IT'S XIAOTIME!

Naglilingkod sa Diyos at sa Bayan sa pagtuturo ng Kasaysayan

Month: September, 2012

BLESSED ARE YOUR GRANDCHILDREN: A Letter for Our Veteran Lolos at Lolas

Bilang paggunita sa ika-67 taon ng tagumpay ng mga Pilipino nang sumuko si Hen. Tomoyuki Yamashita sa USAFIP-Northern Luzon sa Kiangan, Ifugao noong 2 Setyembre 1945 na dapat lamang na ipagdiwang bilang isang special working holiday na tinatawag na VICTORY DAY, aking ipinapaskil ang salin ng aking script ng dokumentaryo ukol sa kahulugan sa atin ng kabayanihan ng mga beterano.  Ito ang aking pangalawang dokumentaryo bilang direktor, manunulat at mananalaysay.

Original Filipino Version:  http://xiaochua.wordpress.com/2012/09/03/mapalad-ang-inyong-mga-apo-sulat-para-kay-lolo-at-lola-beterano/

MAPALAD ANG INYONG MGA APO (BLESSED ARE YOUR GRANDCHILDREN)

Episode 1 (Bonus feature): Lolas Talk About The War (30 mins.)
Part 1: http://www.youtube.com/watch?v=RlE1m3wfMmU
Part 2: http://www.youtube.com/watch?v=xrAuYtqwdnE

Episode 2 (Main feature): Sulat Para Kay Lolo at Lola Beterano (15 mins.)
Part 1: http://www.youtube.com/watch?v=srNAeTB1wEg
Part 2: http://www.youtube.com/watch?v=4poIYJDb4ec

Letter for Veteran Grandpa and Grandma (w English subtitles)
Part 1: http://www.youtube.com/watch?v=iTzi2LvRq3Q
Part 2: http://www.youtube.com/watch?v=jdTv5ZK4WyY

Filipino veterans during the Sunset Ceremony at the Libingan ng mga Bayani to cap the commemorations for the Araw ng Kagitingan and the Philippine Veterans Week, April 2010 (Courtesy of Philippine Veterans Affairs Office).

Dear Lolo and Lola

They told us that you are our heroes!

But for our generation, the hero we know of is a Hercules, a powerful deity in Greek Mythology, or a José Rizal who is super intelligent, or a Superman, Spiderman, or Batman with unique powers.  It seems hard to become a hero.  You have to be famous, remembered.

But we do not always remember you, we do not, always care for you.  Many of us don’t even know what you have fought for.

But we have to learn that the Filipino hero, “bayani,” before the Spanish colonizers came, was the ordinary soldier, timawa, hangaway, mangangayaw, bagani.  It didn’t matter to them if they will be known, as long as they were fighting for the things most important to them—life (buhay), well-being (ginhawa) and honor (dangal).

The Filipino concept of “bayani” has more meaning for us.  Because just as I am today, before the Motherland called you to serve her in 1941, you were back then just a son, a father, a mother, a student, a worker, a farmer.  Exposed to the horros of war, and matured instantly from little boys and girls to real men and women.  You proved to us that even if you were not supermen, you can be heroes.

But some people tell us that you, Filipino veterans, lost the war.  That the real liberators of this country were Gen. Douglas MacArthur and the Americans.

But if we’re going to know the real story, lolo and lola, you are victorious!

Your life then was happy and peaceful, the image of our President Manuel Quezon was that of a strong leader, and we were protected by the mightiest country in the World.  How can the Japanese fight us if they were shorter, their products we thought were all substandard.

But they’ve been watching us closely for quite some time.  And on 8 December 1941, they caught us by surprise.

The Japanese forces were surprisingly strong.  MacArthur wasn’t able to act decisively in those early hours.  It was Christmas time but you have to leave your families.  And you were excited.  In your youth, you thought that war was just a picnic.

But it was not to be easy.  Only 12 bullets were given to each of you when you confronted the large Japanese forces in Lingayen.  You needed to retreat.  The enemy’s number was so large that you, the Filipino-American forces, were sent to Bataan and Corregidor to concentrate in defending the Motherland.

US President Franklin Roosevelt promised to send you reinforcements of food, medicine and additional forces.  You were in high morale.  The Japanese cannot enter Bataan.  All of Southeast Asia already surrendered to the Japanese, except Bataan and Corregidor.  Japanese propaganda even used psy-war techniques like showing you pictures of families and beautiful women, but you didn’t go home.

But the American government changed their policy to prioritize the greater enemy—Hitler first.  There will be no reinforcement of food, medicine and additional forces.  They left the Filipinos and even their own countrymen here in the Philippines.  Even if MacArthur and Quezon left, even if you were getting weaker, more hungry, longing for the embrace of your loved ones, and seeing your friends die in front of you, you didn’t go home.  You continued to fight.  Lacking of bullets, you just used the big rocks from Mt. Samat against the Japanese.

You told us that if the Americans didn’t surrender, you were going to fight to the death!  Why?  Because you were thinking of the life, well-being and honor of your children and grandchildren?  Did you realize that because you continued fighting, the Monkey Point Station in Corregidor was able to transmit important information crucial to the victories in Coral Sea and Midway, which was decisive to the eventual victory in the Pacific?

Bataan fell, Corregidor surrendered, we were still the last country to surrender to the Japanese in Asia.  According to British Prime Minister Winston Churchill, you were the “Greatest Warrior in the World.”

Even if they made you walk in the “Death March” under the heat of the summer sun for about 133 kilometers, hungry and thirsty, you still helped your weak comrades to walk on, you didn’t want them to be in trouble, bayoneted.  The real death march was when you suffered hunger, disease, and the heat in Camp O’Donnell, where every day, the procession of dead bodies never ended.

But you are not losers.  Yes so many fell, but Bataan and Corregidor only became many with you, the guerillas in the provinces around the country!  You came from different groups of young people and soldiers, many of you from different colleges and universities in the country.  You continued the fight, Marking’s, Hunter’s ROTC, Hukbalahap, and many others.

You liberated the country even before the Americans came.  Their return and “liberation” of our country was made easier because of you.  And aside from the Japanese atrocities, the American artillery bombing of Manila made it, “Second most destroyed Allied city in the world.”  It seems they helped in the destruction.

In the film, “The Great Raid,” the Americans spearheaded the victory to liberate the biggest Japanese POW camp in the Philippines.  But in fact, the role played by Capt. Juan Pajota and his Filipino guerillas was crucial in the operation. In Bataan and in Cordillera, the Ifugao warriors joined the fight.

And more victories happened, in Bessang, in Kiangan.  In September 1945, Gen. Tomoyuki Yamashita surrendered to you, forces of the USAFIP-Northern Luzon, but why is it that in books and films, only the Americans were the victors?  They were with us, we were partners, but they weren’t the reason.

No!  We became free because you sacrificed your youth.

We know the names of the heroes of war—José Abad Santos, Gen. Vicente Lim, Capt. Jesus Villamor, Sgt. Jose Calugas, Tomas Confesor, and Guillermo Nakar.  But you veteran lolas will not be left behind with your heroism.  From your important role in healing the sick, giving of food, spying to your participation in the armed struggle you were there:  Magdalena Leones, Remedios Paraiso (alias Commander Liwayway of Tarlac and Pampanga), Felipa Culala (alias Dayang-dayang), Celia Mariano, Yay Panlilio, Josefa Capistrano, Conchita Sunico, Maria Orosa, and Josefa Llanes Escoda.  Even the Japanese who married a Filipino, Masay Masuda Almazan, helped in saving so many lives from the brutality of the Japanese. in San Narciso, Zambales.

Veteran lolos and lolas, we hope that we, the younger generation, will remember that you are the reason why we can do what we like.  Even if our young country is still poor, we can still have life, well-being and honor because you sacrificed your youth, its well-being and joys, and your own life.  We will not be here if not for you.

Blessed are your grandchildren.  If I am your grandchild, I’ll tell my classmates about you.

Andres Bonifacio, the Father of the Filipino Nation, said, “[Adopt] the country if your desire is to end your suffering, for her progress is for all.”  Thank you for adopting our “bayan.”  And since you adopted our country, we are all your grandchildren.  We are honored and we salute you.

Because we owe you so much, we have to ask, what should we do to be worthy of your sacrifices.  We are only young, we do not have power, we do not have wealth, we sometimes even desire to leave this country forever and some of us want to forget we are Filipinos.

It is not enough that we give you proper compensation.  We need to continue your love of country in our generation.  But do we need to always die so we can show our love for country?  Not so, as according again to Bonifacio, “Diligence in the work that gives sustenance to thee is the true basis of love—love for thine own self, for thine wife and children, for thine brothers and countrymen.”

This is our pledge to you, our lolos and lolas, and to our “bayan.”  In our own little way, with our best, we are going to promote life, well-being and honor as you have done so during the war.  We are not going to belittle what we can do as individuals.

Because in fact, before you became heroes, you were first a child, a father, a mother, a student, a worker, a farmer.

Why do I love my country?  Because of warriors like you who sacrificed everything so I can live—the hangaways, the members of the Katipunan, the World War II veterans, those who fought against tyranny, and the soldiers who continue to offer their lives to secure our freedom.

We are warriors against corruption and poverty.  This is our pledge.  I hope you also become proud of us.

Love, your grandchildren

[Post Script:  IN FEBRUARY 2011, THERE WERE ONLY 28,158 LIVING WORLD WAR 2 VETERANS.

LET US SHOW THEM THAT THEIR SACRIFICES FOR US WERE NOT IN VAIN.]

