IT'S XIAOTIME!

Naglilingkod sa Diyos at sa Bayan sa pagtuturo ng Kasaysayan

NINOY AQUINO: Ang Pagbabago ng Isang Pulitiko

Isang wall painting sa Kapitolyo ng Lalawigan ng Tarlac para sa kanilang gobernador na naging bayani ng bansa.

 

NINOY AQUINO:  Ang Trapo na Hero, ang Hero na naging Bayani

 

Ang sanaysay na ito ay unang binasa sa sampaksaang “Pinoy Ideal;  The Search for the Filipino Leader” na itinaguyod ng PHA, UP Departamento ng Kasaysayan at UP Lipunang Pangkasaysayan noong 20 Agosto 2009 sa Bulwagang Palma ng UP Diliman at unang nailathala sa Mabuhay:  Lingguhang Pilipino Mula Pa Noong 1980, 21-27 August 2009, 1, 6 .  Nirebisang bersyon inilathala sa Historical Bulletin, Vol XLV (2011), 44-54.

Abstract:

Marami ang may tendensiya na ginagawa nilang tila mga santo ang kanilang mga bayani na para bang wala silang pagkakamali, nililinis ang kanilang kwento upang ipakita na sila ay perpekto at super lakas.  Makikita ito sa nangyayari ngayon sa imahe ni Ninoy Aquino.  Ito ay dahil sa ang template natin sa bayani ay ang Kanluraning Hero.  At kung sa ganitong lente natin ito titingnan, tila mas mahirap tularan ang ating mga bayani.  Kailangan ng bayan ngayon ang mas makatotohanang mga bayani.  Mas interesado ang papel na ito na ipakita ang isang bayaning tinitingala bilang isang ordinaryong tao na mayroon ding mga pagkakamali.  Dahil dito, mas nagiging makatotohanan ang salaysay.  Ang mga bayani ay ang mga taong nilampasan ang kanilang mga pagkukulang upang yakapin at samahan ang bayan.  Isang katibayan na ang lahat ng tao ay may kapasidad sa pagbabago tungo sa ikabubuti ng lahat.

Keywords:  hero, bayani, traditional politician (trapo), non-violent resistance, Kapangyarihang Bayan


This struggle can only mean victory for all of us.  It would mean victory because we are different from those that we oppose.  Those that we oppose are happy with the material wealth, but for how long?

-Ninoy Aquino

21 Agosto 1983, 1:15 NH:  Naging martir si Ninoy.  26 na taon matapos ang matadhanang hapon na iyon, hindi pa rin natutukoy ang salarin, at marahil, hindi na matutukoy.  Bagama’t mahalaga na malaman kung sino ang utak ng tinatawag na “Krimen ng Siglo,” naniniwala akong mas dapat sagutin ang mas mahalagang tanong na maaaring makuha ang sagot batay sa kasaysayan—bakit may saysay pa rin siya?  Bakit nararapat lamang gunitain ang kanyang pagkamartir?

Maling sabihin na ang landas patungong EDSA ay nagsimula sa tarmac noong hapon na iyon tulad ng isinusulat ng marami.  Tunay na matapos ang pagpaslang sa kanya, maraming bahagi ng mga nasa gitnang uri at iba pang sektor ang nagsimulang sumali na sa mga pagkilos na nagpabilis sa pagbagsak ng rehimeng Marcos.  Ngunit tulad ng binaggit sa akin ni Prop. Dante Ambrosio, ang pakikibaka laban sa diktadura ay nagpatuloy maging sa kalagitnaan at kalakasan ng kapangyarihan ng Batas Militar ng mga aktibista, estudyante, mga alagad ng sining, at mga relihiyoso.  Sa katunayan, kung sasabihin na nagsimula lamang ang pakikibaka noong 21 Agosto 1983, isinasawalang bahala na natin ang pakikibaka mismo ni Ninoy Aquino sa piitan sa loob ng pitong taon at pitong buwan, na ayon sa deskripsyon ni Ninoy, na hindi natatanaw ang buwan at mga bituwin sa kalangitan.

Isisilang ako limang buwan matapos siyang mapaslang.  Hindi ko siya nakilala bilang gobernador ng aming lalawigan, maging bilang senador ng ating republika.  Bagama’t binanggit sa akin ng aking mga magulang na habang ako ay pinagbubuntis ng aking ina, nakita nilang dumaan ang karo ng mga labi ni Ninoy sa ma Monumento galing ng Tarlac.  Lumaki ako sa panahon ng Kapangyarihang Bayan (People Power), at sa ika-10 taon ng kanyang kamatayan, tatawid ako mula sa Tarlac First Baptist Church School patungo sa Aklatang Panlalawigan upang sulyapan ang isang lumang kopya ng aklat ni Alfonso Policarpio na Ninoy:  The Willing Martyr upang maghanap ng bayani.  Sa aking paghahanap, naging estudyante ako ng kasaysayan at isinulat pa ang aking pinakahuling papel sa BA ukol kay Ninoy (Chua 2005, 4-88).

Sa aking paghahanap kay Ninoy, natagpuan ko na bagama’t sa kanyang pagkamatay siya ay naging martir, ang kanyang buong buhay ay proseso tungo sa kabayanihan.

Ayon sa historyador na si Zeus A. Salazar, may kaibahan ang Kanluraning konsepto ng “heroé” na isang hindi pangkaraniwang nilalang at may preokupasyon sa sariling persona, sa pananaw ng ating bayan sa bayani na “isang nagkukusang makipagtulungan nang walang anumang bayad sa mga gawaing pangkomunidad…, nakapaloob sa kanyang sariling grupo at nakatuon lamang at tangi sa pagpapaibayo ng interes ng grupo.”  Dagdag ni Salazar na sa Pilipinong konsepto ng bayani, “mas pinahahalagahan ang pagpapakita ng kababaang-loob at ang pagiging katulad lamang ng ibang kasama.” (Salazar 1997, 3-4, 36, 39)

Ang Trapo na Hero

Tulad ng mga “heroé” sa Mitolohiyang Griyego, at maging sa ating mga kathang-isip na bayani sa ating mga epiko, si Ninoy ay ekstra-ordinaryo, superhero, at hindi perpekto.

Si Benigno Simeon Aquino, Jr. (opisyal na pangalan mula sa bio-data ni Ninoy mula sa BSAF, hindi Benigno Servillano Aquino, Jr. na tulad ng sinasaad ng isang malaganap na aklat coffeetable (Mercado 1986, 313) na sinipi ng maraming batis mula sa internet) ay isinilang noong 27 Nobyembre 1932.  Kahanga-hanga at mabilis ang naging takbo ng kanang buhay—isang enfant terrible—pinakabatang reporter sa Digmaan sa Korea sa edad na 17, at bilang reporter ng Manila Times, napasuko ang pinuno ng mga rebeldeng Huk na si Supremo Luis Taruc sa edad na 22; pinakabatang nahalal na Alkalde ng Concepcion, Tarlac sa edad na 22; pinakabatang nahalal na Bise Gobernador ng Lalawigan ng Tarlac sa edad na 27; pinakabatang Gobernador ng nasabing lalawigan sa edad na 29 (Joaquin 1983); at pinakabatang senador ng Republika ng Pilipinas sa sa edad na 35.  Ang panahon ng kanyang pagtakbo para sa Senado ay panahon ng pandaigdigang pakikibaka para sa pagbabago mula sa mga kabataan.  Ang kanyang slogan ay YEH—Youth, Experience, Hope, para sa “Yeah Yeah Yeah” ng Beatles (Policarpio 1986, 72).

