prevented  her from participating in  highly rigorous inside and off school campus activities.  She was a well-loved student  by her professors, the likes  of Behn Cervantes, Armando Malay (now deceased), Cecille Guidote-Alvarez and Armando Doronilla, to name but a few.   She was a very obedient daughter, had she not went back to their apartment that terrifying  night,  knowing the dangers that await her there just to see and talk to her mother with words of assurance  that she need  not worry because no matter what, she was going back to her.   She became hostage during the raid.  Right after getting inside the house, she already received fist blows and head banging on the wall by the raiding officer, Arturo Castillo.   Just because of a moral obligation to an ailing mother, love and obedience, changed the course of her history; she literally died without seeing the dawn brighten over our native land!

Chua – Miriam Rise of A Princess 2016

liliosa

Amaryllis (Marie Hilao-Enriquez), right, with sister Rizalina (from Political Prisoners in the Philippines, AMRSP, 1973)

Since the time she learned the ABC’s of writing and reading, one can’t see her without books, paper, and pens in her hands where she would write down anything that she saw, observed and heard.  She loved books very much and would settle to read even when she was sick.   An old document we had showed a letter of intention addressed to an international university inquiring about a Colombo Plan Scholarship.

She had a big heart for the poor,  a very religious woman, with strong beliefs and principles and a very good foresight of the future; she sacrificed herself to protect other people’s lives at stake when she was tactically interrogated and in 1986, she was considered a martyr; soon after her name was among the first ten (10)  to be enshrined and encrypted in the WALLS OF REMEMBRANCE at the Bantayog ng mga Bayani (Monument of Martyrs and Heroes)  along East Avenue, in Quezon City, a venue of fallen heroes during the martial law regime.   While in her hometown in Bulan, Sorsogon, southernmost part of Manila in the Bicol region, one of the streets near their heritage house was re-named by the Municipal council after her – LILIOSA HILAO STREET during the town’s centennial observance and celebration.   She was also cited with a plaque by the Rotary Club of Makati on her writing about the country (in Filipino, BAYAN MUNA BAGO ANG SARILI) the “country first before oneself.”

She was also awarded a POSTHUMOUS SPECIAL CITATION on a plaque by her Alma Mater, the Pamantasan ng Lungsod ng Maynila (UNIVERSITY OF THE CITY OF MANILA) which reads:

In recognition of her contributions in defending the rights, preserving the freedom and upholding the dignity of the Filipino people during the time when we are in search for truth and justice,” February 23, 2001 at the Manila Hotel,Manila, Philippines.

To request for pictures and other facts and data about her, please send your email named above.

UPDATE 2007):  At present the class-suit won by the human rights victims, of whom LILIOSA is the lead case, the Phil. government is still undecided to release to them the amount of US$460M as far as the compensation is concerned.  Although the family is not really after the small amount that would result to the apportionment among all the 9,000 victims-claimants, the family tells everyone, money can’t bring her back to life.

##########

issue:  11-18-07

/arhg

 

From 2005 Armed Forces of the Philippines Code of Ethics:

“The AFP recognizes and resolves to correct misdeeds of some of its members who sacrificed national interests for individual gains, committed graft and corruption, perpetuated the ill effects of Martial Law…

 

“These misdeeds tainted the good image of the organization.  Therefore, the AFP, recognizing these shortcomings and misdeeds vow to evoke from its members the will to put the interest of the country and the service above self, to enhance solidarity, to promote professionalism, and to inculcate vigilance and preparedness against all threats to the Republic.”