Michael Charleston “Xiao” B. Chua was the former Vice President of the Philippine Historical Association and teaches History at the De La Salle University Manila.  He is one of the panelists of the first reality political talk show on Philippine television, The Bottomline with Boy Abunda.  “Mapalad Ang Inyong Mga Apo” is now a documentary directed by Xiao Chua and Irineo Hernandez, III and was produced by the Multi-Agency Task Force for the 2011 Observance of the Araw ng Kagitingan and Philippine Veterans Week.

MAPALAD ANG INYONG MGA APO: Sulat Para Kay Lolo at Lola Beterano

Bilang paggunita sa ika-67 taon ng tagumpay ng mga Pilipino nang sumuko si Hen. Tomoyuki Yamashita sa USAFIP-Northern Luzon sa Kiangan, Ifugao noong 2 Setyembre 1945, na dapat lamang na ipagdiwang bilang isang special working holiday na tinatawag na VICTORY DAY, aking ipinapaskil ang script ng aking dokumentaryo ukol sa kahulugan sa atin ng kabayanihan ng mga beterano.  Ito ang aking pangalawang dokumentaryo bilang direktor, manunulat at mananalaysay.

[English traslation:  http://xiaochua.wordpress.com/2012/09/03/blessed-are-your-grandchildren-a-letter-for-our-veteran-lolos-at-lolas/]

MAPALAD ANG INYONG MGA APO (BLESSED ARE YOUR GRANDCHILDREN)

Episode 1 (Bonus feature): Lolas Talk About The War (30 mins.)
Part 1: http://www.youtube.com/watch?v=RlE1m3wfMmU
Part 2: http://www.youtube.com/watch?v=xrAuYtqwdnE

Episode 2 (Main feature): Sulat Para Kay Lolo at Lola Beterano (15 mins.)
Part 1: http://www.youtube.com/watch?v=srNAeTB1wEg
Part 2: http://www.youtube.com/watch?v=4poIYJDb4ec

Letter for Veteran Grandpa and Grandma (w English subtitles)
Part 1: http://www.youtube.com/watch?v=iTzi2LvRq3Q
Part 2: http://www.youtube.com/watch?v=jdTv5ZK4WyY

Ang panunumpa ng mga beterano sa Sunset Ceremony sa Libingan ng mga Bayani bilang pagtatapos ng paggunita sa Araw ng Kagitingan at Philippine Veterans Week, Abril ng 2010 (Sa kagandahang loob ng Philippine Veterans Affairs Office).

Mahal naming Lolo at Lola:

Kayo raw ang aming hero!

Pero sa aming henerasyon, ang hero na alam namin ay si Hercules, malakas na Diyos ng mitolohiyang Griyego, o si Rizal na super galing, o si Superman, Batman o Spiderman na may angking lakas.  Ang hirap palang maging hero.  Kailangan sikat, naaalala.

Kayo po, di naming madalas maalala, pahalagahan.  Marami sa amin hindi alam ang nagawa niyo.

Pero kailangan naming matutunan na ang bayani pala, bago dumating ang mga conquistador, ay ang mandirigma, ang ordinaryong timawa, ang hangaway, ang mangangayaw, ang bagani—kasama sa bayan at nagsisilbi sa bayan nang walang hinihinging kapalit.  Walang pakialam kung sisikat, basta’t ipinaglalaban ang mga bagay na pinakamahalaga sa Pinoy—buhay, ginhawa at dangal.

Mas ok pala ang konseptong Pinoy.  Sapagkat tulad ko ngayon, noong tumawag si Inang Bayan sa inyo noong 1941, kayo noon ay isang anak, isang ama, isang ina, isang estudyante, isang manggagawa, isang magsasaka.  Napasabak sa lupit ng digmaan at mula “boys and girls” ay napaaga ang “maturity” patungo sa pagiging ganap na lalaki at babae.  Napatunayan niyo na hindi man kayo mga Superman, pwede maging bayani.

Pero may mga nagsabi, talunan raw kayong mga bayaning Pilipino.  Ang nagligtas daw sa Pilipinas mula sa mga Hapones ay si MacArthur at ang mga Kano.

Ngunit kung malalaman ang tunay na pangyayari, winner kayo lolo at lola…

Ang saya at ang payapa ng buhay niyo, imahe ng kaastigan ang ating pangulong Quezon, protektado tayo ng pinakamalakas na bansa.  Ano ba ang laban ng mga Hapones e ang liliit nila, ang rurupok ng mga produktong mula sa kanila.

Iyon pala, matagal na nila tayong inoobserbahan.  At noong 8 Disyembre 1941, tayo ay kanilang sinorpresa.

Ang lakas pala ng mga Hapones.  Natameme si MacArthur at hindi nakakilos agad sa mga unang oras na iyon.  Panahon iyon ng Kapaskuhan ngunit kailangan niyong iwan ang inyong pamilya.  Pero excited kayo.  Sa inyong kabataan akala ninyo piknik lang ang digmaan.

Ngunit hindi pala madali.  12 bala lamang ang ibinigay sa inyo nang salubungin niyo ang malaking pwersang Hapones sa Lingayen.  Kinailangan niyong umurong.  Sa sobrang laki ng pwersa ng kalaban, kayong lahat na mga pwersang Pilipino at mga Amerikano ay pinapunta sa Bataan at Corregidor para mas maka-focus sa pagtatanggol kay Inang Bayan.

Nangako si Presidente Roosevelt na magpapadala sa inyo ng pagkain, mga gamot at karagdagang pwersa.  High morale kayo.  Hindi makapasok ang mga Hapones sa Bataan.  Sumuko na ang lahat ng bansa sa Timog Silangang Asya sa Hapones, tayo na lang ang hindi.  Ginagamitan pa kayo ng psy-war ng propagandang Hapones, pinapakitaan kayo ng mga larawan ng inyong pamilya at ng mga seksing babae, pero hindi kayo umuwi.

Pero nag-iba ng isip ang gobyernong Amerikano.  Ang mas masamang kalaban, si Hitler muna, ang tatalunin.  Wala pa lang pagkain, gamot at mga karagdang pwersa na paparating.  Tila ininwan nila ang mga Pilipino at ang kanilang sariling kababayan dito sa Pilipinas.  Umalis man sina MacArthur at Quezon, nanghihina man kayo, gutom, sabik sa yakap ng inyong pamilya, at nakikita na namamatay sa inyong harapan ang inyong mga kaibigan, hindi kayo umuwi.  Patuloy kayong lumaban.  Sa kawalan ng bala, naghuhulog na lamang kayo ng malalaking bato mula sa Bundok Samat upang labanan ang mga Hapones.

Sabi niyo, kung hindi lamang sumuko ang mga Amerikano, lalaban kayo hanggang sa huli, patay kung patay!  Bakit?  Dahil iniisip po ninyo ang buhay, ginhawa at dangal ng inyong mga anak at inyong mga apo?  Alam niyo po ba na dahil sa inyong patuloy na paglaban ay nakapagtransmit pa nang mahalagang impormasyon ang Monkey Point Station sa Corregidor na nagamit upang magwagi ang pwersang Amerikano laban sa mga Hapones sa Coral Sea at Midway at sa kalaunan, mapagwagian ang buong digmaang Pasipiko?

Bumagsak man ang Bataan, sumuko man ang Corregidor, tayo pa rin ang pinakahuling bansa na sumuko sa Hapones sa Asya.  Sabi ng Primer Ministro ng Britanya, Winston Churchill, kayo ang “Greatest Warrior in the World.”

Pinalakad man kayo sa Death March sa ilalim ng araw ng tag-init sa loob ng tinatayang 133 kilometro, gutom at uhaw man, tinulungan niyo ang kasama niyo na nanghihina na magtuloy, ayaw niyong mapahamak sila, mabayoneta sila.  Mas paglalakbay tungong kamatayan ang tiniis niyong gutom, sakit, init, at sikip sa Kampo O’Donnell, kung saan araw-araw ang prusisyon ng patay na katawan ay hindi matapos-tapos.

Pero hindi kayo talunan.  Oo marami ang nalagas, pero dumami ang Bataan at Corregidor sa inyong mga gerilyero sa mga probinsiya sa buong bansa!  Iba’t ibang grupo kayo ng mga kabataan at mga kawal, marami sa inyo, mula sa iba’t ibang kolehiyo at pamantasan sa bansa.  Ang laban ay itinuloy niyo, mga Marking’s, mga Hunter’s ROTC, mga Hukbalahap, at iba pa.

Pinalaya niyo ang mga bayan bago pa man dumating ang Kano.  Napadali lamang ang kanilang pagpasok at pag-“liberate” sa atin dahil sa inyo.  At liban sa karahasan ng mga Hapones, ang pagbomba ng Kano sa Maynila ang nagsulot upang ito ay maging “Second most destroyed Allied city in the world.”  Tila nakasira pa sila.

Sa pelikulang “The Great Raid,” bidang-bida ang mga Kano sa tagumpay sa pinakamalaking POW camp ng mga Hapones sa Cabanatuan.  Pero sa totoo lamang, malaki rin ang papel ni Kapitan Juan Pajota at ang mga gerilyerong Pinoy sa operasyon.  Maging sa Bataan at sa Cordillera, sumama rin sa laban ang mga mandirigmang Ifugao.

At marami pang tagumpay, sa Bessang, sa Kiangan.  Noong Setyembre 1945, sa inyo sa USAFIP-Northern Luzon sumuko si Hen. Yamashita, pero bakit sa mga aklat at pelikula, ang mga Kano ang bida?  Kasama po sila, katuwang, pero hindi po sila ang dahilan.

Hindi po!  Ang pag-aalay ninyo ng inyong kabataan ang nagpalaya sa amin.