Benigno S. Aquino, Jr., Gobernador ng Tarlac, 1961-1967

Bagama’t sumasang-ayon ang lahat sa Tarlac na si Ninoy ay isang magaling at matalinong tao na nagbigay ng maraming ginhawa sa kanyang mga cabalen, hindi sila laging nagtitiwala sa kanyang mga hangarin.  Ang henyong ito sa pulitika ay isang tradisyunal na pulitiko—trapo.  Sa ilang mga tala ng mga manunulat at kakilala, siya ay maituturing na rabble rouser, mayroon siyang pribadong hukbo, naging balimbing sa pulitika, nagpakilig ng mga kababaihan, arogante at ambisyoso.  Ginamit niya ang kanyang matamis na dila upang maisulong ang kanyang karerang pulitikal (Tiongson 1997; Joaquin 1985, 355-390; Aquino 1985; Paterson 1998, 293).

Ang Hero na Naging Bayani

Nang ipatupad ni Pangulong Ferdinand E. Marcos ang Batas Militar, ang kanyang frat brod na si Ninoy ang kanyang pinakaunang pinaaresto noong gabi ng 22 Setyembre 1972.  Si Ninoy ang kanyang numero unong kritiko, at ang pangunahing “susunod na pangulo.”  Subalit tulad ni Mahatma Gandhi at Nelson Mandela, dinalisay si Ninoy na tulad ng diamante ng piitan.

Noong 12 Marso 1973, nilipad si Ninoy at Senador Jose Diokno mula Fort Bonifacio patungong Fort Magsaysay, Laur, Nueva Ecija, na nakapiring at nakaposas.  Sa loob ng mahigit isang buwan, walang nakaaalam kung sila ay buhay pa o patay na (Noynoy Aquino 2004).  Dinala siya sa isang maliit na kwarto, tinanggal sa kanya pati ang kanyang relo, singsing sa kasal at ang kanyang antipara, na nagsulot sa kana ng matitinding sakit ng ulo (Aquino 1973a, 136-145).  Ayon kay Tita Cory, ito ang pinakalugmok na bahagi ng buhay ni Ninoy (Tiongson 1997).  Nais ng rehimen na masiraan siya ng loob.  Ngunit matapos ang matinding paghahanap sa kanyang sarili, nahanap niya ang Panginoon.  Minsan kanyang sinabi, “In the depths of my desolation I discovered my faith and my God.  And it was only then that I realized I’m nothing.  I realized that all the pomp, the glory of the senate were a funeral, that wealth, that clothing, keeping up with the Joneses was not of this world, really.  And having discovered that, I have lost my appetite for power.” (Benigno 1989)

Nagkaroon siya ng pagbabago ng puso.  Mula noon, ang husay niya sa pananalita ay ginamit niya upang makibaka para sa katarungan para sa kanyang mga kababayan.  Nagpakita siya ng dakilang katapangan sa paglilitis sa kanya ng hukumang militar, “Some people suggest that I beg for mercy.  But this I cannot in conscience do.  I would rather die on my feet with honor than live on bended knees in shame….  In all humility, I say it is a rare privilege to share with the motherland her bondage, her anguish, her every pain and suffering.” (Aquino 1973b, 150, 151) Nais niyang ipakita, tulad ng karakter na Pilosopo Tasio ni Gat José Rizal, na hindi lahat ay natutulog sa dilim ng gabi (Rizal 1886, 158).  At noong 6 Abril 1978, ang mga mamamayan ng Kamaynilaan ay nagpadama na hindi siya nag-iisa sa pamamagitan ng isang “noise barrage.”

Marami siyang pagkakataon na piliin ang kalayaan mula sa piitan kung papayag siya na itigil ang pakikibaka laban sa diktadura, ngunit isa siya sa pinakamatagal na naging detenidong pulitikal noong Batas Militar.  At dahil sinamahan niya ang bayan sa paghihirap at pakikibaka, ang hero na si Ninoy ay naging isang bayani.

Nang pinahintulutan si Ninoy na tumungo sa Estados Unidos upang magpagamot ng kanyang sakit sa puso, naglibot siya upang ipalaganap sa mga Pinoy ang “non-violent resistance,” na ang isang madugong rebolusyon ang huli lamang na opsyon kapag nagawa na ang lahat ng mapayapang paraan.  Dahil ayon sa kanya ang paggamit ng dahas ay magbibigay lang ng dahilan sa rehimen na gumamit din ng dahas; na dapat maniwala tayo na si Kristo ay nasa kaibuturan ng puso ng bawat tao, na ang Anak ng Diyos ay maaaring lumabas kay Marcos upang itaguyod ang “genuine national reconciliation founded on justice.” (Benigno 1989; Aquino 1983, 253).  Naniwala siya na “the Filipino is worth dying for….  Because he is the nation’s greatest resource.” (Aquino 1980, 251) Ayon sa kanya, “While it’s true Mr. Marcos…that after eight years in prison I have lost appetite for office.  I’m no longer seeking the presidency of this land…But believe me…when I tell you that while I have vowed never to enter the political arena again, I shall dedicate the last drop of my blood to the restoration of freedom and the dismantlement of your Martial Law!”  (Aquino 1981)

At iyon nga ang kanyang ginawa.  Sa pagnanais niya na muling samahan ang mga mamamayan sa kanilang pagdurusa at gumawa ng paraan para dito, inangkin siya ng bayan at tinanggap nila ang pagkabayani niya.  10 araw matapos siyang mapaslang, dalawang milyon ang lumabas upang makipaglibing, at dalawang taon ang nakalipas, dalawang milyon ang muling sumama sa kanyang kabayanihan at mapayapang pinatalsik ang diktadura bilang pagpupugay sa kanyang mga sakripisyo.  Ang kadalisayan ng kanyang hangarin para sa bayan ay kanyang pinatunayan na tulad ng sinasabi ng kanyang paboritong awitin na “Impossible Dream,” “…willing to march into hell for a heavenly cause.”  At sinamahan siya sa martsang ito ng sambayanan.

Orohinal na poster na ibinigay ni Linggoy Alcuaz kay Xiao Chua noong 25 Pebrero 2009

Kung Bakit May Saysay Pa Rin Si Ninoy Aquino Matapos Ang 26 Na Taon 

Noong nasa Baitang 5 ako, nakipag-away ako sa isang kaklase ko nang sabihin niyang walang naging silbi ang Kapangyarihang Bayan sa EDSA, na nasayang lang ang mga sakripisyo ni Ninoy.  Hindi pa rin nagbabago ang aking pananaw.  Ang EDSA 1986 ang isa sa pinakadakilang tagpo ng ating pagka-Pilipino, nang lahat ng maganda sa atin ay lumabas sa loob ng apat na araw noong Pebrero 1986—pananampalataya, pakikipagkapwa, pakikirama, pagiging masiyahin, bayanihan, pagiging mapayapa, pagiging malikhain, at iba pa (Jocano at de Leon 2000).  Isa pang mahalagang naidulot ng Kapangyarihang Bayan ay ang pagkakaroon ko nang kalayaan na matalakay ang kahit anong nais ko sa aking klase nang walang takot, o maisulat ang akdang ito nang walang panunupil.  Ang mga iyon pa lamang ay nararapat nang ipagdiwang.  Subalit, ang malungkot na katotohanan ay hindi pa rin naisasakatuparan ang mga pag-asa at pangako ng EDSA dahil nagpalit lamang ng mga tauhan ang pamahalaan, ngunit walang pagwawaksi sa mga masasamang gawi at pagbabago ng puso.  Hindi madalian ang himagsikan.  Hindi pa ito tapos.  At maraming aral ang mapupulot sa halimbawa at buhay ni Ninoy.

Ninoy Aquino, ni Caloy Gabuco, 1988

Sa mundong pulitikal na ginagalawan ng mga trapo, ipinakita ni Ninoy na maaaring magbago ang mga ito.  At kung sila ay magbabago, makikita ito ng tao at gagantimpalaan sila ng pagmamahal ng mga ito.