PAGGUNITA SA LIMOT NA BAYANI NG MARTIAL LAW: Johnny Escandor ayon sa kanyang kaanak na si Alaysa Tagumpay Escandor

Bilang paggunita sa linggo ng ika-40 anibersaryo ng proklamasyon ng Batas Militar sa Pilipinas, nais kong muling ibahagi ang papel sa aking klase ng isa sa aking mga naging estudyante sa Kasaysayan 1 sa Unibersidad ng Pilipinas Diliman noong taong 2006.  Si Alaysa Tagumpay Escandor ay kaanak ng doktor ng masa na si Dr. Juan Escandor na pinaslang noong 1983.  BASAHIN LAMANG NG MGA HINDI MAHIHINA ANG LOOB:

Image

JOHNNY ESCANDOR

Ni Alaysa Tagumpay E. Escandor

 

UNANG KABANATA

Introduksiyon

Hadlangan ang kamatayan. Sagipin ang mga tao mula sa sakit. Arugain ang mga may-buhay. Pahupain ang pagdurusa. At ampatin ang mga sugat. Ito ang mga hamon ng larangan ng mga manggagamot.

Mahigit-kumulang sampung taong pag-aaral ang kailangan bago maging isang ganap na manggagamot. Magkakaroon ka lamang ng   titulong M.D. matapos ang apat na taon sa isang pre-medical na kurso at apat ding taon sa College of Medicine. Sunod dito ay isa pang taon para sa medical internship na kinakailangan bago makapag eksamen sa medical board.

Ngunit hindi dito nagtatapos ang mahaba nilang lakbay. Kailangan din nilang bumiyahe papunta sa isang malayong probinsiya para sa kanilang Compulsory Rural Internship bago payagang dumalo sa Sumpa ni Hippocrates. At kung nais nilang magkaroon ng espesyalisasyon, dagdag aral ng apat hanggang anim na taon. Dahil dito, makapagtatapos lamang sila sa edad na 30 pataas.

Dahil likas sa kanilang propesyon ang tila nakalulula at nakalulunod na dami ng pinag-aaralan, kadalasan ay hindi na nila alam kung ano ang mga importanteng pangyayari sa labas ng kanilang propesyon. Ika nga nila, kung ang medisina ay isang misteryo para sa mga ordinaryong nilalang, halos lahat naman ay isang misteryo para sa ordinaryong manggagamot.

Ngunit, kung titingnan natin ang daloy ng kasaysayan ng bayan, iilan na ang ating mga bayaning duktor. Kabilang dito sina Dr. Jose Rizal, Dr. Bobby de la Paz, Dr. Aurora Parong at Dr. Johnny Escandor.

Sila ang ating mga manggagamot na malayo sa pagiging ordinaryo…

Wanted: Duktor

            Nananatiling malubha ang kondisyon ng kalusugan at nutrisyon dito sa ating bansa. Maraming mga Pilipino ang napipilitang magtiis; mas lalong pumapayat ang kanilang mala-kawaling katawan sa kawalan ng tamang nutrisyon at sapat na makakain. Maliwanag sa atin na higit na nangangailangan ang bansa ng serbisyo ng mga manggagamot. Ngunit dahil sa pagnanais ng maraming doktor na payamanin ang kanilang sarili bago paglingkuran ang sambayanan, marami sa kanila ang lumilisan papuntang ibayong bansa o di kaya’y sa isang malaking ospital sa Maynila. Ika nga nila, ang sanhi ng mga sakit ng lipunan ay hindi takot ngunit kasakiman.

Ayon sa Philippine Medical Association, noong 1983, mayroon lamang hanggang 16,000 na mga duktor sa loob ng bayan samantalang mayroong 20,000 sa Amerika. Kung dapat 1:800 ang bilang ng doktor sa mga pasyente, ang kasalukuyang bilang ay 1:4,000.

Maliwanag na hindi sapat ang bilang ng mga duktor sa Pilipinas, lalong-lalo na dahil halos lahat sa kanila ay nasa malalaking ospital sa siyudad. Kakaunti lamang ang nananatili sa probinsiya. Subalit, dito mismo sa probinsiya matatagpuan ang karamihan sa mga nangangailangan.

Duktor ng Masa                   

            Noon pa lamang ay nagsimula na ang kultura ng Diaspora. Marami sa mga nasaunang henerasyon ang nagtanong: Saan ba dapat magtrabaho? Sa labas ng bansa o sa loob?