Kilala namin ang mga pangalan ng mga bayani ng digmaan—Jose Abad Santos, Hen. Vicente Lim, Capt. Jesus Villamor, Sgt. Jose Calugas, Tomas Confesor, Guillermo Nakar.  Ngunit kayong mga lola beterano ay hindi pahuhuli sa kabayanihan.  Mula sa mahalagang papel ng panggagamot, pagbibigay ng pagkain, pag-espiya hanggang sa paghawak ng sandata nariyan kayo:  Magdalena Leones, Remedios Paraiso (alias Commander Liwayway ng Tarlac at Pampanga), Felipa Culala (alias Dayang-dayang), Celia Mariano, Yay Panlilio, Josefa Capistrano, Conchita Sunico, Maria Orosa, Josefa Llanes Escoda.  Maging ang Haponesang nakapangasawa ng Pinoy, si Masay Masuda Almazan, ay tumulong na mailigtas ang napakaraming buhay mula sa kalupitan ng mga Hapones sa San Narciso, Zambales.

Lolo at lola beterano, sana maalala naming mga mas bata na kayo ang dahilan kung bakit pwede naming gawin ang ibig namin.  Bagama’t mahirap pa rin ang bata nating bansa, maaari pa rin kaming magkaroon ng buhay, ginhawa at dangal dahil isinakripisyo ninyo ang inyong kabataan, ang ginhawa at saya nito, at ang mismo niyong buhay.  Kung wala kayo, wala kami.

Mapalad ang inyong mga apo.  Kung ako ang inyong apo, ikukuwento ko kayo sa mga kaklase ko.

Sabi ni Andres Bonifacio, “Ampunin ang bayan kung nasa ay lunas ‘pagkat ginhawa niya ay para sa lahat.”  Salamat po at inampon niyo ang bayan.  At dahil inampon niyo ang bayan, apo niyo na kaming lahat.  Karangalan po ito at saludo po kami sa inyo.

Dahil ang laki ng utang namin sa inyo, dapat naming itanong, ano ba ang dapat naming gawin upang maging karapat-dapat kami sa sakripisyo ninyo.  Bata lang kami, walang kapangyarihan, walang pera, balak pa naming layasan ang bayan at ang iba sa amin nais pang kalimutan na Pinoy kami.

Hindi po sapat na bigyan lamang namin kayo ng tamang kompensasyon.  Kailangang ipagpatuloy namin ang inyong pagmamahal sa bayan sa aming henerasyon.  Subalit kailangan ba naming magbuwis palagi ng buhay sa pagmamahal sa bayan?  Hindi kailangan sabi muli ni Bonifacio, “Ang kasipagan sa pag hahanap-buhay ay siyang tunay na pag ibig at pag mamahal sa sarili sa asawa, anak at kapatid o kabayan.”

Ito ang aming panunumpa sa inyo aming lolo at lola, at sa aming bayan.  Sa aming maliit na paraan, sa aming makakayanan, itataguyod namin ang buhay, ginhawa at dangal tulad ng ginawa niyo noong panahon ng digmaan.  Hindi namin mamaliitin ang kayang gawin namin bilang mga indibidwal.

Dahil sa totoo lang, bago kayo naging bayani, kayo muna ay isang anak, isang ama, isang ina, isang estudyante, isang manggagawa, isang magsasaka.

Bakit mahal ko ang bayan ko?  Dahil sa inyong mga mandirigma na nagsakripisyo ng lahat para lamang ako ay mabuhay—ang mga hangaway, ang mga Katipon, ang mga gerilyero, ang mga lumaban sa diktadura, ang kawal na patuloy na nagbubuwis ng buhay upang ipaglaban ang kalayaan.

Kami rin, mandirigma laban sa korupsyon at kahirapan.  Ito ang panata namin.  Sana maging proud din kayo sa amin.

Nagmamahal,

Ang inyong mga apo

[Post Script:  NOONG PEBRERO 2011, MAYROON NA LAMANG NALALABING 28,158 NA BETERANONG PILIPINO NOONG WORLD WAR 2.

IPAKITA NATIN SA KANILA NA HINDI NASAYANG ANG KANILANG MGA SAKRISPISYO PARA SA ATIN.]

Si Michael Charleston “Xiao” B. Chua ay dating Pangalawang Pangulo ng Philippine Historical Association at nagtuturo ng Kasaysayan sa Pamantasang De La Salle Maynila.  Siya ay mapapanood bilang isa sa mga panelista sa unang reality political talk show sa telebisyon sa Pilipinas, ang The Bottomline with Boy Abunda.  Ang “Mapalad Ang Inyong Mga Apo” ay isa nang dokumentaryo na idinirehe nina Xiao Chua at Irineo Hernandez, III at isang produksyon ng Multi-Agency Task Force for the 2011 Observance of the Araw ng Kagitingan and Philippine Veterans Week.

VICTORY: The Heroic Image of Philippine Veterans During The Pacific War (English translation)

“The Fighting Filipinos” poster made by Michael Rey Isip used to solicit support for the Filipino soldiers.

Upang gunitain ang ika-67 taon ng pagsuko ng Hapones na si Hen. Tomoyuki Yamashita sa mga pwersang Pilipino sa USAFIP-Northern Luzon sa Kiangan, Ifugao noong 2 Setyembre 1945 na dapat lamang na ipagdiwang bilang isang special working holiday na tinatawag na VICTORY DAY, aking ipinapaskil ang salin sa Ingles ng aking script ng dokumentaryo ukol sa TAGUMPAY ng Pilipino noong World War II.  Ito ang aking unang dokumentaryo bilang direktor, manunulat at mananalaysay.

Unang ipinalabas sa“Images of Valor and Victory:  A Conference on World War II and Filipino Heroism.”  Isinagawa ng Philippine Historical Association sa pakikipagtulungan ng Kagawaran ng Tanggulang Pambansa, Philippine Veterans Affairs Office at ng Multi-Agency Task Force for the 2010 Observance of Araw ng Kagitingan and Philippine Veterans Week.  Ginanap noong 5 Marso 2010 sa National Defense College of the Philippines Auditorium, Kampo Hen. Emilio Aguinaldo, Lungsod Quezon:

VICTORY:

The Heroic Image of Philippine Veterans

During The Pacific War

 

Written and translated from the Filipino by Xiao Chua

Original Filipino Version:  http://xiaochua.wordpress.com/2012/09/02/tagumpay-ang-imahe-ng-mga-beterano-at-bayaning-pilipino-noong-digmaang-pasipiko/

Watch it:  http://www.youtube.com/watch?v=CcEXplOTLrc

For many years, the perspective on Filipino Veterans in books and documentaries had been that of loss and defeat during World War 2.  That the only ones who destroyed our country were the Japanese, that the real liberators of this country were the Americans.  But if we are going to look at history in our own perspective, we will see the true story of valor and victory, despite the sacrifice, destruction and death, of the heroic Filipino veterans during the Pacific War (1941-1945)

The Philippines at the beginning of the 1940s:  A picture of calm before the storm.

We were starting to build the Filipino Nation-State under the Americans through the ten-year Commonwealth of the Philippines, which started in 1935.  Manuel Luis Quezon was the president.

While in other countries, the threat of fascism and dictatorship was prevalent.  Adolf Hitler of Germany and Benito Mussolini of Italy dominated Europe while the Japanese already invaded China and committed atrocities during the 1936 “Rape of Nanking.”

To respond to this threat, the government issued Commonwealth Act no. 1, the Philippines Defense Act.  The citizenry were called to train in defending the country from this threat.  In schools, ROTC was implemented.

To be able to save money, they used in these trainings obsolete World War 1 rifles, surplus uniforms from the States which were bigger in size, and helmet made of coconut.

Despite these obstacles, according to President Quezon’s military adviser and former Chief of Staff of the United States Army, General Douglas MacArthur, the Philippines will be able to defend itself adequately by April of 1942.

Meanwhile, to prepare for their grand plan of an “Asia for the Asians,” the Japanese extensively spied on the Philippines.  At that time, the Japanese were already prevalent in many Philippine industries as gardeners, barbers, vendors, photographers, and others.

7 DECEMBER 1941, 7:55 AM

The Japanese Forces had a surprise attack on the naval base of the United States at Pearl Harbor, Hawaii, early morning of 8 December in the Philippines.

According to biographer William Manchester, MacArthur wasn’t able to decisively move in those very important early hours, and like most people, was gravely surprised.

The whole morning, American planes at Clarkfield, Pampanga were flying to prepare for the impending Japanese attack.  When they landed to briefly refuel, the Japanese attacked by noon and destroyed the whole fleet of American planes.

Edmundo F. Nolasco:  Yes, we knew that war was coming, but we were so sure that it would only last for a couple of days.

Eliseo D. Rio:  What can Japan do against Americans?  That was the thing that we were thinking of.

10 DECEMBER 1941

The bombing of Manila

Despite the lack of equipment and training, and thinking that the war was just like a “picnic,” many Filipinos enlisted to fight the Japanese and defend their native land.

Because of the quality of their products and height, the Filipinos underestimated the Japanese and thought that the war will only last a couple of weeks.

22 DECEMBER 1941

For each soldier, 12 bullets were given, when they faced the large Japanese land troops which landed in Lingayen, Pangasinan.  With the arrival of this larger force, the Filipino soldiers were forced to retreat.

Quezon, MacArthur and the Commonwealth government evacuated to the isle of Corregidor, Cavite, “The Rock.”  To prevent the Japanese from destroying Manila, MacArthur declared it an “Open City” on 26 December.  This declaration didn’t stop the Japanese from bombing the city.

When MacArthur saw the strength of the Japanese Forces, he implemented War Plan Orange 3 in January 1942.  All Filipino-American forces scattered around the country were collected to defend just one area, the Bataan peninsula, and the isle of Corregidor while awaiting food, medicine and troop reinforcements from the government of the United States.