Lagi niyang sinasabi na hindi na siya papasok sa pulitika muli.  Kung nabuhay kaya siya, nakatulong kaya siya sa pagpapayo at pagtatanod sa pamahalaan?  Mayroon talaga siyang plano para sa Pilipinas na nakabatay sa Christian Democratic Socialism (Aquino 1984, 44-50;  Aquino 1981).  At ayon sa manunulat na si Frankie Sionil José, binanggit sa kanya ni Ninoy na nais talaga niyang ipatupad ang isang tunay na repormang pang-agraryo at ipamahagi ang Hacienda Luisita na pagmamay-ari ng angkan ng kanyang asawa (José 2007).

Ngunit hindi tayo maaaring mabuhay sa panghihinayang.  Ang maaari nating gawin ay ipagpatuloy ang laban na sinimulan ni Ninoy.  Sa aking paghahanap kay Ninoy, natuklasan ko ang mga pananalita at mga sulatin na iniwan niya sa atin upang basahin.  Ako ay nabuhayan ng loob dahil siya mismo ay naniniwala sa kanyang hiraya/tanaw at pananampalataya sa mga Pilipino.  Tila sinasabi niya sa akin na naniniwala siya sa aking mga kakayahan, na ako ay “worth dying for.”  Kung nabuhay siya, siguro patuloy rin siyang magkakamali, tulad ng iba pang mga pinuno na nabuhay matapos ang diktadura. Ngunit tao tayo, ang mahalaga ay malampasan ang mga pagkukulang na ito sa pamamagitan ng pag-aalay ng ating buhay sa isang hangarin na mas dakila kaysa sa ating sarili.  Ayon nga sa Kartilya ng Katipunan noong Himagsikang 1896, “Ang kabuhayang hindi ginugugol sa isang malaki at banal na kadahilanan ay kahoy na walang lilim, kundi man damong makamandag” (Jacinto w.p.)  Para sa akin, iyon ang tunay na katapangan ng loob at pagkatao!

Sa bansang nasa krisis at bansang nakalugmok, si Ninoy ay naging tanglaw ng pag-asa sapagkat siya mismo ay may pag-asa sa kanyang kalooban.  Minsan nang sinabi ni José Rizal na ang kabataang Pilipino ang pag-asa ni Inang Bayan (Rizal 1879, 98).  Ngayon, higit kailanman, hindi dapat mawalan ng pag-asa ang kabataan.  Hindi dapat makalimutan ng kabataan na naging dakila ang buhay ni Ninoy sapagkat ginawa niya ang lahat ng makakaya.  At sa pagiging pinakamagaling na siya, nakapag-ambag siya sa kasaysayan ng ating bansa.  Inspirasyon siya upang tayo ay magsumikap na maging kakaiba, maging bayani, para sa bayan.  At mas mainam, baguhin at lumikha rin ng kasaysayan.  At magsisimula ang lahat ng ito sa pagbabago ng ating mga kalooban at puso.  Tulad nang minsang ibinilin sa amin ni Tita Cory mula sa isang panayam, “I hope that all of us Filipinos will try to look within ourselves and find out what it is that we are asked to do or we feel we can do for our country.” (Cory Aquino 2003)



SANGGUNIAN

Aquino, Benigno “Ninoy” S., Jr.  1973a.  “Thy Will Be Done,” sa Testament from a Prison Cell, second edition.  Makati:  The Benigno S. Aquino, Jr. Foundation, Inc., 2000, 136-145.

__________.  1973b.  “I Will Not Participate,” sa Testament from a Prison Cell, second edition.  Makati:  The Benigno S. Aquino, Jr. Foundation, Inc., 2000, 148-151.

__________.  1980.  “The Filipino Is Worth Dying For,” sa Asuncion David Maramba, ed.  Ninoy Aquino:  The Man, The Legend.  Mandaluyong:  Cacho Hermanos, Inc., 1984, 251-252

__________.  1981.  “Movement for a Free Philippines Los Angeles Chapters Freedom Rally with Ninoy Aquino, Wilshire Ebell Theater Los Angeles, February 15, 1981.”  Ninoy Aquino TV.

__________.  1983.  “The Undelivered Arrival Statement,” sa Asuncion David Maramba, ed.  Ninoy Aquino:  The Man, The Legend.  Mandaluyong:  Cacho Hermanos, Inc., 1984, 253-255.

__________.  1984.  “A Christian Democratic Vision,” sa Testament from a Prison Cell, second

edition.  Makati:  The Benigno S. Aquino, Jr. Foundation, Inc., 2000, 52-58.

__________.  1985.  A Garrison State In The Make and Other Speeches.  Makati:  The Benigno S. Aquino, Jr. Foundation.

Aquino, Benigno Simeon III “Noynoy.” 2004, 8 Disyembre.  Panayam kay Rep. Noynoy Aquino ni Michael Charleston B. Chua.  Gusali ng Batasang Pambansa, Lungsod Quezon.

Aquino, Maria Corazon “Cory.” 2003, 12 Marso.  Panayam kay Pang. Cory Aquino nina Michael Charleston B. Chua, Henderson T. Gercio, Bryan Clark B. Hernandez at Emmalyn C. Sagun.  Ika-7 Palapag, Gusaling Jose Cojuangco and Sons, Dela Rosa St., Lungsod ng Makati.

Benigno, Teodoro C., manunulat.  1989.  Ninoy:  The Heart and the Soul (dokumentaryo).

Chua, Michael Charleston B.  2005.  “Liwanag sa Dilim:  Ang Paglaban ni Ninoy Aquino Sa Rehimeng Marcos mula sa Piitan (1972 – 1980),” sa Bernie S. de Vera, Rizal P. Valenzuela at Michael Charleston B.

Chua, Mga Dakilang Tarlakin.  Diliman, Lungsod Quezon:  Bahay Saliksikan ng Tarlakin (BaTak) at Balanghay Kalinangan (BangKa), 2007, 4-88.

__________.  2006. “Commentary:  Hero or Trapo—Thoughts and Assesment on a Kapampangan National Hero,” Alaya:  The Kapampangan Resesarch Journal 4, Disyembre 2006.  Lungsod ng Angeles:  The Juan D. Nepomuceno Center for Kapampangan Studies, Holy Angel University, 215-226.

__________.  2009.  “Si Ninoy Naman:  Ang Trapo na Hero, ang Hero na naging Bayani,” Mabuhay:  Lingguhang Pilipino Mula Pa Noong 1980, 21-27 August 2009, 1, 6.

Jacinto, Emilio.  Walang petsa.  “Ang Kartilya ng Katipunan,” sa Encarnacion, Emmanuel, Ang Pamana ni Andres Bonifacio.  Lungsod Quezon:  Aklat Adarna, 1997, w. ph.

Joaquin, Nick.  1983.  The Aquinos of Tarlac:  An Essay on History as Three Generations.  Mandaluyong:  Cacho Hermanos, Inc.

__________.  1985.  “Before The Blow:  Ninoy’s Senate Years,” sa Benigno S. Aquino, Jr., A Garrison State In The Make And Other Speeches.  Makati:  The Benigno S. Aquino, Jr. Foundation.

Jocano, Felipe Landa at Felipe de Leon, Jr.  2000.  Panayam sa EDSA 2000:  Landas ng Pagbabago.  Maynila:  People Power Commission.

José, Francisco Sionil.  2007, 7 Hunyo.  Panayam kay F. Sionil José ni Michael Charleston B. Chua.  Solidaridad Bookshop, Padre Faura, Lungsod ng Maynila.

Mercado, Monina Allarey, ed.  1986.  People Power:  The Greatest Democracy Ever Told, An Eyewitness History.  Maynila:  The James B. Reuter, S.J., Foundation.

Paterson, James Hamilton.  1998.  America’s Boy:  The Marcoses and The Philippines.  London:  Granta Books.

Policarpio, Alfonso Jr. P. 1986.  Ninoy Aquino:  The Willing Martyr.  Lungsod Quezon:  Isaiah Books.