Ngunit para kay  Johnny, maliwanag kung anong landas ang nais niyang tahakin. Para sa kanya, ang serbisyong medisina ay dapat unang ipaabot sa mga dukhang nilalang na nangangailangan nito: ang mga mangingisda, magsasaka, taga-tribo, trabahador ng plantasyon at manggagawa.

Hindi biro ang isakripisyo ang isang kumikinang na dalampasigan sa Maynila upang maglingkod sa mga gusgusing manggagawa, magsasaka at mangingisda. Marami sa kanila ang walang wastong pera o sapat na pambayad. Kung kaya’t sa gutom at hirap hinasa ni Johnny Escandor ang talim ng paglingkod, paghilom ng mga dumudugong sugat, liksi ng kamay sa pagtistis ng laman, at paggamot ng mga nagdurusang may-sakit.

IKALAWANG KABANATA

Rebelde

Doctor-turned-rebel shot dead.” Ito ang nasa unang pahina ng isang diyaryo noong ika-2 ng Abril, 1983. Ayon sa pulisya, ang bangkay ay nagtamo ng mga bala mula sa mga Metrocom troopers sa lunsod ng Quezon. Makalipas ang ilang araw ay nakilala ang bangkay bilang si Major Vicente Raval o Jose Barrameda alias Kumander Escandor o Ka Sidro.

Ayon sa dyaryo, ipinakita ng tala ng militar na si Barrameda, 35, isang alumnus ng U.P. College of Medicine noong 1966, ay miyembro ng Communist Party of the Philippines at kumander ng New People’s Army sa Cagayan.

Ayon din sa tala, ang barilan ay naganap noong 3:05 ng umaga ng ika-1 ng Abril. Isang Metrocom patrol ang nasabing nakatagpo kay Escandor na kasama ang isang hindi pa nakikilalang nilalang. Silang dalawa ay sangkot daw sa isang ilegal na krimen.

Ang pagtatagpo ni Escandor at ng Metrocom ay nauwi sa barilan. Nasawi si Escandor sa nasabing insidente.

Noong ika-6 ng Abril lamang pormal na nakilala ang bangkay ng isang kapamilya. Nakilala ito bilang si Juan “Johnny” Barrameda Escandor, 41 anyos, lumaki sa Gubat, Sorsogon at kabilang sa Class ’69 ng U.P. College of Medicine. Hindi nag-aksaya ng panahon ang kanyang pamilya, at noong ika-11 ng Abril ay inilibing na ang bangkay sa sementeryo ng Gubat.

Hindi siya nakita o nahagilap man lamang ng kanyang pamilya sa loob ng mahigit sampung taon. Ang kanyang  ama ay si Sotero Escandor, Sr., isang district supervisor ng Department of Education. Ang kanyang ina naman ay si Victoriana Barrameda-Escandor.  Walo silang magkakapatid, si Johnny ang ika-pito.

Nais ng kanyang pamilya na mabigyang linaw ang pagkamatay niya dahil marami sa mga detalye ng tala ng militar ay tila hindi kapanipaniwala. Ilang mga tanong ang gumugulo sa kanilang isipan. Una, ang natamo bang sugat sa may kanang tenga ay dahil sa baril na pinaputukan sa malayo o malapit na distansiya? Ikalawa, lumulubog at mayroong maitim na diskolorasyon sa paligid ng kanyang kanang mata – maaari bang tinanggal ang kanyang mata?  Bakit namamaga ang kanyang mga labi? At bakit may mga paso ng sigarilyo sa kanyang mukha? Malinaw na nagdusa si Johnny bago ito tuluyang namatay. Hindi maaaring isang barilan lamang ang sanhi ng kanyang paglisan.