Despite the audacity of the Japanese aggressors to take Bataan, it was successfully defended by the Filipinos:

Even the Igorots, and other indigenous peoples, joined the fight.

The Filipino-American Forces were in high morale, especially because they were expecting American reinforcements.  The “Voice of Freedom” from Corregidor became the voice of victory of the defenders of Bataan.

To discourage the morale of the defenders of Bataan, Japanese propaganda were sent to the defenders to make them want to come home and abandon the fight.

Photos of beautiful women and their families were shown by the Japanese.

The defenders countered this by remembering the woman found raped and killed by the Japanese, “Remember Erlinda.”

9 FEBRUARY 1942

After frustrating the Japanese advance in Bataan, and because of the many fatalities from their troops, the Japanese retreated under Gen. Masaharu Homma while awaiting Japanese reinforcements.

In the meantime, the Japanese already had most of Southeast Asia…

…EXCEPT BATAAN AND CORREGIDOR.

According to Winston Churchill, Prime Minister of Great Britain, the Filipino soldier is THE BEST WARRIOR IN THE WORLD.

Floro Henson:  The propaganda then was that, President Roosevelt is sending a long convoy of reinforcements so, just keep on holding Bataan, …keep on holding.

Unbeknownst to the Bataan defenders, President Franklin Delano Roosevelt already decided that the US cannot focus on two different fronts of war, the Atlantic and the Pacific Theaters.

War Plan Rainbow 5 was implemented which states that the worst enemy must be the first one to be defeated.  Therefore, to defeat Adolf Hitler first, “Europe First.”

All reinforcements intended for the defenders of Bataan were to be sent to help the Europeans and the Britons defeat Germany and Italy.

Quezon told MacArthur:

How typically American to anguish over the fate of a distant cousin (Britain) while a daughter (the Philippines) is being raped in the back room.”

Quezon left Corregidor and in the United States continued to be the president of the Commonwealth Government-in-exile.

MacArthur left the Philippines and promised, “I SHALL RETURN.”

APRIL 1942

The Japanese, with renewed strength, attacked Bataan once more.  Because of hunger and disease, the defenders were easily defeated.

3 APRIL 1942:  Mt. Samat was captured.

9 APRIL 1942

This “Voice of Freedom” broadcast, read by Norman Reyes and written by Salvador P. Lopez was heard:

Bataan has fallen, but the spirit that made it stand—a beacon to all the liberty-loving peoples of the world cannot fail.”

If the American leaders did not surrender, the Filipinos will fight to the death.

Jose R. Austria:  We thought that we will die.

Juan A. Sanchez:  When we ran out of bullets, we would dig out boulders atop of Mt. Samat and rolled them toward the invaders.

Emilio C. Aquino:  Many of us wept when we heard that broadcast.  But what can we do, that was our fate.

The remaining 60-70 thousand Filipino soldiers, and 11,000 Americans, despite promises of fair treatment, were made to walk 120 km. from Mariveles, Bataan to San Fernando, Pampanga; taken aboard smelly trains to Capas, Tarlac; and made to walk an additional 13 km. to Camp O’Donnell.

This was famously called the “Death March.”

Even if the Japanese were mercilessly killing evading soldiers, and those who would cause the slowing down of the procession, the civilian heroes secretly handed water, food and even helped in making other soldiers escape despite the danger of sure death.

Floro Henson:  It was hell!  It was summer; April and so hot!

Emilio C. Aquino:  Life (at Camp O’Donnell) turned out to be hopeless.

Jose R. Austria:  Because in our barracks where we were assigned, we were about 200 in a barracks that can accommodate only about 100.  So, it was terrible.

Juan A. Sanchez:  I got sick with malaria and beri-beri.  And chicken lice stuck to our bodies.

Emilio C. Aquino:  When you wake up in the morning, it’s still dark, you can faintly see this long convoy, carrying the dead.  Even after the sun sets, the line is still long.  Imagine that.

Victory was still achieved even with the defeat of the defenders of Bataan:

The end of formal resistance, however, saw the birth of a strong, nationwide, guerilla resistance against the Japanese—a struggle for freedom which sustained the ideals of Filipinos throughout their colonial history.

…the heroic struggle brought out the best in the Filipino character in the face of adversity and served as a beacon to freedom loving peoples everywhere.” –Ricardo Trota Jose

6 MAY 1942

After a successful attack, and after one month of holding out, the isle of Corregidor fell down to Japanese hands.

Corregidor was the last to fall to the Japanese.  The courage of the defenders became an inspiration to the world to continue to fight for freedom, “Remember Bataan and Corregidor.”

Even in defeat, there is a victorious heritage that was left by Corregidor to the over-all victory of the Pacific War:

The Monkey Point radio intercept station had a very key role in providing intelligence on Japanese naval victories in Coral Sea and Midway… 

 

“Had Corregidor fallen sooner, had the intercept station been destroyed, the vital information would not have been relayed.  The victories at Coral Sea and Midway would not have been possible, and the war would have taken a turn for the worse.  Thus was Corregidor’s important role in the Pacific War.” –Ricardo Trota Jose

Many soldiers from Bataan and Corregidor called on others to join them fight once again as guerilla units until war’s end.

There were Filipino heroes who did not collaborate with the Japanese.  When Chief Justice Jose Abad Santos was captured, he did not agree to become a leader of government under the Japanese.

His son Pepito saw his last moments.

Jose Abad Santos, Jr:  He cautioned me and said, “Do not cry Pepito, show these people that you are brave, not everybody is given the opportunity to die for one’s country, son.”   He marched proudly with his shirt flapping.  And then after that I went up to the house and I took my prayer book and read the prayer for the dead.  And after a few minutes, I hear a volley of shots and I knew that my father was gone.

There were also heroes who collaborated with the Japanese and were called puppets, but by doing so saved many many Filipino lives.

When Quezon left Manila, he handed the responsibility to Justice Jose P. Laurel to collaborate with the Japanese to ensure an orderly situation in the Philippines.

6 MAY 1943

Japanese Prime Minister Hideki Tojo visited Manila.  Many Filipinos seemed to be shouting, “Banzai!”  They were actually shouting, “Bangkay!” (Dead corpse)

1 OCTOBER 1943

In a meeting in Tokyo, PM Tojo asked Laurel to declare a state of war between the Philippines and the United States and its allies.

It was a shock to all three of us; we did not expect this instruction and we were not prepared to meet it on the spot.  I silently prayed and said the Pater Noster.

“…I got up to say as politely as I could that I could not comply with the request.  I said that my people would not approve of it; that I could not carry them; that I have never been a popular leader;

…that even if I should be willing to do what they wanted me to do would be a leader without following because the Filipinos were opposed to such a step; and that it would not be ‘decent’ for the Filipinos to declare war against the United States that was their benefactor and ally and that only unworthy people could be expected to do that.” – Jose P. Laurel

He then offered the party sums of money ‘necessary for the achievement of independence.’  Laurel turned down the offer.  Tojo, again unprepared for rejection, told Laurel that he was ready to assist them in any way.  Laurel asked for an airplane to take them home.  Tojo gave it to them.” – Ricardo Trota Jose

When he became president, he only “recognized” that a state of war already existed between the Republic of the Philippines and the United States.  Unlike in Indonesia wherein many Indonesians died in different lands fighting for the Japanese, Laurel didn’t do anything to conscript Filipinos to fight for the Japanese.

14 OCTOBER 1943—The Japanese proclaimed Philippine Independence.  General Artemio Ricarte and General Emilio Aguinaldo raise the Filipino flag at the Legislative Building.

Kihara Jitaro appeared at Malacañang, stating that he was to be Laurel’s adviser.  Laurel told him:  ‘I don’t need an adviser.  I could be your adviser, Kihara, but you cannot be my adviser.  You had better get out!’

When Kihara refused, Laurel saw General Kuroda about this and also complained about the Japanese guards.  Malacañang became the bastion of the Philippine Republic.” – Ricardo Trota Jose

According to the stories from some guerillas, Laurel himself met with them at the banks of the Pasig in Malacañan Palace!

Despite Japanese cruelty in carrying out tortures and executions, many lives were saved because of Laurel’s intervention.

After the greatest naval battle in World History, the Americans defeated the Japanese and MacArthur was able to land at Red Beach, Palo, Leyte on 20 October 1944 with the new president of the Philippine Commonwealth Sergio Osmeña, and Gen. Carlos P. Romulo.

When MacArthur’s forces landed in Lingayen, Pangasinan on January 1945, they launched the recapture of the City of Manila.

3 FEBRUARY 1945

The Americans entered Manila and by night they immediately liberated the civilian internment camp in the University of Sto. Tomas without much resistance from the guards that were mosty Taiwanese under Japanese officials.

On the day the Americans came, the Japanese Forces were divided.General Tomoyuki Yamashita of the 14th Area Army, Commanding General of all Japanese Forces in the Philippines, ordered all the Japanese out of Manila and proceed to the mountains to continue the resistance there.

The Army was leaving Manila at that time.

But Rear Admiral Sanji Iwabuchi of the Manila Naval Defence Force did not follow the orders.  He believed that Manila can still be defended.  Iwabuchi deployed 17,000 men from his naval forces who were not trained for land combat.

The Americans move to the south of Manila was frustrated when the Japanese destroyed all bridges leading to the center of the city.

23-25 FEBRUARY 1945

Bombing by artillery shelling became the strategy of the Americans in retaking Intramuros.  MacArthur discouraged aerial bombardment to minimize the damage it would inflict on the city and its civilians.  During the last day (25 February), the Americans recaptured Fort Santiago.