Rizal, José.  1879.  “To The Philippine Youth,” sa Rizal’s Poems.  Maynila:  Pambansang Suriang Pangkasaysayan, 2002, 98-99.

Rizal, José.  1886.  Noli Me Tangere, Virgilio S. Almario, tagapagsalin.  Lungsod Quezon:  Adarna House, Inc., 1998.

Salazar, Zeus A.  1997.  “Si Andres Bonifacio at ang Kabayanihang Pilipino,” Bagong Kasaysayan:  Mga Pag-aaral sa Kasaysayan ng Pilipinas Lathalain Blg. 2.  Lungsod ng Mandaluyong:  Palimbagang Kalawakan.

The Benigno S. Aquino, Jr. Foundation, Inc. (BSAF, ngayo’y Ninoy and Cory Aquino Foundation).  1993.  “Ninoy’s Bio-Data,” sa Ninoy:  Ideals & Ideologies (1932-1983).  Makati:  Benigno S. Aquino, Jr. Foundation, 138-139.

Tiongson, Lito, manunulat.  1997.  Batas Militar:  A Documentary About Martial Law in the Philippines.  Lungsod ng Pasig:  Foundation for World Wide People Power.


Para kay Dr. Dante Lacsamana Ambrosio (1951-2011), aking guro sa Kontemporanyong Kasaysayan at kasama sa Philippine Historical Association na nagpakadalubhasa sa sinaunang konsepto ng kalangitan at mga bituwin ng mga Pilipino bilang Ama ng Etnoastronomiya.  Kayo ay bahagi na ng mga bituwin.

1983 ULIT

Si Xiao Chua (may hawak ng dyaryo, sa kaliwa) kasama ang ilang kaibigan sa funeral march para kay Cory Aquino, 5 Agosto 2009 (Sa kagandahang loob ng Studio 23)

Ang mga sumusunod ay isang pagmumuni-muni ng isang batang historyador, isang guro ng kasaysayan sa Pamantasang De La Salle Maynila, Pangalawang Pangulo ng Philippine Historical Association, at isang 25-taong gulang na batang Tarlakin sa kanyang pagtapak sa kasaysayan bilang nakibahagi sa paghahatid ng bayan kay Tita Cory noong 5 Agosto 2009.  Unang nailathala sa pahayagang Mabuhay:  Lingguhang Pilipino Mula Pa Noong 1980, 7-13 Agosto 2009, 5, 6:

 

 “They came to me with one cry—DEMOCRACY.”

-Cory Aquino

Lagi kong sinasabi na nagsisisi ako na hindi pa ako naipanganak upang makimartsa para sa libing ni Ninoy Aquino noong 31 Agosto 1983 kung saan dalawang milyong tao ang nakipaglibing (mas malaki pa kaysa kay Mahatma Gandhi).  Nagsisisi rin ako na masyado pa akong bata para sumama sa Kapangyarihang Bayan sa EDSA noong Pebrero 1986 kung saan dalawang milyon din ang masayang nakibaka para sa demokrasya sa kabila ng panganib.  Naging panalangin ko na sana malasap ko man lang kahit kaunti ang karanasang “People Power.”

Hindi ko inaasahan na matutupad ito noong 5 Agosto 2009, sa paghahatid sa huling hantungan sa dating pangulong Maria Corazon Sumulong Cojuangco Aquino.

Nagsimula ang araw ko bilang isang panauhin sa Umagang Kay Ganda sa ABS-CBN 2.  Kinapanayam ako ni Winnie Cordero ukol sa aking pangongolekta ng Cory at Ninoy memorabilia sa kabila nang hindi pa ako naipapanganak nang mapaslang si Ninoy.  Doon ko ipinakita na bata pa lamang ako, inspirasyon na sa akin si Tita Cory.  Na simula nang mamatay si Tita Cory ay disoriented ako at kulang sa tulog kaya kailangan kong pumila ng tatlong oras sa La Salle Greenhills (kasama sina Tita Honey at Ivana Guevara) upang masulyapan siya kahit sandali noong madaling araw ng 3 Agosto.  Bumata siya ng tatlumpung taon at napakapayapa ng kanyang mukha.  Naikwento ko rin ang aking pakikiramay sa dalawa niyang anak, si Noynoy at Pinky at ang pagkabuhay ng aking diwa nang makita ko ang libo-libong tao sa telebisyon ilang oras ang nakalipas sa paglilipat sa kanyang mga labi patungong Katedral ng Maynila.  Na liban sa pagpapanatili ng demokrasya, ang kanyang pangunahing kontribusyon sa atin ay ang pagbabalik ng tiwala ng Pilipino sa kanyang sarili.

Sa mga nakaraang taon akala ko, nakalimutan na siya.  Kakaunti na lamang ang dumidinig sa kanya sa tuwing nagpapatawag siya ng suporta laban sa mga pagbabanta sa demokrasya bagama’t nananatili siyang tinitingala.  Sa isa sa kanyang mga huling text message, nadama niyang sa kanyang karamdaman, nag-iisa lamang siya sa pananalangin para sa bayan.  Hindi ko inaasahan ang mga sumunod kong makikita.

Sa paghatid sa akin sa Katedral, nakita kong may iilan nang tao ang naroroon.  Kasama ko sa bandang COMELEC sina Ayshia Kunting at Kerby Alvarez, mga kasama sa UP Lipunang Pangkasaysayan. Ang huli ay may tiket sana sa loob ng Katedral ngunit sia ay nahuli kaya hindi na nakapasok.  Halos maluha na siya dahil doon.  Nakita namin ang galaw ng bayan.  May mga nabigyan ng trabaho dahil sa pagkamatay ni Tita Cory, nagbebenta ng samu’t saring mga pins (Php 20.00), mga t-shirt (Php 100.00), mga dilaw na laso (Php 20.00) at mga payong (Php 120.00).  Ang mga VIP na dumadaan ay maayos na pinapapasok, tumabi nang magmartsa ang militar.  Bagama’t tumili nang  makita si Piolo Pascual at iba pang mga artista, sa mga bulong-bulungan, hindi si Kris Aquino o James Yap ang kanilang ipinunta doon kundi ang magpasalamat kay Tita Cory.  Alam ng bayan kung bakit sila nandoon.

Nagsimula ang misa ng 9:00 NU, hindi namin naririnig sa labas ang mga nangyayari sa loob.

Nang mamatay si Tita Cory, makulimlim ang langit.  Nang saluduhan ang labi niya sa LSGH ng militar biglang umulan, at tumigil matapos ang pagsaludo.  Nang pumuwesto kami malapit sa Ayuntamiento, umulan muli nang malakas.  Nabasa ang ilang libro ko sa loob ng aking bag pero ayos lang.  Nakita kong hindi natinag ang bayan.  Kahit may mga payong, kami ay nabasa, pero ok lang.  Bahagi kami ng kasaysayan, at para ito kay Tita Cory.  Noong 1983, sa paghahatid kay Ninoy, ang ulan at baha ay hindi pumigil sa mga tao.

Sa wakas, narinig namin ang pasasalamat at pamamaalam ni Kris Aquino, napaluha kami.  Wika niya sa mamamayang Pilipino, hiniram ang mga kataga ng kanyang bayaning ama, “You have given our family honor beyond anything we could ever have hoped to receive, that no matter how great the sacrifices of my parents, I can honestly say to all of you that for my family, the Filipinos are worth it….  Paano po ba kami makakapagpasalamat sa inyong lahat sa effort ninyong pumila sa gitna ng matinding init at malakas na pagbuhos ng ulan para po masulyapan ang mommy namin, magbigay respeto at maipagdasal siya sa huling pagkakataon?”  Ngunit pinalakpakan ng lahat ang kanyang deklarasyon na ipagpatuloy ang laban ng kanilang ama’t ina, “Noy, ikaw at ako ang nasa posisyon para ipagpatuloy ang lahat ng kanilang nasimulan.”  Bumuhos lalo ang emosyon sa pagsabay namin kay Lea Salonga sa pag-awit ng “Bayan Ko.”