Nagtataka din sila kung bakit nakalagay sa kanyang death certificate mula sa St. Peter’s Memorial Homes na namatay siya noong ika-31 ng Marso, mas maaga ng ilang araw kaysa sa nasabing barilan. Noong nagtanong ang kanyang pamilya tungkol dito, inirason ng St. Peter’s na nagkamali lamang sila.

Asan ka, Katarungan?

            Matapos ang ilang linggong pagbubusisi, hindi pa rin nalilinawagan ang pagkamatay ni Johnny. Si Ireneo, isang abugado, ang naglakbay sa Maynila upang kunin ang mga natitirang gamit ng kapatid. Ngunit, sa halip na malinawagan ay mas lalong naguluhan ito dahil sa mga anomalya ng mga resulta, tala at testimonyang naani. Tila pilit na tinatago ang totoong pangyayari, pilit na tinatakpan ang katotohanan.

Tulad na lamang ng pinapalabas ng mga Metrocom troopers na naganap ang barilan noong ika-1 ng Abril, 3:05 ng umaga. Ngunit kung totoo ito, paano natanggap ang bangkay sa St. Peter’s Memorial Homes noong Abril 1, 1:35 ng umaga?

Mula sa St. Peter’s, isang pares ng denim na pantalon lamang ang naibigay kay Ireneo habang ang relo, pitaka at mga medikal na kagamitan ng nasawi ay naiwan. Katwiran ng mga may awtoridad, kailangan ang mga ito bilang ebidensiya.

Nang tingnan naman ni Ireneo ang sinauling madugong pantalon, nadiskubre niyang ang hawak ay hindi pag-aari ni Johnny. Ayon sa mga testimonya at tala ng pulisya, ang suot ng kapatid noong araw na nasawi ito ay itim na slaks, at hindi bughaw na denim.

Samantala, halos tatlong buwang naghintay ang pamilya bago nakuha ang resulta ng awtopsiya mula sa Philippine Constabulary. Ani ng nagluluksang ama, “Ang pagsisikap naming makabuo ng isang maliwanag na imahe at ang aming paghahanap ng mga kasagutan tungkol sa pagkamatay ng aking anak ay pilit na hinahadlangan. Ang ilang buwang paghahabol namin sa hustisya ay napapawalang bisa dahil ang mismong mga bantay ng batas ang sumisira at humaharang nito.”

Mga Bangungot

Noong ika-22 ng Mayo, 1983, isang fact-finding team na binubuo ng mga boluntaryong duktor, manunulat at potograper ang naglakbay papuntang Gubat, Sorsogon, kung saan nakalibing si Dr. Johnny Escandor, upang patuloy na imbestigahan ang kanyang pagkasawi. Nagbabakasakaling hinukay ang 52-araw na bangkay sa pag-asang may maipapakita itong kasagutan.

Si Dr. Jaime Zamuco, isang pathologist at dating propesor ni Johnny Escandor ang unang nakadiskubre sa pangbababoy na naranasan ng nasawi. Sinaksak ang isang pares ng briefs sa bungo ng bangkay, samantala ang utak naman ay natagpuan sa abdominal cavity nito. Halos lahat ng lamang panloob ay nagkaroon ng malubhang hemorrhage, hematoma at pagdudugo. Mayroong superficial wound sa likod ng bangkay, malapit sa leeg. Ipinakita rin ng X-ray ang mga fractures sa occipital bone, malapit sa kanang tenga. Imposibleng resulta ng mga natamong bala ang mga fractures. Ngunit maaaring nanggaling ito sa mga hampas ng isang mabigat na bagay.

Ang konklusyon ng awtopsiya, na pinamunuan ni Dr. Zamuco, ay nagsasabing craniocerebral injury ang ikinamatay. Ngunit ayon naman sa PCCL, “cardio-respiratory arrest due to shock and hemorrhage secondary to gunshot wounds in the body” ang sanhi.