26-28 FEBRUARY 1945

From the Japanese, the Legislative and Agriculture Buildings were recaptured.

3 MARCH 1945—With the surrender of the remaining Japanese soldiers in the Finance Building, Manila was “liberated.”

The price of the ”Liberation” of Manila:

16,665 deaths among the Japanese

1,010 deaths among the Americans

100,000 dead civilians.

The Manileños suffered the most, due also by extensive American bombings, but more so because of the systematic massacre of civilians by the Japanese in that final month.  A massacre believed to have the final approval of leaders in Tokyo.

Manila became the SECOND MOST DESTROYED ALLIED CITY IN THE WORLD, second only to Warsaw, Poland.  In only one month, Manila was raped by American and Japanese britality.

According to historians, the Americans were not the only ones who liberated our motherland, but the Filipino guerillas and veterans in the whole archipelago:

In fact, by the time ‘liberation day’ came in October 1944, large parts of the archipelago had already been cleared of Japanese, thus making the American efforts less costly.  And yet, the contribution of the Filipino to the war has not been justly recognized.” –Samuel K. Tan

Floro Henson:  Our country was invaded by Japan, whether it was invaded because of America or not it seems to me, that it should not matter.  It is our country and I think it is our duty to defend it.

Eliseo D. Rio:  The significance of Bataan is it demonstrated the spirit of the Filipino as a soldier …as a fighting man.

Manuel T. Yan:  The point here was a call for preparedness.  It was a lesson that we cannot afford to miss again.

Emilio C. Aquino:  If you really love your country, you will surely remember.

The Americans returned Philippine Independence on 4 July 1946.

The Filipinos once more rebuilt their country towards the “kaginhawaan” (well-being) of all.

And after half-a-century:  The battlefields of valor and victory left in different  locations in the Philippines under the supervision of the private sector and of the government, must be continuously maintained and cherished.

The heoric veterans and soldiers …must be continuously cared for.

Because when they were called to defend us, they did not cower and went back to their homes, but they suffered, many were killed, not for themselves, but for their children and grandchildren.

Because of their sacrifices, you are alive today.  To make us worthy of their sacrifices, it is up to us to continue their heroism.

The Filipino definition of a “bayani” is someone who works towards the good of the community without expecting anything in return.

FILIPINO, THIS IS WHO YOU ARE!

TAGUMPAY: Ang Imahe ng mga Beterano at Bayaning Pilipino noong Digmaang Pasipiko

Poster na “The Fighting Filipinos” na likha ni Michael Rey Isip na ginamit upang humingi ng suporta para sa mga sundalong Pilipino.

Upang gunitain ang ika-67 taon ng pagsuko ng Hapones na si Hen. Tomoyuki Yamashita sa mga pwersang Pilipino sa USAFIP-Northern Luzon sa Kiangan, Ifugao noong 2 Setyembre 1945 na dapat lamang na ipagdiwang bilang isang special working holiday na tinatawag na VICTORY DAY, aking muling pinapaskil ang script ng aking dokumentaryo ukol sa TAGUMPAY ng Pilipino noong World War II.  Ito ang aking unang dokumentaryo bilang direktor, manunulat at mananalaysay.

Unang ipinalabas sa“Images of Valor and Victory:  A Conference on World War II and Filipino Heroism.”  Isinagawa ng Philippine Historical Association sa pakikipagtulungan ng Kagawaran ng Tanggulang Pambansa, Philippine Veterans Affairs Office at ng Multi-Agency Task Force for the 2010 Observance of Araw ng Kagitingan and Philippine Veterans Week.  Ginanap noong 5 Marso 2010 sa National Defense College of the Philippines Auditorium, Kampo Hen. Emilio Aguinaldo, Lungsod Quezon:

[English translation:  http://xiaochua.wordpress.com/2012/09/02/victory-the-heroic-image-of-philippine-veterans-during-the-pacific-war-english-translation/]

Ang pagsuko ni Hen. Tomoyuki Yamashita sa mga pwersang Pilipino sa Kiangan, Ifugao noong 2 Setyembre 1945, hudyat ng tagumpay ng mga Pilipino sa digmaan (Kuha ni Capt. Morris B. Haskell).

TAGUMPAY:

Ang Imahe ng mga Beterano at Bayaning Pilipino

noong Digmaang Pasipiko

Script na isinulat ni

Michael Charleston “Xiao” B. Chua

Mapapanood sa:  http://www.youtube.com/watch?v=CcEXplOTLrc

SA MATAGAL NA PANAHON NAGING PANANAW NG MGA AKLAT AT BIDYO ANG IMAHE NG KASAWIAN AT KABIGUAN NG MGA PILIPINO NOONG IKALAWANG DIGMAANG PANDAIGDIG.  NA ANG TANGING NAGWASAK SA ATING BAYAN

AY ANG MGA HAPONES, NA ANG TUNAY NA NAGPALAYA SA MGA PILIPINO AY ANG MGA AMERIKANO.  NGUNIT KUNG TITINGNAN ANG KASAYSAYAN SA ATING SARILING PANANAW MAKIKITA ANG TUNAY NA KAGITINGAN AT TAGUMPAY, SA KABILA NG SAKRIPISYO, PAGKAWASAK AT KAMATAYAN, NG BAYANING PILIPINO NOONG DIGMAANG PASIPIKO (1941-1945)

Ang Pilipinas sa pagpasok ng Dekada 1940:

Larawan ng katahimikan sa kabila ng panganib.

Binubuo ang nasyon at estadong Pilipino sa ilalim ng mga Amerikano sa pamamagitan ng sampung taong Komonwelt ng Pilipinas na nagsimula noong 1935.  Si Manuel Luis Quezon ang pangulo.

Habang sa ibang mga bansa sa daigdig, ang banta ng diktadura at pasismo ay umiiral.  Sa Europa, namayani sina Adolf Hitler ng Alemanya at Benito Mussolini ng Italya, habang ang mga Hapones naman ay nasakop na ang Tsina, at naisagawa ang tinaguriang “Rape of Nanking.”

Upang tugunan ang bantang ito, inilabas ang pinakaunang “Commonwealth Act,” na tinawag na Philippines Defense Act.  Tinawagan ang mga mamamayan na magsanay upang ipagtanggol ang bayan sa mga bantang ito.  Sa mga paaralan, ipinatupad ang ROTC.

Sa mga pagsasanay na ito, upang makatipid, gumamit ng mga lumang riple mula pa noong Unang Digmaang Pandaigdig, mga unipormeng surplus ng mga Amerikano (kaya nagging malalaki sa atin), at helmet na gawa sa niyog.

Sa kabila ng mga balakid na ito, ayon sa tagapayo ni Pang. Quezon, ang dating pinuno ng Hukbong Katihang Amerikano na si Hen. Douglas MacArthur, magiging handa ang Pilipinas upang ipagtanggol ang kanilang bansa pagdating ng Abril 1942.

Samantala, bilang paghahanda sa kanilang mithiing “Asya Para sa Mga Asyano,” naging malawakan ang pagtiktik ng mga Hapones sa Pilipinas.  Ang mga Hapones kasi sa mga panahong ito ay namamayani sa mga mahahalagang industriya sa bansa bilang mga hardinero, barbero, tindero, potograpo, atbp.

7 DISYEMBRE 1941, 7:55 NU

Sorpresang sinalakay ng Hukbong Hapones ang base militar ng hukbong dagat ng Estados Unidos sa Pearl Harbor, Hawaii.  Madaling araw ng 8 Disyembre sa Pilipinas.

Nang mabalitaan ang pagsalakay, ayon kay William Manchester, hindi naging mapagpasya ang mga kilos ni MacArthur sa mga mahahalagang unang oras na iyon, na tulad ng iba, ay lubhang nasorpresa.

Buong umaga na lumipad ang mga modernong eroplanong Amerikano sa Clarkfield, Pampanga bilang paghahanda sa pag-atake ng mga Hapones.  Nang bumaba sila upang muling magkarga ng gasolina, sumalakay ang mga Hapones bandang tanghali at nawasak ang lahat ng kanilang mga eroplano.

10 DISYEMBRE 1941

Binomba ang Maynila.

Sa kabila ng kakulangan sa gamit at pagsasanay, at sa pag-aakalang ang digmaan ay isang “picnic,” maraming Pilipino ang nagpatala upang labanan ang mga Hapones at ipagtanggol ang bayan.

Dahil na rin sa kanilang mga produkto at tangkad, minaliit ng mga Pilipino ang mga Hapones at inakalang dalawang linggo lamang magtatagal ang digmaan.

22 DISYEMBRE 1941

12 bala bawat tao ang ibinigay sa mga sundalong haharap sa pwersang Hapones sa Lingayen, Pangasinan.  Sa pagdating ng mas malaking pwersang Hapones, kinailangang umurong ng mga sundalong Pilipino.

Lumikas sina Quezon, MacArthur at ang Pamahalaang Komonwelt patungo sa isla ng Corregidor, Cavite.  Upang hindi mawasak ng pagbomba ng mga Hapones ang Maynila, idineklara ito ni MacArthur na “Open City” noong 26 Disyembre.  Binomba pa rin ito ng mga Hapones.

Nang makita ang lakas ng pwersang Hapones, ipinatupad ni MacArthur ang War Plan Orange 3 noong Enero 1942.  Dito, ang kalat-kalat ng mga pwersang Pilipino-Amerikano sa Luzon ay tinipon upang ipagtanggol ang iisang lugar, ang tangway ng Bataan at ang kalapit na isla ng Corregidor, habang naghihintay ng suportang pagkain, gamot at karagdagang pwersa mula sa pamahalaan ng Estados Unidos.