Sa mga oras na iyon, nakita naman namin na gumagawa ng pelikula ang Kapampangan na si Brillante Mendoza, unang Pilipinong nagwagi bilang pinakamahusay na direktor sa Cannes Film Festival ngayong taon, ukol sa isang batang mahirap sa gitna ng pagluluksa ng bayan ay hindi pinapansin ng mga tao.  Siyempre todo “acting” naman ako sa kanyang pagdaan, kino-Coree ko lang yung bata.

Inaasahan ko na motorcade lamang ang mangyayari.  Nang makausap ko si Margie Juico, dating sekretarya ni Tita Cory, masyadong malayo ang Manila Memorial kung martsa ang gagawin.  Nakita ko na sa pagtatapos ng misa, kinordonan na ng pulis ang mga tao.

Sa paglabas ni Tita Cory ng Katedral mga bandang 11:45 NU, tumigil ang tubig-ulan.  Napalitan nang pag-ulan ng confetti mula sa helikopter, at sa taas ng Katedral at Palacio del Gobernador.

Nagsigawan ng “Coree!  Coree!” at ginawa ng bayan ang Laban sign sa kamay sa pagdaan ni Tita Cory sa kanilang harapan.  Nagsimula na ang kalbaryo at kagitingan ng apat na honor guard—Navy Petty Officer 2 Edgardo Rodriguez, Army Pfc. Antonio Cadiente, Airman 2nd Class Gener Laguindan, at Police Officer 1 Danilo Malab, Jr., na inasahan na dalawang oras lamang tatayo at hindi gagalaw.  Sa kanilang pagtayo ng siyam na oras, nagbigay sila ng malaking karangalan, hindi lamang sa kanilang dating commander-in-chief, kundi sa kanilang uniporme na rin.

Nang makadaan ang coaster ng pamilya Aquino, nakakapangilabot ang aking nakita.  Hindi na napigilan ng mga awtoridad ang pagsunod ng mga tao sa prusisyon.  Nais samahan ng bayan si Tita Cory at ang kanyang pamilya sa huling sandali.  Sumama na rin kaming tatlo sa paglakad.  Ang aming mga kasama, isinisigaw ang pangalan ni Tita Cory.  Sumasagot ang mga taong nakatayo sa tabi ng kalsada.  Mga matatanda, maging ang mga bata.  May mga gawa sa bahay na mga plakard na nagpapasalamat sa dating pangulo.  Nang makarating ako sa Anda Circle at sa A. Bonifacio Drive, sa paglingon ko sa likod, ang daming taong nakasunod, isang dagat ng dilaw.  Dilaw ang kulay ni Tita Cory, ang bagong pula, ang bagong kulay ng kagitingan at kalayaan.

Naluha ako.  Lagi kong sinasabing ang nakararaming Pilipino ay wala nang pakialam sa bansa, na nakalimutan na nilang magtiwala sa kanilang sarili.  Ngunit sa sandaling iyon, nakita ko na ang dami pa palang nagmamahal sa bansa natin. Hindi pa pala namatay ang diwa ng Kapangyarihang Bayan sa atin, natutulog lang pala ito.  Nakita kong natuwa si Kerby na kasama niya ang bayan sa mga oras na iyon.  Hindi hamak na mas matindi ang pagpupugay sa labas ng Katedral kaysa ng mga elit na nasa loob.

Nakita ko ang aming punong-lungsod sa Tarlac, Alkalde Aro Mendoza, na pinangunahan ang batalyon ng mga bus ng mga cabalen namin ni Tita Cory.  Kasama naming lumalakad ang mga inspirasyon ng bayan sa ngayon, si Gobernador Among Ed Panlilio ng Pampanga, at si Jun Lozada, na nagbigay ng maikling panahon upang makipagkwentuhan sa akin.

Napaka-cute ng mga bata na sumisigaw ng “Coree!”  Isinigaw ko bilang palaala sa kanila, “1983 ulit!” habang hawak-hawak ang dala-dala kong Mr. and Ms. Special Edition, “Ulitin natin ang kasaysayan!”  Noong 1983, sa kabila ng pagkukubli ng medyang pambalana na maka-Marcos noon sa pagbabalitang may isang namatay dahil tinamaan ng kidlat, ang Mr. and Ms. Special Edition, at ang pahayagang Mabuhay ang nagpakita ng mga larawan na milyon-milyong tao ang nakipaglibing kay Ninoy.

May mga ilang nakakilala sa akin dahil napanood nila ako noong umaga at binati ako ng masaya at nakipagkodakan pa.  Nakapanayam pa ako ng maikli sa Newswatch ng RPN-9 kung saan sinabi ko na kahalintulad noong 1983, walang nag-organisa at spontaneous ang kilos ng mga tao noong araw na iyon.

Mayroon lang isang presidentiable na kinamayan ang mga tao habang nasa loob ng kanyang kotse, tahasang inaagaw ang atensyon na para lang sana kay Tita Cory.  Mayroong sumigaw, “Bawal mangampanya dito !” “Lumakad ka!”

Hindi natinag ang mga tao sa kabila ng lakas ng alon sa Look ng Maynila.  Liban sa mga bayaning bumberong nakalinya upang magpugay sa isang Dakilang Pilipina, naroroon ang mga magkakapamilya, magkakaibigan, magkakaklase na nakalinya sa daan.  Sa bawat pagsigaw ko sa kanila ng “Tuloy ang Laban!” habang itinataas ang Laban sign, sumasagot sila, at nakikita ko ang kanilang mga mata, puno ng pagmamahal sa bayan.  Naramdaman ko ang pagtanggap nila sa akin bilang kababayan.  Mga kapatid ko sila.  Nalasap ko rin sa wakas ang diwa ng EDSA, na nasasalamin sa mga kataga ng awitin ni Jim Paredes, “Kay sarap palang maging Pilipino,” “Naging langit itong bahagi ng mundo!”

Hindi matatapatan ng mga karaniwang rally ang aking naranasan.  Sa mga pagkilos man ng kaliwa o kanan, kadalasa’y galit at hinaing ang kanilang ipinapakita.  Noong 1983, pinagsamang galit sa diktadura at pagmamahal sa bayan ang nakita.  Sa mga sandaling iyon sa libing ni Tita Cory, pagmamahal sa bayan at pasasalamat kay Tita Cory ang nasa mga mata ng mga tao.  Hindi sapat ang makita ito sa telebisyon.  Nakita at nadama ko ang katotohanan ng mga damdaming ito nang samahan ko ang bayan noong araw na iyon.

Lumakad pa kami hanggang sa Quirino-Taft.  Bagama’t ang itaas na kalahati ng aking katawan ay nalulunod sa pagmamahal ng bayan at gusto pang sumama, dinama ko ang aking mga tuhod at pagod na ang mga ito.  Nagpasya kaming kumalas sa prusisyon mga 2:00 NH.  Pero pauwi sakay sa bus, nagpakita kami ng Laban sign, tinitingnan namin kung may sasagot sa amin tulad kanina, isa man lang masaya na kami.  Liban sa isa na nagbigay sa amin ng gitnang daliri, sampu ang sumagot sa amin ng Laban!  Ito ang aming simbolikong paraan upang ipaalala sa aming sarili na baon namin pauwi ang laban nina Ninoy at Cory.

Samantala, sa telebisyon na namin nasundan ang pagpapatuloy ng paghahatid kay Tita Cory sa huling hantungan, hanggang matapos ang 22.8 kilometro mula Katedral ng Maynila, dumating ang mga labi ng dating pangulo sa Manila Memorial Park.  Nais ng pamilya Aquino na maging pribado ang paglilibing.  Ngunit nais ng taumbayan na ihatid ang kanilang Tita Cory hanggang sa huli.