Isang forensic specialist ang tumingin sa magkaibang resulta ng awtopsiya ng PCCL at ni Dr. Zamuco. Ayon sa kanya, hindi maaring namatay ang biktima dahil sa barilan. Tinablan ng anim na bala ang kanyang katawan mula sa harap, dalawa hanggang tatlong yarda ang distansiya. “Kung tunay na naganap ang barilan ayon sa deskripsiyon ng pulis, dapat ay mayroong mga sugat sa likod at gilid ng katawan. Ngunit nasa may tiyan ang apat na bala. Lumalabas na ang dalawa sa apat na bala ang tumama habang siya ay nakatindig, ang natirang dalawa naman ay habang nahuhulog na siya pababa. At nang nakahiga na siya ay saka pinaputukan sa kanang binti at ulo,” sabi niya.

Mula sa Pulang Hamtik, inedit ni Reynaldo T. Jamoralin. Sorsogon: Bikol Agency for Nationalist and Human Initiatives.

“Instantaneous,” ang sagot ng forensic specialist nang tinanong kung paano namatay si Dr. Johnny Escandor. Sa dami ng natamong pasa at sugat, agad-agad ang kanyang pagkamatay.

Ano nga ba ang totoo? Sino ba ang makakapagsabi kung ano ang nangyari sa bukang-liwayway ng Marso 31 o Abril 1? Hiling ng iba, sana ay nakakapagkuwento ang mga patay na katawan.

IKATLONG KABANATA

Personal at Malapitan: Dr. Johnny Escandor

Walang kaaway, karibal o utang – si Johnny ang tipong tao na kaibigan ng lahat.  Jerry ang bansag sa kanya ng kanyang pamilya at mga kaibigan sa Gubat, Johnny naman sa Maynila.

“Isa siyang responsableng anak. Hindi niya ako binigyan ng kahit anong problema,” sabi ng kanyang ama. Si Sotero Sr. ay nagsimula bilang isang guro, naging prinsipal hangga’t sa tuluyan nang naging district supervisor. Ngunit ang sahod niya noon ay hindi sapat para sa lahat ng pangangailangan ng kanyang pamilya. Kung kaya’t nagsikap siya at si Victoriana, kanyang asawa. Bago sila nagsimula ng pamilya, nag-ipon muna si Sotero upang magkaroon ng sariling lupa, at namana naman ni Victoriana ang ilang hektarya mula sa kanyang ama.

Si Victoriana, gaya ng kanyang kabiyak, ay produkto ng isa sa mga unang pampublikong paaralan na itinayo ng mga Amerikano sa Bicol. Parehong nangarap ang mag-asawa na  makapagtapos ng kolehiyo ang kanilang walong anak. Upang magkatotoo itong pangarap, kasama nilang nagsikap ang mga bata. Nagtanim ang limang lalaki sa palayan, habang ang dalawang babae ang nag-asikaso ng mga alaga nilang hayop. Ngunit, mahirap lamang ang pamilyang Escandor. At kahit ipagsama pa ang sahod ni Sotero at ang kinikita ng palayan at mga alagang hayop, ay kapos pa rin ang pamilya.

Upang maipadala nila sa kolehiyo ang bawat anak, pakonti-konti nilang ibinenta ang kanilang lupa. Iyon ay isang desisyong maaaring mahirap ngunit kailan man ay hindi nila pinagsisihan. Si Johnny ay naging duktor; si Ireneo, isang abugado; si  Leonides, electrical engineer; Sotero Jr, accountant; Nestor, veterinarian; Benjamin, mining engineer; at ang dalawang babae, sina Zenaida at Lilian, ay parehong naging guro. Lahat ng magkakapatid ay naging matagumpay sa iba’t ibang larangang kanilang pinili para sa sarili.

Simula ng Pakikibaka

Ang pulitikal na edukasyon ni Johnny ay nagsimula noong kolehiyo, sa Unibersidad ng Pilipinas – Diliman. Ang lalaking nagtanim sa palayan na kasama ang iba pang mga  magsasaka ng Gubat ay nakinig at natuto mula sa mga simposya at diskusyon. Dito niya unang nalaman ang tungkol sa pyudalismo, imperyalismo at mga kapitalista.