Sa kabila ng masigasig na pakikipaglaban ng mga Hapones upang makuha ang Bataan, matagumpay itong ipinagtanggol ng mga Pilipino:

LAYAC JUNCTION, 2-6 Enero 1942

ORION-BAGAC LINE

BATTLE OF THE POINTS, 19 Enero – 16 Pebrero 1942

BATTLE OF THE POCKETS, 28 Enero – 17 Pebrero 1942

Maging ang mga Igorot, at ang iba pang mga katutubo, ay sumama sa laban.

Naging mataas ang moral ng mga kawal Pilipino-Amerikano, na umasa sa paparating na suportang Amerikano.  Ang “Voice of Freedom” mula sa Corregidor ang naging tinig ng tagumpay ng mga tagapagtanggol ng Bataan.

Upang sirain ang moral ng mga tagapagtanggol ng Bataan, nagpakalat ng mga propaganda ang mga Hapones upang pasabikin sila na umuwi na lamang at iwan na ang labanan.

Mga larawan ng mga magagandang dilag at ng kanilang mga pamilya ang ipinakita ng mga Hapones.

Nilabanan ito ng mga tagapagtanggol at inalala ang babaeng ginahasa at pinatay ng mga Hapones, “Remember Erlinda”

9 PEBRERO 1942

Matapos ang matinding pagkabigo na gapiin ang Bataan at dahil sa mataas na bilang ng mga namamatay na kawal, umatras ang mga Hapones sa ilalim ni Hen. Masaharu Homma habang naghihintay ng panibagong suporta mula sa Hapon.

Samantala, hawak na ng Hapones ang halos buong Timog Silangang Asya

…MALIBAN SA BATAAN AT CORREGIDOR.

Ayon kay Winston Churchill, Punong Ministro ng Gran Britanya, ang kawal Pilipino ay

THE BEST WARRIOR IN THE WORLD.

Ngunit lingid sa kaalaman ng mga tagapagtanggol ng Bataan, nagpasya na pala si Pang. Franklin Delano Roosevelt na hindi kayang magpokus sa dalawang teatro ng digmaan (sa Atlantiko at Pasipiko) ang mga Amerikano.

Kaya ipinatupad ang War Plan Rainbow 5, na nagtakda na kailangang unahing magapi ang pinakamasamang kalaban.  Sa makatuwid, si Adolf Hitler muna, “Europe First.”

Lahat ng mga tulong-suporta para sa mga tagapagtanggol ng Bataan ay ipinadala na lamang upang tulungan ang mga Europeo at ang mga Briton upang magapi ang Alemanya at Italya.

Sinabi ni Quezon kay MacArthur:

How typically American to anguish over the fate of a distant cousin (Britain) while a daughter (the Philippines) is being raped in the back room.”

Lumisan si Quezon sa Corregidor upang sa Estados Unidos ay patuloy na manungkulan bilang Pangulo ng Komonwelt.

Si MacArthur ay lumisan ng Pilipinas at nangakong, “I SHALL RETURN.”

ABRIL 1942

Nagpanibagong-lakas ang mga Hapones at muling nilusob ang Bataan.  Dahil sa gutom at sakit, madaling nagapi ang tagapagtanggol.

3 ABRIL 1942:  Nakuha ang Bundok Samat.

9 ABRIL 1942

Narinig ang brodkast ng “Voice of Freedom” na binasa ni Norman Reyes at sinulat ni Salvador P. Lopez:

Bataan has fallen, but the spirit that made it stands—a beacon to all the liberty-loving peoples of the world cannot fail.”

Kung hindi raw sumuko ang mga pinunong Amerikano, lalaban ang mga Pilipino hanggang kamatayan.

Tinipon ang mga natitirang 60-70 libong mga kawal Pilipino, at 11,000 mga Amerikano at sa kabila ng pangakong magandang pagtrato, ay pinalakad ng 120 km. mula Mariveles, Bataan patungong San Fernando, Pampanga; isinakay sa masisikip at mababahong tren patungong Capas Tarlac; at muling pinalakad ng 13 km. patungong Kampo O’Donnell.

Ito ang tinawag na “Death March.”

Sa kabila ng walang awang pagpatay ng mga Hapones sa mga sundalong tumatakas o nagpapabagal sa prusisyon, ang mga bayaning sibilyan ay patagong nagpamigay ng tubig, pagkain, at nagpatakas pa sa kabila ng panganib ng kamatayan.

May tagumpay pa rin na natamo ang mga tagapagtanggol ng Bataan:

The end of formal resistance, however, saw the birth of a strong, nationwide, guerilla resistance against the Japanese—a struggle for freedom which sustained the ideals of Filipinos throughout their colonial history.

…the heroic struggle brought out the best in the Filipino character in the face of adversity and served as a beacon to freedom loving peoples everywhere.” –Ricardo Trota Jose

6 MAYO 1942

Matapos ang isang matagumpay na pagsalakay, sa kabila ng halos isang buwan na pakikipaglaban, ang isla ng Corregidor ay bumagsak sa mga Hapones.

Pinakahuli ang Corregidor sa mga bumagsak sa mga Hapones.  Naging inspirasyon ng daigdig ang kagitingan ng mga manananggol upang ipagpatuloy ang laban, “Remember Bataan and Corregidor.”

Sa kabila ng kabiguan, may tagumpay na pamana ang Corregidor sa Kasaysayan ng Digmaang Pasipiko:

The Monkey Point radio intercept station had a very key role in providing intelligence on Japanese naval victories in Coral Sea and Midway… 

 “Had Corregidor fallen sooner, had the intercept station been destroyed, the vital information would not have been relayed.  The victories at Coral Sea and Midway would not have been possible, and the war would have taken a turn for the worse.  Thus was Corregidor’s important role in the Pacific War.” –Ricardo Trota Jose

Marami sa mga sundalo na mula sa Bataan at Corregidor ay nagtipon pa ng mga kasama at lumaban bilang mga gerilyero hanggang matapos ang digmaan.

May mga bayaning Pilipino na hindi nakipagtulungan sa mga Hapones.  Nang mahuli si Punong Mahistrado Jose Abad Santos ng mga Hapones, hindi siya pumayag na makipagtulungan sa mga Hapones.

Nasaksihan ng kanyang anak na si Pepito ang kanyang mga huling sandal.

May mga bayani rin na sinasabing nakipagtulungan sa mga Hapones, itinuring na papet.  Subalit maraming nailigtas na buhay.

Nang lisanin ni Quezon ang Maynila, iniwan niya kay Jose P. Laurel ang bilin na makipagtulungan sa mga Hapones upang maging maayos ang sitwasyon sa Pilipinas.

6 MAYO 1943

Binisita ni Punong Ministro Hideki Tojo ang Maynila.  Tila, “Banzai!”  ang isinisigaw ng maraming Pilipino.  Iyon pala ay “Bangkay!”

1 OKTUBRE 1943

Sa isang pagpupulong sa Tokyo, hiniling ni Ministro Tojo kay Laurel na ideklara na ang pakikidigma ng mga Pilipino laban sa Estados Unidos at mga kakampi.

AV:

Laurel: I, Jose P. Laurel, …do hereby proclaim that a state of war exist between the Republic of the Philippines and the United States of America and Great Britain!”

VO:

It was a shock to all three of us; we did not expect this instruction and we were not prepared to meet it on the spot.  I silently prayed and said the Pater Noster.

“…I got up to say as politely as I could that I could not comply with the request.  I said that my people would not approve of it; that I could not carry them; that I have never been a popular leader;

…that even if I should be willing to do what they wanted me to do would be a leader without following because the Filipinos were opposed to such a step; and that it would not be ‘decent’ for the Filipinos to declare war against the United States that was their benefactor and ally and that only unworthy people could be expected to do that.” – Jose P. Laurel

He then offered the party sums of money ‘necessary for the achievement of independence.’  Laurel turned down the offer.  Tojo, again unprepared for rejection, told Laurel that he was ready to assist them in any way.  Laurel asked for an airplane to take them home.  Tojo gave it to them.” – Ricardo Trota Jose

Nang siya ay maupo bilang pangulo, kanya lamang kinilala na mayroon nang digmaan sa pagitan ng Republika ng Pilipinas at Estados Unidos.  Hindi katulad sa Indonesia, kung saan maraming Indones ang namatay sa iba’t ibang bansa para sa mga Hapones, walang ginawa si Laurel upang magpatala ng mga Pilipino upang lumaban para sa mga Hapones.

14 OKTUBRE 1943—Idineklara ng mga Hapones ang Kasarinlan ng mga Pilipino.  Itinaas nina Hen. Artemio Ricarte at Hen. Emilio Aguinaldo ang watawat ng Pilipinas sa Legislative Building.

Kihara Jitaro appeared at Malacañang, stating that he was to be Laurel’s adviser.  Laurel told him:  ‘I don’t need an adviser.  I could be your adviser, Kihara, but you cannot be my adviser.  You had better get out!’

When Kihara refused, Laurel saw General Kuroda about this and also complained about the Japanese guards.  Malacañang became the bastion of the Philippine Republic.” – Ricardo Trota Jose

Ayon pa sa kwento ng mga gerilyero, mismong si Laurel ang nakikipagkita sa kanila sa pangpang ng Ilog Pasig sa Palasyo ng Malacañang!

Sa kabila ng bangis ng mga pagpaparusa at pagpatay ng mga Hapones, marami nailigtas na mga buhay dahil sa kanyang pakikisangkot.

Matapos ang pinakamalaking digmaang pandagat sa Kasaysayan ng Daigdig, nagapi ng mga Amerikano ang mga Hapones at muling nakadaong si MacArthur sa Red Beach, Palo, Leyte noong 20 Oktubre 1944 kasama ang bagong pangulo ng Komonwelt Sergio Osmeña, at si Hen. Carlos P. Romulo.