Mas malayo ang distansya ng prusisyon ng dalawang milyong katao para kay Ninoy noong 1983 mula sa Simbahan ng Sto. Domingo sa Lungsod Quezon, 12 oras ang inabot.  Sa halos kalahati ng distansya mula Katedral ng Maynila (kung saan mga matataas na kaparian lamang ang ibinuburol), ang prusisyon ng 300,000 tao ay umabot na nang 9 na oras.  Higit pa ito sa karangalan ng isang state funeral (na gagastusan sana ng pamahalaan).  Ayon kay Manolo Quezon, ang desisyon ng pamilya ay konsistent sa buhay ni Tita Cory na hindi ninais ang kahit anong karangyaan at karangalan na inasam-asam ng iba, “But as Cory Aquino lived, so she remains in death: having accepted only the barest minimum in terms of the honors of state, because she only held the position to accomplish the transition back to democracy, and doing so with a scrupulous regard not to burden the public purse with fuss over her person. / For Cory,  the presidency had always been a means to an end, not a means in itself; so it is truly fitting she will be laid to rest with nothing more than what she’d started out with, as a widow: a nation by her side, united in grief, and in a manner that ultimately manifests the power of the people and not of whoever happens to comprise today’s officialdom.”

Sa ganap na 8:35 NG, humimlay sa pagmamahal ng kanyang pamilya at mga kababayan ang unang inang pangulo ng Pilipinas, muling nakatabi ang kaisa-isang lalaking kanyang minahal, si Ninoy.

Nang hapon na iyon, ako ay dinala sa ABS-CBN upang kapanayamin para sa programang Y-Speak.  Doon aking sinabi, “She may not be the best president, but she did her best as president.”  Si Tita Cory mismo ang nagsabi sa kanyang huling State of the Nation Address noong 1991, “I hope that history will judge me as favorably as our people still regard me, because, as God is my witness, I honestly did the best I could. No more can be asked of any man.”

Sa pagkamatay ni Tita Cory, bagama’t inaalala natin ang kanyang pangunahing papel sa kasaysayan ng Pilipinas bilang Ina ng Demokrasya, hindi ibig sabihin na kinakalimutan natin ang kanyang mga naging pagkukulang, sapagkat dapat itong gawing balon ng aral.  Bagama’t hindi nabahiran ng alegasyon ng personal na pangungurakot, hindi siya naligtas sa kontrobersya:  ang hindi pagpapatupad ng CARP sa sariling lupa ng kanilang pamilya sa Tarlac, ang trahedya ng pagbaril sa mga magsasaka sa Mendiola noong 1987 (na sinasabi ng administrasyong Aquino na may nanggulo kaya nangyari), ang tinatawag na “Kamag-anak, Inc.,” ang pagmamalabis ng ilan sa mga kasapi ng itinaguyod niyang civilian defense, ang pagsang-ayon sa pananatili ng mga base militar ng Estados Unidos sa bansa.

Ayon pa sa mga kritiko, hindi naman daw siya naging instrumental sa pagbabalik ng demokrasya, sa halip nagtago sa isang kumbento sa Cebu kasama ng mga Pink Sisters nang sumiklab ang Kapangyarihang Bayan noong 22 Pebrero 1986.  Hindi nalalaman na bumalik siya kinabukasan sa Maynila at sakay ng isang kotse, naglakbay pa sa kalagitnaan ng mga tangke ng diktadura.  Hindi rin siya nagpapigil na magsalita sa harapan ng gusali ng POEA upang samahan ang mga tao.  Bagama’t sina Min. Juan Ponce Enrile, Hen. Fidel Ramos, Butz Aquino at Jaime Cardinal Sin ang naging tagapanguna ng Kapangyarihang Bayan sa EDSA, ang damdamin ng mga mamamayan ay naihanda na ni Tita Cory nang magpatawag ito ng boykot ilang araw ang lumipas, at muntik nang bumagsak ang ekonomiya bilang pakikibaka laban sa diktadura.  Tulad ni Rizal na inspirasyon nina Bonifacio at ng Himagsikang 1896, si Tita Cory ang inspirasyon ng Kapangyarihang Bayan noong 1986, ang isinigaw ng bayan upang pamunuan sila.

Maging ang hindi paghingi ng bansa ng debt moratorium o debt repudiation na nagpanatili ng utang ng diktadura para ating bayaran ay isinisisi ng mga kritiko kay Tita Cory.  Kung alam lamang nila na dahil dito napanatili ang ating dangal sa harap ng mundo, na nagtiwala siya sa mga Pilipino na muli nilang itatanghal ang kanilang bansa upang maging dakila ito at mababayaran din natin ang ating mga utang.  Mukhang ang dapat itanong ay hindi kung binigo ba tayo ni Tita Cory kundi, “Binigo ba natin siya at ang ating mga sarili?”

Ayon nga sa isang panayam na ibinigay niya sa Philippine Star noong 2007, “People used to compare me to the ideal president, but he doesn’t exist and never existed. He has never lived.”

Hindi santa si Tita Cory, bagama’t madasalin siya, alam kong sa kanyang kababaang loob hindi niya tatanggapin na dakilain siya bilang ganoon.  Sa aking opinyon, hindi rin siya pambansang bayani tulad nina Rizal at Bonifacio na namatay para sa bayan, ngunit bayani siya tulad ng lahat ng nabubuhay para sa bayan ay bayani.  Halimbawa na maging ang mga pinakasimple sa atin ay maaaring maging bayani.  Hindi siya perpekto, ngunit ang kanyang puso ay nasa tamang lugar sa panahon ng mga mahihirap na pagpapasya.  Ito ang nakita ng mga tao.  Ang gusto nating gunitain ay ang mga sakripisyo na ibinigay ni Tita Cory para sa bayan—ang kanyang asawa, at ang kanyang buhay; ang kanyang determinasyong mistulang bakal laban sa siyam na bantang coup d’etat na nagpanganib sa ating demokrasya (Maging ang isa sa mga nanguna sa mga pagtatangkang ito na si Comm. Rex Robles ay mangiyak-ngiyak pang humingi ng tawad at inalala ang katapangan ng babaeng pangulo); at ang pagbabalik ng mga institusyong demokratiko—ang kongreso, ang malayang korte, malayang pamamahayag, nagsasariling pulisya, ang Saligang Batas ng 1987; at marami pang ibang mga tagumpay, sa kabila ng mga panggugulo, lindol, bagyo, at pagsabog ng Bundok Pinatubo.  Pinatunayan niyang wala nga siyang alam tulad ng ipinaratang sa kanya, “I admit that I have had no experience in cheating, stealing, lying or assassinating political opponents!”  Modelo sa bawat lingkod-bayan at kawani.

Ang ibinigay na parangal ng militar, pagpapaputok ng kanyon sa mga kampo ay isang vindication sa ginawang pang-aapi ng instutusyong militar sa kaniya at kay Ninoy noong Batas Militar.

Kapag namamatay ang isang sikat na tao, ginugunita ang mga magagandang bagay lamang ukol sa namatay, ngunit kadalasa’y hindi pag-aaksayahan ng labis na panahon ng mamamayan.  Ang mahabang pamamaalam ng bayan, ang mga taong lumabas sa kalsada, at nagpupugay sa buong daigdig ng Cyberspace, ay nagpapatunay na sa lahat ng kanyang nagawa, ang naaalala natin ay ang maybahay na pinakiusapan nating pamunuan tayo.  Kinailangan natin siya, at dininig/tinanggap naman niya ang mabigat na pakiusap na ito.  Ayon sa kanyang talumpati sa Kongreso ng Estados Unidos noong 18 Setyembre 1986, “Wherever I went in the campaign, slum area or impoverished village. They came to me with one cry, DEMOCRACY.  Not food although they clearly needed it but DEMOCRACY. Not work, although they surely wanted it but DEMOCRACY. Not money, for they gave what little they had to my campaign. They didn’t expect me to work a miracle that would instantly put food into their mouths, clothes on their back, education in their children and give them work that will put dignity in their lives. But I feel the pressing obligation to respond quickly as the leader of the people so deserving of all these things.”