Estudyante pa lamang si Johnny nang itinatag ang Kabataang Makabayan noong Nobyembre 30, 1964. Sa Gubat naman, inorganisa niya ang Sorsogon Progressive Movement. Matapos siyang natanggap sa Philippine General Hospital (PGH) ay itinatag niya ang Progresibong Kilusang Medikal (PKM).

Paglilingkod sa Bayan

Kung naghihingalo ngayon ang PGH, mas maparusa ang kondisyon noon ng ospital. Maaari nga itong ituring na mikrokosmo ng lipunang Pilipino, kung saan naghalo-halo ang mga pighati at paghihirap ng taong bayan. Tanging ang pangarap at pag-asa para sa mas makatarungang Pilipinas ang nagsustento kay Johnny sa pangaraw-araw na pakikihamok sa kamatayan. Masaya niyang ginamot ang mga pasyente, at walang reklamong pinasan ang mabigat na trabaho.

Nakilala si Johnny  ng mga kapwa residente sa PGH dahil sa kanyang buong dedikasyon sa trabaho at mamamayan. Pagmamalasakit naman ang alaalang iniwan niya sa mga aktibista at miyembro ng PKM.

Ayon sa panayam ng isang residente ng PGH, “Walang tinatawag na referral system ang PGH noong araw. Kung kaya madalas tila nalulunod kami sa dami ng mga pasyente. Mahirap. Hindi maiiwasang mawalan ng morale. Sabi ko nga noon kay Johnny, ‘Walang pag-asa itong kondisyon natin. Tuluyan nang mabubulok ang bayan kung magpapatuloy ito.’

“ Sagot naman ni Johnny sa akin, ‘May solusyon…Rebolusyon.’ Nagulat ako sa sagot niya. Doon ko lang nalaman ang paninindigan niya. Sinabi ko sa kanya, ‘Magiging matagal at mahirap kung ganoon. Siguro ang sagot ay edukasyon.’

“ ‘Maaari,’ kanyang sinagot, ‘ngunit bulok ang mismong pundasyon ng ating lipunan. Sisibol muli ang pagbabago matapos nating wasakin itong pundasyon.’ ”

Ngunit bihira lamang ang mga pagkakataong ganito. Kadalasan, tahimik at reserba si Johnny. Dahil dito, at dahil na rin sa dami ng trabaho, kakaunti lamang sa kanyang mga kaklase ang naging matalik niyang kaibigan. Laging may handang ngiti ang kanyang mukha ngunit paminsan-minsan lamang magsalita tungkol sa sarili, paniniwala at pulitika.

Ilan sa mga nakuhang niyang parangal ay ang pagiging Chief Resident ng PGH mula 1971 hanggang 1972, Philippine Representative for the Third Seminar in Early Gastric Cancer Detection sa Japan, Head of the Research Department of the Cancer Institute noong 1972 at propesor ng Radiology sa U.P. College of Medicine.

Simple lamang ang pangarap niya: ang magtayo ng sariling pagamutan at klinika sa Gubat, para manumbalik o di kaya’y dalawin ng kalusugan at sapat na nutrisyon ang mga taga-doon. Isa sa mga dating propesor ni Johnny, si Dr. Porfirio Recio, ang nakapansin sa kanyang kakaibang pang-unawa: walang tinatanggihang pasyente, kahit na siya ay pagod, puyat o nanghihina.

Walang tinatanggihan. Ito ang magiging reputasyon ni Johnny Escandor. Naglingkod nang hindi kumikilala sa katayuang panlipunan o pinansiyal na kakayanan ng kanyang mga pasyente. Hindi niya ipinagkait ang ginhawa at gamot sa mga anakpawis. At masaya niyang tinatanggap ang kapalit ng naisulat na reseta: palay, prutas, gulay, isda, itlog, kamote o manok.