Sa pagdaong ng hukbo ni MacArthur sa Lingayen, Pangasinan noong Enero 1945, inihanda ang muling pagbawi sa Lungsod ng Maynila.

3 PEBRERO 1945

Nakapasok ang mga Amerikano sa Maynila at noong gabi ay kagyat na napalaya ang civilian internment camp sa Unibersidad ng Sto. Tomas nang hindi masyadong manlaban ang mga bantay na karamihan ay taga-Formosa na nasa ilalim ng opisyal na Hapones.

Noong araw na iyon ng pagpasok ng mga Amerikano, may pagkakahati nang naganap sa Hukbong Hapones.  Inatasan na ni Heneral Tomoyuki Yamashita (14th Area Army), Pangkalahatang Tagapamuno ng Lahat ng Hukbong Hapones sa Pilipinas, na lumisan ang mga Hapones sa Maynila at tumungo sa kabundukan upang doon na lamang ipagpatuloy ang pakikibaka.

Ang Hukbong Katihan (army) ay lumilisan na noon palayo ng Maynila.

Samantala, hindi sumang-ayon sa pag-alis si Rear Admiral Sanji Iwabuchi ng Manila Naval Defence Force na naniwalang kaya pa niyang ipagtanggol ang Maynila.  Dali-daling pinakalat ni Iwabuchi ang 17,000 mga kawal mula sa Hukbong Pandagat, na walang kasanayan sa pakikipagdigma sa lupa.

Nahirapan ang mga Amerikano na makausad patimog sapagkat lahat ng mga tulay ay pinabagsak na mismo ng mga Hapones.

23-25 PEBRERO 1945

Pagbomba sa pamamagitan ng artillery shelling at pagsalakay ang naging taktika ng mga Amerikano sa pagkubkob ng Intramuros sapagkat tumanggi si MacArthur na aerial bombardment ang gamitin upang mabawasan ang pagkawasak na idudulot nito sa lungsod.  Sa huling araw, napasakamay ng mga Amerikano ang Fort Santiago.

26-28 PEBRERO 1945

Naaagaw mula sa mga Hapones ang mga gusaling Legislative at Agriculture.

3 MARSO 1945—Sa pagsuko ng mga nalalabing mga sundalong Hapones sa gusali ng Finance, “napalaya” ang Maynila.

Ang halaga ng “Liberasyon” ng Maynila:

16,665 mula sa Hukbong Hapones

1,010 mula sa Hukbong Amerikano

100,000 MGA SIBILYAN.

Ang lubos na nagbaka ng kasawian ay ang mga Manileño, bunga ng walang habas na pagbomba ng mga Amerikano subalit mas marami dito ay idinulot ng mga Hapones na sistematikong nangmasaker ng mga sibilyan sa isang buwan na iyon.  Pinaniniwalaang may basbas ng Tokyo.

Ang Maynila ang naging IKALAWANG PINAKAGUMUHONG “ALLIED” NA LUNGSOD SA DAIGDIG, pangalawa lamang sa Warsaw, Poland.  Isang buwan kung kailan nagahasa ang Maynila ng brutalidad ng mga Amerikano at mga Hapones.

Ayon sa mga historyador, hindi lamang mga Amerikano ang nagpalaya ng bayan, kundi ang mga gerilyero at beteranong Pilipino sa buong bansa:

In fact, by the time ‘liberation day’ came in October 1944, large parts of the archipelago had already been cleared of Japanese, thus making the American efforts less costly.  And yet, the contribution of the Filipino to the war has not been justly recognized.” –Samuel K. Tan

Ibinalik ng mga Amerikano ang Kasarinlan ng Pilipinas noong 4 Hulyo 1946.

Muling itinatag ng mga Pilipino ang kanilang bansa tungo sa minimithing kaginhawaan ng lahat.

At matapos ang kalahating siglo:  Ang mga bakas ng kagitingan at tagumpay na iniwan sa iba’t ibang pook sa buong Pilipinas…Sa pangangalaga ng pribadong sektor at ng pamahalaan …patuloy sana nating ingatan at pahalagahan…

Ang mga bayaning beterano at mga kawal …patuloy sana nating alagaan.

Sapagkat nang tawagan sila upang ipagtanggol tayo, hindi sila umurong at umuwi sa kanilang tahanan, bagkus sila ay nahirapan, marami ang namatay, hindi para sa kanilang sarili, kundi para sa kanilang mga anak at kanilang mga apo.

Dahil sa kanila, kaya ka nabubuhay ngayon.  Bilang pagpapahalaga sa kanilang mga sakripisyo NASA SA ATIN ANG PAGPAPATULOY NG KABAYANIHAN.

PILIPINONG KONSEPTO NG BAYANI:

Isang nagkukusang makipagtulungan nang walang anumang bayad sa mga gawaing pangkomunidad.”—Zeus A. Salazar

IKAW YON, PINOY!

Credits:

MULTI-AGENCY TASK FORCE FOR THE

2010 OBSERVANCE OF ARAW NG KAGITINGAN

AND PHILIPPINE VETERANS’ WEEK

KAGAWARAN NG TANGGULANG PAMBANSA

PHILIPPINE VETERANS AFFAIRS OFFICE

PHILIPPINE HISTORICAL ASSOCIATION

at ng

UNIBERSIDAD NG SANTO TOMAS

(mga prodyuser)

Sa panulat, pagsasalaysay at direksyon ni

MICHAEL CHARLESTON B. CHUA

Video Editing

IRINEO HERNANDEZ III

Direktor ng Produksyon

ROMMEL RIVERA

Creative Consultants

DR. EVELYN A. SONGCO, Ph.D.

Pangulo, Philippine Historical Association

ASSOC. PROF. NINIA I. CALACA

Direktor, UST Educational Technology Center

Post Production

EDUCATIONAL TECHNOLOGY CENTER

University of Santo Tomas

Iniaalay sa lahat ng mga Beteranong Pilipino sa lahat ng digmaan

At kay Dr. Ricardo Trota José, kung kanino utang ng sambayanan ang pagpapanatiling buhay ng kanilang mga kwento

KA ERDY

ALAY SA ISANG DAKILANG PINUNO: Ang may-akda habang nag-aalay ng saludo sa harap ng mga labi ng Tagapamahalang Pangkalahatan ng Iglesia ni Cristo Eraño “Ka Erdy” Manalo sa Templo Sentral ng INC, gabi ng 3 Setyembre 2009 (TV grab mula sa Net25 sa kagandahang loob ni Charlemagne John Chua).

Akin muling inilalabas ang sanaysay ko na ito bilang paggunita sa ika-3 taong anibersaryo ng pagpapahayag ng opisyal na kamatayan ng Ka Erdy Manalo isang araw matapos siyang pumanaw noong 31 Agosto 2009:

Pag-uwi ko sa bahay sa hapon ng 1 Setyembre 2009 upang magpahinga, narinig ko sa ulo ng mga balita ng Radyo Patrol Balita ng 4:00 NH  na sumakabilang buhay na ang Tagapamahalang Pangkalahatan ng Iglesia ni Cristo (INC) na si Eraño “Ka Erdy” G. Manalo noong nakalipas na hapon sa ganap na 3:53 NH sa kanyang tahanan sa Diliman sa edad na 84 sanhi ng cardiopulmunary arrest.  Ang pabatid ay ginawa ng tagapagsalita ng INC, Bienvenido Santiago, “Ikinalulungkot naming ipabatid sa buong Iglesia at sa buong sambayanan na ang tagapamahalang pangkalahatan ng Iglesia ni Cristo, ang kapatid na Eraño G. Manalo ay ipinagpahinga na ng Diyos.” Humabol pa sa makasaysayang mga pangayari ng huling araw ng Agosto tulad ng kapanganakan ni Ramon Magsaysay noong 1907 at ng pagkamatay ni Princess Diana noong 1997.

 

Kahit hindi ako kaanib ng kapatiran, binabasa ko na ang kanilang magasin naPasugo bata pa lamang ako sapagkat ang mga pamilya ng mga kapatid ng aking ama ay mga kapanalig ng Iglesia.  Kaya napaigkas ako sa aking pagkakahiga nang marinig ang balita.

Sampung taon bago pa man pumanaw ang tagapagtipon ng INC at itinuturing ng samahan na huling sugo ng Diyos sa mga huling araw na si Felix Ysagun Manalo noong 1963, napili na ang Ka Erdy na tagapagmana ng pamunuan.  Nang humalili siya sa kanyang ama,  maraming kritiko ang nagsabi na hihina na simbahan na pinalago ng Ka Felix sa buong Pilipinas.  Subalit pinatunayan niya ang kanyang kakayahan bilang pinuno dahil lalo lamang naging matatag at prominente ang Iglesia sa kanyang pamamahala.  Noong 1968, pinasinayaan niya ang pinakaunang lokal sa labas ng bansa, sa Honolulu, Hawaii at matapos lamang ang ilang linggo, sa San Francisco, California, ang pinakaunang lokal sa kontinental na Amerika.  Ngayon, dahil sa paglago ng pamayanang Pilipino sa daigdig, 90 dayuhang bansa na ang may lokal ng INC kasama na ang bansang nagbigay sa atin ng Katolisismo, Espanya, at sa mahahalagang lugar sa Kasaysayan ng Kristiyanismo—Roma (1994), Herusalem (1996) at Atenas (1997).