Kung noong 1983, nagsimulang bumagsak ang diktadura, ang fearless forecast ko ay sa 2009 ay magdudulot, hindi ng pagbagsak ng isang rehimen, kundi nang pagmulat ng Pilipino na pumili ng tamang lider sa 2010, pagpigil nila sa makasariling kilos sa pagbabago ng Saligang Batas, at gawin ang makakaya upang sa sariling paraan, ituloy ang laban nina Ninoy at Cory sa loob ng marami pang taon.

Pero sa aking palagay, ito na ang huling manipestayson ng “People Power” na makikita natin sa mahabang panahon.  Isang lider sa kalibre lamang ni Cory ang makapagbubuklod noon.  Si Tita Cory rin mismo ang nagpahiwatig maraming beses na hindi na dapat maulit ang EDSA.  Dapat hindi tumigil sa ilang araw na pagpapakita ng pag-kakaisa ang mga tao.  Kailangang kumilos para sa totoong “People empowerment.”  Ipinakita ito ni Tita Cory sa pagtataguyod ng micro-finance at edukasyon noong siya ay nabubuhay pa.

Para sa akin, ang tunay na Kapangyarihang Bayan ay magsisimula sa pagbabago ng kalooban tungo sa kaginhawaang inadhika ng ating mga bayani mula Himagsikang 1896, hanggang sa Kapangyarihang Bayan 1986.  Sa pagsisimula nating bigyang kahulugan ang ating pag-iral na mas malaki pa sa ating mga hangarin para sa sarili tulad ng sinabi ni Tita Cory, “I would rather die a meaningful death than to live a meaningless life.

Nang makapanayam ko siya sa kanyang opisina sa Makati noong 2003, sa kabila ng kanyang pagiging pormal, hindi ko napigilan na sabihin sa kanya na fan niya ako, at dahil sa kanya ipinagmamalaki kong Pilipino ako, na mahal ko siya.  Hindi ako nagsisisi na sinabi ko yun noong buhay pa siya.

Sa paghahatid natin sa kanya sa huling hantungan, muli nating sinasabi sa kanya, “Hindi ka namin iiwan sa laban dahil hindi mo kami iniwan.  Mahal ka namin”

Tuloy ang laban!

11 Agosto 2009, 11:08 NU, Silid 304A, Bulwagang Gokongwei, Pamantasan ng De La Salle sa Maynila

Xiao Chua at Gobernador Ed Panlilio sa Luneta noong funeral march para kay Cory Aquino, 5 Agosto 2009 (Sa kagandahang loob ng Studio 23)

TITA CORY: IN HER OWN WORDS

Image

 

I want to believe that my enthusiasm for history was due to the fact that my parents saw the passing of Ninoy Aquino’s funeral cortege near Monumento while I was still in my mother’s womb.  But it’s more believable to think that it is because I grew up during the time of the downfall of the dictatorship and the so-called “new democracy.”  This period in our history was embedded in my consciousness because the important events of People Power always played on television.  Because of this, I became a great fan of the president of People Power, carrying her photograph and shouting her name, “Coree! Coree!”.

 

And then, as a second year student at the University of the Philippines Diliman, I finally got a chance to meet and interview Former Pres. Corazon C. Aquino for our Communication III under Prof. Melanie Moraga-Leaño.  With Henderson Gercio, Bryan Clark Hernandez and Emmalyn Sagum, we interviewed Mrs. Aquino on 12 March 2009 in her office at 7 Floor Jose Cojuangco and Sons Bldg., Dela Rosa St., Makati City.  Excerpts:

Life as Former President

I come to the office everyday.  And meet with people and do my letters here.  …Then I also looked into the other letters and I have to answer, I do my letters myself.

I have been chairperson [of the Benigno S. Aquino, Jr. Foundation] from the very beginning since 1983 and I continue to be that.  We had put up the Aquino Center in Tarlac.  …So the idea first of all was to make sure that people will not forget Ninoy and our very concern, especially after his assassination, that people would get to the truth.  Because in the beginning, the Marcos dictatorship was saying that it was Galman who shot Ninoy, so we want to have everything documented and also the role of People Power in the restoration of democracy…

…Then, after my presidency…well, exactly a year after my presidency, I said that we would like to put up an Aquino Center, so that was in 1993 when I first launched the campaign.  And we’re finally able to inaugurate in 2001, so it took me eight years to go around, to solicit funding and…anyway I’m very happy that I’ve been able to do this, not only for Ninoy’s sake and my sake, but more importantly for our young people to know about our history.  And also, I always tell them that Ninoy was ready to offer his all for the country and it was just not a matter of…of words but he did it, I mean he came back, even though there was much risk to his life, and in fact, he was killed.  But, then for my part I vowed that I would continue his work.  And so, I hope that all of us Filipinos will try to look within ourselves and find out what it is that we are asked to do or we feel we can do for our country.  In other words, I want people to know…nobody’s excused, if you are Filipino, you do something for your country.  You don’t have to die for the country but there are so many things that you can do and you don’t wait for the country.  Kamukha nung kay John F. Kennedy, “Ask not what your country can do for you, but what you can do for your country.”

Learning How To Paint

Well, I started painting in 1996.  I like paintings except I know my limitations.  Anyway, I visited a friend of mine, si Marites Lopez, and she invited me to have a look-see at their painting lesson in her house.  And at that time, they were already two years into painting so, of course, I was saying, “Oh, no way can I join this group…”  They really seem to me as having so much talent but then she said, “No, no.  Our teacher is very patient and he’ll be able to teach you.”  And she was telling me, “Everybody can paint.”  Of course, I wasn’t sure about that.  But anyway, it was my oldest daughter Ballsy who told me, “Mom, go ahead, anyway, with your name your painting will amount to something.”  So I did, and I organized a group …we’re about ten in the beginning.  We’ll have lessons every Wednesdays, 3 hours each time, and we had a young teacher, Jeffrey Consumo, who didn’t even take formal lessons but he was so patient and I think that helped, and very encouraging.  And for my first lesson, I was able to finish a painting in three hours, and I was just so amazed and I was happy.  And so I took lessons from him for three years but since that time, I’ve been doing it on my own and I tried different things.  As I said, I’m lucky I have a name.  But normally, it’s the other way around.  Artists really struggle hard in order to have a name.  So I’m doing it backwards.  Start with the name, and then do the paintings.

…There are days when everything comes easy, and it comes on the way you’d like it too.  But, there are days when you’re not too happy.  But anyway, I’m really grateful to my teacher that because of him, I’ve been able to do these paintings and I give them as gifts, well…first, to the donors of the Aquino Foundation, and then, to people who have everything, like when Pres. Kim Dae Jung was, for his inauguration as president I gave him a painting.  George Schultz who used to be Secretary of State, because he was so good to me when I was president, I gave him a painting when he got married for the second time.  To the Sultan of Brunei, I told him, I know you have everything, you manage a state.  And then he said, “But I don’t have a Cory Aquino painting, yaaah….”  So that made me feel good.  Then, when I’m ninang for weddings, so that’s what I give.  And one of my inaanaks was joking and said, “Can this be retroactive for the time that you have…you were ninang but you didn’t know how to paint yet.  So I said, I have to think about that.

…I like paintings and it’s something that I thought I could never do.  But, apparently, all of us can paint.  Who cares whether it’s a masterpiece or not!

Childhood Dream and Being Private

I wanted to be a teacher.  …It’s just when I got married I knew Ninoy, you know, was aiming for that (the presidency) and that he really loved politics and he was a public person.  I’m really a private person.  I value my privacy, in fact, I still value my privacy.  Once, first, when Ninoy was imprisoned it was a incumbent for me to have a more public stance.