Noong Hulyo hanggang Augusto, 1972, nagkaroon ng malawakang pagbabaha sa Luzon. Agad siyang kumilos at gumawa ng Volunteer Medical Team. Silang grupo ng mga duktor, nars at iba pang tao-medikal, ang magiting na nagtawid sa rumaragasang tubig, maahas na gubat at maputik na daan para lamang mabigyan ng ginhawa ang mga nayong kulang na kulang sa gamot at tulong.

Nang matapos ang pagbabaha, bumalik sa PGH si Johnny. Ngunit, ilang linggo lang ang nakalipas, kinailangan niyang lumisan nang idineklara ang Martial Law noong Septiyembre dahil miyembro siya ng KM, na ideneklarang isa sa mga ilegal na samahan.

Para kay Sotero at Victoriana, isang bagay ang maliwanag: umalis ang kanilang anak upang patuloy na paglingkuran ang mga nangangailangan. Buong pusong tinanggap ang hamon ng punglong naglagos sa kanyang katawan, upang pahupain ang mga pighati, lagim at sakit; para yakapin ang mga gusgusing magsasaka, mangingisda at manggagawa; upang gamutin ang malupit na kondisyon ng karamihang mga Pilipinong humihiyaw dahil unti-unting dinudurog ang kanilang puso’t kalamnan ng mapang-aping tadhana.

Nagaanyaya man ang puting dalampasigan, hindi niya ito pinaunlakan. Sampung taon siyang naglayag sa mga pulo  kasama ang mga mahihirap na kayumanggi – inabang katulad niya. Sampung taong hindi nakita, nasulyap o nahagilap man lamang ng kanyang pamilya. At sa huling pagkikita, isang bangkay ang sumalubong sa kanila.

Pagwawakas

Sa ikli ng panahong nabuhay si Johnny Escandor, milyon-milyon ang biglang nagising dahil sa isang pusong lumalagablab sa apoy. Ilang dekada na ang nakalipas mula noong masalimuot na araw, noong inialay niya ang sariling pawis at dugo upang patahanin ang mga hibik ng bayan. Hanggang ngayon ay hinahanap pa rin ang mga tampalasang nag-umang ng mga bala. Hanggang ngayon ay hinahanap pa rin ang mga salarin – sila na pumaslang sa mga kamay niyang dala lamang ay buhay. Marahil ay hindi nila makuha-kuhang maunawaan ang busilak ng kanyang kalooban, ang likas na pagnanais niyang makapag-lingkod sa kahit kanino mang nangangailangan – maging mayaman o maralita, sundalo o NPA. Sa kawalan ng pamagat, rebelde ang tinatak, insenso ang  naging krimen. Nakakalungkot isipin na mayroon pa ring mga taong sa bawat pangyayaring hindi nila maintindihan ay iisa ang sagot: kalabitin ang gatilyo.

Rebelde – sapat na rason upang magpalipad ng mga bala. Insenso – sapat na rason upang kitilin ang buhay. Bingi nga ba ang katarungan sa huli niyang mga kataga? Siguro ay paos na rin ang tinig ng mamamayang kailan man ay hindi nasilayan ang liwanag ng pagbabago.

Anong batas itong kinabubuhayan natin? Anong batas itong mapalinlang? Anong batas itong tiwangwang? Anong batas itong mamad sa kasinungalingan? Ah. Ano pa nga ba, kung hindi ang kinikilalang batas ng mga sakim sa kapangyarihan at kayamanan: ang batas ng bulsa.

Tila ilang sandali lamang, isang kisap-mata, bago siya tuluyang namaalam. Parang kidlat na sinamsam ng kanyang pamilya, mga kaibigan at buong kapuloan ang kanyang mga yapak, haplos, yakap, ngiti at tinig.