Ang Templo Sentral ng INC sa panahon ng dalamhati (Kuha ni Michael Chua)

Sa bansang ito, ang INC sa kanyang pangangasiwa ay nakapagtatag ng mas marami pang lokal at mga kapilya, maging sa mga pinakamalalayong barangay sa Pilipinas.  Nailipat ang pangasiwaan sa isang malaking lupain sa Diliman, Lungsod Quezon at naipatayo niya ang Central Offices, ang Tabernakulo, ang Pamantasang New Era at noong 1984, matapos ang dalawang taong konstruksyon, ang Templo Sentral.  Nagpatayo rin ng mga pabahay para sa kanilang mahihirap na kapatiran sa iba’t ibang dako, pinakamahalagang banggitin ang Barrio Maligaya, sa Laur, Nueva Ecija.  Dito inilipat ang mga kapatid na umalis sa Hacienda Luisita dahil sa persekusyon noong 1965.  Sa kabila ng iba’t ibang krisis sa bansa, tulad ng diktadura (ayon sa aklat na “The Conjugal Dictatorship” ni Primitivo Mijares, nang ipatupad ang Batas Militar noong madaling araw ng 23 Setyembre 1972, nagkaroon ng engkwentro sa pagitan ng mga gwardiya ng INC sa Diliman at ng mga militar na nagnais ipasara ang Eagle Broadcasting Network—DZEC), at pagkakahati sa mga panahon matapos ang Kapangyarihang Bayan sa EDSA noong 1986 (Noong Abril 2001, ipinaglaban ng mga kasapi ng INC ang pangulong hinalal ng bayan, Joseph Ejercito Estrada noong EDSA 3 at ang Net 25 ang naging tanging istasyon ng telebisyon na patuloy na nagpalabas ng mga pangyayari, subalit bago pa man sumiklab ang karahasan, pinayuhan ng pamamahala ang kanilang mga kaanib na lumisan na sa EDSA), patuloy na naging buo at matatag ang INC at nagpatuloy sa kanilang mga gawain ng paglilingkod sa bayan (sa pamamagitan ng mga misyong medikal at mga pamamahayag, pagiging disiplinado sa pamumuhay ng kapatiran, pagdadamayan sa isa’t isa, at pagtataguyod ng Wikang Pambansa sa pakikipagtalastasan).  Ang doktrina ng kaisahan ng kilos at pasya maging sa pagboto ang nagseguro ng respeto ng mga lider pulitikal sa kapatiran na tinatayang may dalawang milyong kasapi sa Pilipinas.  Lahat ng ito at higit pa sa ilalim ng tahimik, subalit masikan at karismatikong pangangasiwa ni Ka Erdy.  Kamakailan lamang, noong 27 Hulyo 2009, pinangunahan ng kanyang tinig ang pagdiriwang ng ika-95 taon ng Iglesia.  Ang tagumpay ng kanyang pangangasiwa ay konkretong nakaukit sa bato at semento ng bawat kapilya ng INC sa buong Pilipinas.

Kaya naman hindi lubos na maaarok ang naging pagdadalamhati ng kapatiran sa pagpanaw ng kanilang pinuno.  Sa Lungsod ng Tarlac, ang magkakapatid na sina Charley Anthony, Charlotte Anjanette at Charlemagne John Chua at ang kanilang mga pamilya ay nakadama ng matinding kalungkutan at dalamhati nang marinig ang balita.  Nang matanggap ni Prop. Vic Villan ng UP Departamento ng Kasaysayan ang balita sa pamamagitan ng text messaging noong umaga ng 1 Setyembre habang nagkaklase, nagpigil siya na maging emosyunal at ibinaba sa mesa ang kanyang telepono.  At kahit hindi na siya mapakali, ipinagpatuloy niya ang pagtuturo sa klase at pagkatapos nito ay tumungo na agad sa Templo Sentral.  Si Prop. Jaimar Dan C. Orosa ng New Era University ay pumasok sa kanyang silid-aralan kung saan nag-iiyakan ang mga kabataan.  Hindi siya makapagturo sa kalungkutan kaya inudyok niya ang kanyang mga estudyante na isulat na lamang ng kanilang mga naiisip at nadarama sa sandaling iyon at sinabing, “That would be your history!”  Bago pa man dalhin ang mga labi ni Ka Erdy doon, tumungo agad noong 3:00 NH sa Templo Sentral si Carmela Dy, isang kabataan nagtapos sa Pamantasang Miriam, dahil sa lubos na dalamhati.  Ayon sa kanya, balewala ang inip at hirap ng siyam at kalahating oras na pagpila nang makita niya ang mga labi ni Ka Erdy sa loob ng tatlong segundo.  Ilan lamang ito sa milyong kwento ng hapis noong araw na iyon.  Bagama’t kinabiglaan ang balita, tanggap ng mga kaanib ang pamamahinga ng kanilang pinuno.  Binanggit ni Prop. Villan sa kanyang mensahe sa akin, “Nahahapis ang kapatiran pero tinatanggap naming maluwag sa aming loob. Napapagod na rin ang Ka Erdy.”

Noong pangatlong gabi ng lamay, 3 Setyembre 2009, nagtungo ako sa Templo Sentral upang maging bahagi man lang ng istadistika ng nakiramay bilang pakikiisa sa INC sa kanilang pagdadalamhati.  Nang masilayan ko ang labi ni Ka Erdy tinatayang 8:30 NG, ako ay nagbigay ng isang saludo.  Sa aking pananatili ng dalawang oras sa loob ng templo, at ilang oras pa sa labas, nakita ko ang ilang personalidad sa pulitika at showbiz na tumungo noong gabing iyon upang makiramay—sina Sen. Panfilo Lacson, si Alkalde Sonny Belmonte ng Lungsod Quezon, Kalihim Joselito Atienza ng DENR, ang mag-asawang Sen. Francis Pangilinan at Megastar Sharon Cuneta na personal na kaibigan ng pamilya Manalo, magkapatid na mga senador Pia at Alan Peter Cayetano, Amay Bisaya, Konsehal Lou Veloso ng Maynila, Angelica Jones, at dating Gobernador Roberto Pagdanganan ng Bulacan.  Nauna nang bumisita ang pamilya Aquino, dating Unang Ginang Imelda Romualdez Marcos, dating Pangulong Joseph Ejercito Estrada, at Pang. Gloria Macapagal-Arroyo mula sa kanyang pagbisita sa Libya. Nakakita rin ako noong gabing iyon ng mga pari mula sa ibang samahang panrelihiyon.  Ang pagpupugay na ito ay tanda ng impak ni Ka Erdie sa labas ng bayang Iglesia. Ngunit walang makahihigit sa tagpo ng marami sa mga kaanib ng INC, bata man o matanda, na masakit na lumuluha sa tuwing masisilayan ang bangkay ng Ka Erdy, matapos ang maraming oras ng disiplinadong pagpila kasama ang libo-libo, kundi man milyong mga kapatid.

Ang may-akda kasama si Prop. Vic Villan sa harapan ng Templo Sentral ng INC (Sariling-kuha ni Michael Chua).

Sa tulong ni Prop. Villan, nakapag-abot rin ako ng aking personal na pakikiramay sa panganay na anak ni Ka Erdy na si Kapatid na Eduardo V. Manalo, ang inaasahang humalili sa pamumuno ng INC.  Sa aking paglapit, tumayo ang pamilya Manalo at habang kinakamayan si Ka Eduardo ako ay nagpakilala bilang Pangalawang Pangulo ng Philippine Historical Association.  At winika na sa ngalan ng mga historyador nakikiramay ako at nagpapasalamat sa naging ambag ni Ka Erdy hindi lamang sa bayang Iglesia kundi maging sa sambayanan.  Nadama ko ang kanilang dalamhati at ang pakikinig at pagtanggap nila sa aking pakikiramay, nagpigil ako sa pagluha.  Nagpaunlak din siya na pirmahan ang aking magasing Philippines Free Press noong 1 Agosto 2009 na ang pabalat ay ang Ka Erdy.  Sa huli, ipinangako kong susulat ako ng artikulo ukol sa mga ambag ni Ka Erdy at nagtapos sa mga katagang, “Tayo po ay nasa Kasaysayan na!”

Si Ka Erdy ay inilibing noong tanghali ng 7 Setyembre 2009.  Ang araw na iyon ay idineklarang pista opisyal ng pamahalaan, pagkilala sa “ginagalang, huwaran at mapagmalasakit na pinuno,” ayon na rin sa mga pananalitang ginamit ni Prop. Villan.  Dagdag pa niya na simula noon, “mangungulila na kami….  Naghihinagpis kami sa kanyang pagyao.”  Sa mensahe sa akin ni Spyl Balangatan, isang kaibigang kaanib ng INC, “Kung gawi lang ng Ka Erdy ang ginagawa ng ating gobyerno ngayon, sana niluluwalhati rin ang bayan.”

Hindi lang makasaysayan ang Agosto 2009, paalala rin ito na sa pagkamatay nina Cory, Ka Erdy, maging ni Sen. Ted Kennedy ng Estados Unidos, ipinapasa na ng lumang tanod sa bagong henerasyon ang sulô ng pamumuno.  At sa pagpapatuloy ng bagong henerasyon sa pamamayani sa lipunan at kalikasan, nararapat lamang na gawing huwaran ang kanilang ehemplo, mga simpleng mamamayan na may hiraya (imahinasyon at bisyon) na mas malaki kaysa sa kanilang sarili at namuno.  Paalala na tayong lahat ay dapat maging mga pinuno. Ayon nga kay Ninoy Aquino, “We should not depend on one man. We should depend on all of us. All of us are expendable in the cause for freedom, and therefore I say, ‘Stand up now and be a leader, and when all of us are leaders, we will expedite the cause of freedom.’”

7 Setyembre 2009, 8:41 NU, Pook Amorsolo, UP Diliman, Lungsod Quezon

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 7,897 other followers