Cory As A Wife

Well, I always say that Ninoy and I were able to bring the best in each other.  And I think that’s all that’s necessary for a married couple:  To try to bring out the best in each other.

Cory As A Mother

Well, you ask my children, I think they’re very happy with the way I brought them.  I certainly spent much time with them and I was a fulltime wife and mother.  Of course there were times that it was boring pero that was my commitment when I got married:  That I vowed that I would be a good wife and mother.

Ninoy

Well anyway, people ask when we first met.  Ok, the earliest I remember was we were both nine years old. You must remember Ninoy and I both came from Tarlac, both the Aquinos and Cojuangcos were and are in politics.  My father was congressman on the first district of Tarlac and Ninoy’s father was congressman of the second district.  It was inevitable that we would meet, in fact, my first cousin, married the older brother of Ninoy, and my father was the Godfather of Lupita Aquino (Kashiwahara).  So, inevitable yon.  We met, I remember it’s the birthday of Ninoy’s father and nung araw fami-familia kung magpunta sa…so my parents took all of us there.  …And that was it, and I didn’t see him again until, because I went to the United States to study when I was 13.  So I didn’t get to see him until I was 16, when we came back for a vacation.

…I have to say before Martial Law, Ninoy’s world was all politics and I really, well, that was the style then, na bahala ang mother.  But Ninoy, I would insist that at least we would go to mass together every Sunday and that we would go out for lunch or dinner at a Chinese restaurant in Chinatown.  Nung araw wala pa itong mga classy Chinese restaurants.  And then we go to a movie with the..with the children.  And then once a year, or twice a year, we go to Hongkong.  So that would be the treat na Ninoy would take all of us and that would be the time that it, would at least have time for each other.

…We enjoyed yung Moonlight Serenade….  It was a Glenn Miller thing, …Miller had an orchestra or a band and it was more for the music rather that for the lyrics that we liked it.  And at that time, nung hindi pa kami kasal and it’s very popular in the Philippines with the Glenn Midler Story had been shown and everytime they play that we really danced to the tune….

Incident With Young Ninoy

Actually, we had come from a movie and, you know, at that time I got my chaperone, so my chaperone was my older sister Josephine.  So we were driving on EDSA, which was Highway 54 before, and this had happened parang two or three months, or maybe a month, after Ninoy had worked for the surrender of Luis Taruc.  So we were on Highway 54 and suddenly there was a jeep coming from the ricefields, on both sides nung araw may ricefields dyan sa Highway 54, just bumped us.  So the car door flew open, my sister was thrown out first and the second, when I fell out.  And my sister, at that time was in fact three months pregnant, she lost her baby.  And so we were taken to the hospital, sa Lourdes Hospital, by an American who had played golf.  Kasi I couldn’t get up and because you know, you’re thrown out and then you just land flat on your back.  Ninoy was not hurt because he was holding on to the wheel.  And so I stayed overnight in the hospital.  Luckily there were no injuries, I mean, no major injuries, but I was black and blue all over and my older brother said, “Cory you have to go to Baguio tomorrow”  because, I was really expected by my parents to go to Baguio but I ask if we could go the following day because my younger sister and I will go to a party.  And, of course with Ninoy I wanted to stay behind for that but of course we’d still to go to the movies before going to the party.  So inspite of my feeling…whooo!  Really bad and the long ride from Manila to Baguio I went and when we got there my mother was really furious and she was telling Ninoy, “From now on Cory will not ride in your car, she’ll just ride in our car!  And that was the first time I saw Ninoy really scared and yeah, because he knew while it wasn’t directly his fault but the fact that we were in his car.

Her US Congress Speech After People Power Cited As One Of The Best Speeches Ever Heard On That August Chamber

Actually, the speaker who said that, Speaker Tip O’Neill.  But, I’m sorry I may sound like I’m bragging but, anyway, it doesn’t happen often that after I finished my speech, Senator Dole said, “Mrs. President, you’ve hit the home run…”  So I said, “I hope the bases were loaded!”  And he was so surprised and he mentioned this to the media, people there, so it was written about and they said I’m knowledgeable on baseball!  And that afternoon after my speech, the House of Representatives voted to give $ 200 Million to the Philippines as assistance.  It took some time for the Senate to approve of it but they did.  So again Senator Dole was quoted as having said, “This is the biggest honorarium ever.”  But anyway, I was happy that I could do that and that really the wonderful part was I was never…I was never nervous, and I was saying, “My God!  This is the first time I’m doing this and why wasn’t I nervous.  It helped that the Speaker was from Massachusetts and parang he considered me siguro a constituent, or what cause we’ve lived in Boston.  Plus the fact that two years before I became president, we were both given honorary doctorates in Stonehill College which is in Massachusetts.  So parang…we’re friends, ok!  But I was really happy I could do this for our country.

“Cory Magic”

Well, I don’t know.  Alam mo matanda na tayo, and then for the little kids, you know.  This is what, I guess, reminds me to be humble, because when I see them, you know, anywhere, shopping or whatever, then the moms always say, “Siya ang mommy ni Kris Aquino and sabi ko, ok!  Oo, so I just say na what for the little kids how they know me.  Oo.  Until they go to school….  Like let me tell you this, my youngest grandchild, she’s almost seven.  She goes to school in Poveda and one day, every Sunday, they come to my house for lunch and then she said, “Lola, you know, my classmate her grandfather is Sen. Flavier!”  And parang she was so impressed ano.  Sabi ko, teka muna.  Sabihin mo…sabihin mo dun sa kaklase mo that your grandmother…”  But then, my daughter was explainin’, “Mom, kasi because she was old enough to repeat…” Hindi ba yung there was a song about and you repeat all the names of the senatorial candidates and she has memorized them.  So, Flavier stucked in her head and to meet the granddaughter parang, “Wow!”  So I had to tell her, “Sabihin mo…”

Why Did Cory Continuously Serve the Country After The Presidency

Well, so many things.  Well, first I’m so glad that I pray, and so many people pray for me and with me and I know that I could not have done any of these things, if it were not for prayer.  So when people ask me na parang you seem to be happy, sabi ko, “I think, I hope I’ll continue to have that inner peace,” na I’ve come to this stage na and I hope that I would be able to continue doing things for our country, and hopefully, to be a source of inspiration not only for women but also for men that all of us can do something like I was just a housewife before and I left all of these public acts to Ninoy, but the time came when he could not do that because he’s imprisoned.  So it was incumbent upon me to at least do my share.

How She Wanted People To Remember Ninoy

Well first, I’m glad that in school, even in grade school, the students read about Ninoy and they know about Ninoy.  But more than just that, I want them to know that Ninoy, first of all, so proud to be a Filipino.  And when we were living in the States people were just amazed that we never applied for permanent residence and that when we went there we knew it was temporary and that we would come back here.  But more importantly, I think Ninoy was ready to sacrifice everything for the sake of his country.  So I hope this is what people will remember about him and will try to maybe even do better than what he did.

How She Wanted To Be Remembered By History

Well, first of all I’d like to be remembered for having helped in the restoration for our democracy.  For you young people who didn’t know what it was like living under Martial Law, maybe it will not mean as much.  But when you see other countries still not, you know, enjoying freedom, then you would have an idea or a sense of what it was like here before.  Where anybody would just be arrested without any charges, put into prison and some would be tortured, and some were never seen again.  I mean people as young as you.

Tita Cory’s Challenge To All Young People

What I would like from you is that you would try your best to find out what it is that our country needs of you.  I mean, all of us will have different things…to do but each one of us can do something to better life in our country.

I hope that the great lessons and legacies of the life and words of the former president continue to live in our hearts long after she’s gone.  Let’s bring and accompany her to her rest as a people, as she joined with our struggle when we needed a leader who would lead us back to freedom and democracy.

Unang nailathala sa pahayagang Mabuhay:  Lingguhang Pilipino Mula Pa Noong 1980, 31 Hulyo-6 Agosto 2009, 1, 9.