Ninakaw sa atin ang isang magiting na manggagamot na nag-alay ng sariling dugo upang mahilom ang mga nagnanaknak na sugat ng lipunan. Ngunit ang mga problema at sakit ng bayang kanyang kinamatayan ay nandito pa rin – ngayon ay mas masaklap, mas mabangis at mas walang-awa. Wala bang saysay ang kanyang mga sakripisyo?

Sana ay magawa nating iukit sa ating isipan ang mga naiwang leksiyon ni Dr. Johnny Escandor, batikang manggagamot at bayani. Isa lamang ang mensahe ng buhay ni Johnny: na ang bawat tao ay iniluwal upang maglingkod sa lahat. At tanging sa ating pagkilala sa nasabing mensahe ay magagawang bumangon muli nitong gumagapang na bayan. Kung papaniwalaan natin ito, tiyak na hindi mawawalan ng saysay ang mga sakripisyo ng mga duktor ng nasaunang henerasyon: sina Rizal, Parong, De la Paz at Escandor.

Dahil dito…dito sa bukiring tigang, dito sa gitna ng lagim at gutom, dito sa landas ng karahasan at kamangmangan, sabay-sabay tayong magtatanim ng isang bulaklak ng bagong pag-asa.

In Memoriam:

Johnny Escandor

 

Bilang magaling na duktor ng masa

Nagsumikap kang gamutin ang mga may sakit

At ang kahirapang

Bunga ng kanilang mga hinagpis.

Ngunit maging sino man –

 ikaw, si Bobby,

O ang isang libong kapwa mong manggagamot

(ating pagbigyan)

Ay hindi makakayanang lutasin itong malubhang hinagpis

Ng limampung milyong anakpawis

At ng kabataan

Hangga’t ang paghihirap

Na bunga nitong hinagpis,

Nitong pagbubulok

 Nitong pighati

Ay patuloy na lumulukob at nagpaparusa.

Kung kaya’t nagbago ang iyong paningin, lumawak ang layunin.

Nakisalo ka sa sandatahan ng mga manggagawa

At nakipag-isa sa mga sundalo ng masa

Upang maibsan ang mga hinagpis ng bayan.

 

 

Bilang magaling na sundalo ng masa

Walang agam-agam kang nag-alay ng buhay

Para sa himagsikan.

Ikaw nga ay pinaslang nang

Sumalakay ang mga balang kumitil sa iyong pagsusundalo.

Subalit nagluksa ang mga nayon sa iyong pamamaalam – kahit na nagkalat ang marami pang manggagamot…

Dahil ang paglisan mo’y

Isang malaking kawalan!

At ngayo’y tanging ang mga natira’t naiwan

Ang haharap sa digmaan

At tatapos sa himagsikan.

Ngunit hindi sa labi ng baril o sa kandungan ng diktadura magtatapos ang iyong sakripisyo.

Nakitil man ang sundalo, ngunit ang manggagamot ay buhay pa rin.

Dahil bago pa man kumalabit ang gatilyo,

Bago pa man ang marahas na parusa na dinanas ng isang walang kaaway,

Bago pa man pumutok ang mga balang nagsiwasak ng

Iyong katawan,

Nang ikaw ay sumama sa himagsikan,

Ipinalaganap mo ang iyong diwa at pagmamahal sa Inang bayan,

Hanggang sa dumami ang manggagamot na, katulad mo’y, may malawak din ang layunin.

Sumama ka sa laban ng tao upang turuan ang ating lipunan kung paano gamutin at pahupain ang mga hinagpis ng sariling bayan.

 

-Alan Jazmines

Political-detainee ng Camp Bagong Diwa sa Bicutan.

(sinalin sa wikang Filipino ni Alaysa Escandor)

Justice for Aquino, Justice for All… Matapos ang humigit-kumulang tatlong dekada, wala nang saysay na ipanawagan ito. Wala nang pananagutan sa batas ang mga taong siyang umutas sa buhay ng mga bayani ng Batas Militar.  Ang kailangan na lamang ay matuto sa kasaysayan at hindi makalimot.  Larawan mula sa Koleksyon Dante Ambrosio.